Kiedy dwójka przestała być problemem?

Skala ocen 1–6, wprowadzana i modyfikowana po reformie edukacyjnej z końca lat 90., miała porządkować system i ujednolicać ocenianie. W dokumentach Ministerstwa Edukacji pojawiały się hasła: „wyrównywanie szans”, „łagodzenie stresu”, „odejście od represyjnego modelu szkoły”.

Intencje – przynajmniej na papierze – brzmiały rozsądnie.

W praktyce jednak dwójka zaczęła pełnić rolę nie ostrzeżenia, lecz normy minimalnej, a z czasem… normy wystarczającej. Do tego doszły:

• presja statystyk,

• rozliczanie szkół z „przechodniości”,

• promocje warunkowe,

• ciche oczekiwanie, że „jakoś to będzie”.

Raporty Najwyższa Izba Kontroli wielokrotnie wskazywały na obniżanie wymagań i fikcyjność ocen jako realny problem systemu. Kontrole ujawniały rozdźwięk między wynikami na papierze a faktycznymi kompetencjami uczniów. Ocena przestała być narzędziem diagnozy, stała się procedurą administracyjną.

Czego szkoła już nie uczy?

Nie chodzi o wiedzę z chemii czy daty historyczne. Chodzi o rzeczy bardziej podstawowe:

• odpowiedzialność za efekt,

• myślenie przyczynowo-skutkowe,

• świadomość konsekwencji decyzji,

• umiejętność powiedzenia: „nie wiem”, zamiast „jakoś to przejdzie”.

Jeśli przez lata funkcjonujesz w systemie, w którym minimum zawsze wystarcza, uczysz się jednego: nie trzeba rozumieć, wystarczy zaliczyć. To nie wada charakteru. To logika środowiska, w którym się dojrzewa.

Dwójkowicz w garniturze

Szkoła się kończy, ale mechanizm zostaje.

Ten sam absolwent trafia później:

• do urzędu,

• do spółki,

• do administracji,

• czasem na stanowisko decyzyjne.

I znów działa znajomy schemat:

• projekt „byle przeszedł”,

  ReklamaType your text here

  Reklama

  Reklama

  Reklama

• decyzja „żeby nie było problemu”,

• odpowiedzialność „rozmyta”,

• konsekwencje – odsunięte w czasie lub na innych.

To nie jest tekst o tym, że ludzie z niskimi ocenami są gorsi. To byłoby nieuczciwe i fałszywe. Wielu świetnych fachowców miało fatalne świadectwa. Problemem nie są jednostki. Problemem jest masowość modelu, który przez lata nagradzał minimalizm.

A potem przychodzi dzień wyborów

Głosowanie to jedna z najbardziej wymagających decyzji obywatelskich. Wymaga:

• zrozumienia skutków,

• analizy,

• odpowiedzialności za wybór.

Jeśli jednak przez całe życie uczono cię, że formalność wystarczy, głos też staje się formalnością. Rytuałem. Odruchowym gestem. Hasło wygrywa z treścią. Emocja z analizą. „Byle było zaliczone”.

Państwo nie psuje się w jeden dzień. Psuje się latami drobnych uproszczeń.

To nie jest tekst o pogardzie

To ważne: nikt tu nikogo nie wyśmiewa. Dwójka nie definiuje wartości człowieka. Prymus nie jest automatycznie mądrzejszy. Problemem nie jest uczeń. Problemem jest system, który:

• zrezygnował z realnych wymagań,

• zamienił ocenę w papier,

• a odpowiedzialność w slogan.

Jak trafnie ujął jeden z pedagogów cytowanych w analizach Ministerstwo Edukacji Narodowej: „Szkoła nie może udawać, że uczy, a potem dziwić się, że dorośli tylko udają odpowiedzialność.”

Co z tego wynika?

Jeśli przez lata uczyliśmy, że dwójka wystarczy, nie powinniśmy się dziwić, że:

• byle jaka decyzja bywa akceptowana,

• byle jakie zarządzanie przechodzi,

• byle jakie państwo „jakoś działa”.

Pytanie brzmi nie: kto jest winny, tylko:
czy dalej chcemy systemu, który uczy zaliczania zamiast myślenia?

Bo państwo – w przeciwieństwie do sprawdzianu – nie ma poprawki w następnym semestrze.