TSUE: jeden „neo-sędzia” w składzie wystarczy

TSUE: jeden „neo-sędzia” w składzie wystarczy. Co to znaczy dla obywateli — i dla państwowej kasy

4 września 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że jeśli w składzie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (IKNiSP) zasiada choć jedna osoba wadliwie powołana, to taki skład nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym zgodnie z prawem. Sąd krajowy ma wówczas obowiązek potraktować wyrok takiego składu jako „niebyły”, jeśli to konieczne, by zapewnić pierwszeństwo prawu Unii. Tak wynika wprost z komunikatu TSUE w sprawie C-225/22 (AW „T”). Curia

— „Sąd krajowy jest zobowiązany uznać za niebyły wyrok sądu wyższej instancji, który nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem” — głosi sentencja. Media prawnicze podkreślają, że to narzędzie do pomijania orzeczeń IKNiSP dające sądom powszechnym realną możliwość „naprawy” skutków wadliwej obsady składu SN. TVN24Prawo

Dlaczego to jest przełom

Wyrok nie spadł z nieba. Od kilku lat zarówno TSUE, jak i ETPCz punktowały problemy z prawidłowością powołań części sędziów, w tym całej Izby Kontroli Nadzwyczajnej. Nowe orzeczenie idzie jednak dalej w praktycznej instrukcji: mówi sądom, co mają zrobić tu i teraz, gdy na ich drodze staje wyrok IKNiSP — pominąć go i procedować tak, jakby go nie było (o ile sprawa wchodzi w zakres prawa UE). Curia

Konsekwencje? Część prawników ostrzega przed „ping-pongiem orzeczeń” i okresem niepewności prawnej, dopóki parlament nie posprząta ustawowo skutków „neo-nominacji”. — „Zakiwamy się” — mówi prof. Ireneusz C. Kamiński, zwracając uwagę, że bez ustawowej naprawy system może się destabilizować. Business Insider Polska

Kto za to płaci? Na razie — my wszyscy

Niezależnie od nowego wyroku TSUE, Polska już płaci za naruszenia prawa do sądu: po przegranych sprawach lub ugodach przed ETPCz państwo wypłaca obywatelom zadośćuczynienia (najczęściej za naruszenie prawa do rzetelnego procesu przez nieniezależny skład). To pieniądze z budżetu, więc z kieszeni podatników. Nowy wyrok może ograniczyć liczbę kolejnych skarg (bo sądy w kraju dostają narzędzie do naprawy), ale szkody już powstałe i tak generują koszty. Gov.pl

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zapowiedział, że osoby, które „zakładają togi, choć wiedzą, że nie są sądem”, będą musiały pokryć część wypłacanych odszkodowań — to polityczna deklaracja, która pokazuje kierunek możliwych rozwiązań regresowych. Na razie jednak nie ma obowiązującej ustawy w tej sprawie. TVN24

A co z wyborami?

IKNiSP stwierdzała ważność wyborów (w tym prezydenckich). Skoro TSUE potwierdził, że ta Izba nie spełnia standardu sądu, pojawia się ciężkie pytanie o skuteczność takich uchwał. Państwo — kierując się zasadą ciągłości — uznało je i działa dalej, ale eksperci podkreślają, że kompetencje wyborcze trzeba natychmiast przenieść do legalnie obsadzonych struktur SN, by nie podważać zaufania do procesu wyborczego. Oko.pressmonitorkonstytucyjny.eu

Co to oznacza dla „Kowalskiego”

• Masz sprawę z elementem prawa UE (np. konsumencką, bankową, konkurencji)? Twój sąd może zignorować wyrok IKNiSP i rozstrzygnąć sprawę samodzielnie, z poszanowaniem prawa UE. Curia

• Przegrałeś przez wadliwy skład? Pojawia się szansa na wznowienie/naprawę w Polsce lub zadośćuczynienie (w ostateczności w Strasburgu). Gov.pl

  ReklamaType your text here

  Reklama

  Reklama

  Reklama

  Reklama

• Chaos orzeczniczy może potrwać, dopóki politycy nie uchwalą ustawy porządkującej SN i status „neo-sędziów”. To jedyne trwałe wyjście z klinczu. Business Insider PolskaPrawo

Co dalej powinno zrobić państwo

1. Ustawowo zakończyć działalność IKNiSP i wyznaczyć legalne składy do zadań publicznych (w tym wyborczych).

2. Uregulować status osób powołanych z udziałem neo-KRS oraz ścieżki weryfikacji/wznowień orzeczeń.

3. Wykonać wyroki TSUE/ETPCz w całości — to najtańsza droga z punktu widzenia podatnika: im szybciej, tym mniej odszkodowań.
   Te postulaty powracają w analizach prawniczych i komentarzach po wyroku. PrawoOko.press

Cytaty dnia

„Sąd krajowy jest zobowiązany uznać za niebyły wyrok sądu wyższej instancji, który nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem.” — TSUE, C-225/22 (AW „T”). Curia

„Zakiwamy się” — bez szybkiej reformy grozi nam chaos i ping-pong orzeczeń. — prof. Ireneusz C. Kamiński. Business Insider Polska

Dlaczego to ważne

Wyrok TSUE nie „unieważnia” automatycznie wszystkich orzeczeń „neo-składów”, ale daje sędziom w Polsce tarczę i młotek: tarczę — bo mogą bezpiecznie badać legalność składu „wyżej”, i młotek — bo mogą pominąć to, co wydano przez „nie-sąd”. To realna ochrona praw obywateli tu i teraz. Ceną za lata zaniedbań są już wypłacane odszkodowania. Ceną za kolejne miesiące zwłoki może być większy chaos — i większy rachunek. TVN24Gov.pl

Źródła: oficjalny komunikat TSUE w sprawie C-225/22 (AW „T”); relacje i analizy: TVN24, Prawo.pl, Business Insider, OKO.press, Monitor Konstytucyjny; stanowiska i komentarze po wyroku. CuriaTVN24PrawoBusiness Insider PolskaOko.pressmonitorkonstytucyjny.eu