Od 13 listopada 2026 roku zmieniają się zasady pobierania opłaty reprograficznej w Polsce. Obejmie ona między innymi smartfony, tablety, komputery, telewizory z funkcją nagrywania oraz nośniki pamięci. Ministerstwo Kultury szacuje, że do twórców i wydawców może trafiać nawet 200 milionów złotych rocznie. Formalnie opłatę poniosą producenci i importerzy, jednak jej koszt może zostać przeniesiony na kupujących. Pojawia się też pytanie: dlaczego za możliwość kopiowania cudzych utworów mają płacić również osoby, które wcale tego nie robią?
Nowe przepisy tuż przed świątecznymi zakupami
Piątek, 13 listopada 2026 roku, będzie ważną datą dla polskiego rynku elektroniki. Właśnie wtedy wejdzie w życie rozporządzenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które znacząco rozszerza katalog urządzeń objętych opłatą reprograficzną.
Termin nie jest bez znaczenia. Przed nami Black Friday, sezon promocji oraz przedświąteczna sprzedaż elektroniki. To właśnie w listopadzie i grudniu wielu Polaków kupuje nowe telefony, laptopy, tablety czy telewizory.
Dotychczasowy system opłat powstał w czasach, gdy kopiowanie muzyki i filmów kojarzyło się przede wszystkim z kasetami magnetofonowymi, płytami CD oraz nagrywarkami DVD.
Dziś urządzeniem służącym do przechowywania treści jest przede wszystkim smartfon. Korzystamy z niego do słuchania muzyki, oglądania filmów, czytania artykułów, zapisywania dokumentów i wykonywania zdjęć.
Ministerstwo Kultury uznało, że obowiązujące regulacje nie odpowiadają współczesnym realiom technologicznym.
Nowelizację podpisano 30 kwietnia 2026 roku. Rozporządzenie ogłoszono 12 maja, a jego wejście w życie wyznaczono na 13 listopada.
Nie jest to zatem kolejna zapowiedź ani projekt poddawany konsultacjom. To już przyjęta regulacja, która zacznie obowiązywać za dwa dni.
Za jakie urządzenia będzie pobierana opłata?
Nowy wykaz obejmuje 19 kategorii urządzeń i nośników, zamiast dotychczasowych 65.
Najważniejsze stawki wynoszą:
- Smartfony i telefony komórkowe z pamięcią wbudowaną od 32 GB – 1 proc.
- Tablety z pamięcią wbudowaną od 32 GB – 1 proc.
- Laptopy i komputery stacjonarne – 1 proc.
- Telewizory z pamięcią lub funkcją nagrywania – 1 proc.
- Dekodery telewizyjne z pamięcią lub funkcją nagrywania – 1 proc.
- Dyski HDD i SSD, również zewnętrzne – 1 proc.
- Pendrive’y i karty pamięci – 1 proc.
- Cyfrowe odtwarzacze audio i wideo spełniające warunki rozporządzenia – 1 proc.
- Drukarki atramentowe i laserowe – 1,5 proc.
- Kopiarki i skanery – 2 proc.
- Urządzenia wielofunkcyjne zawierające skaner lub kopiarkę – 2 proc.
- Płyty CD, DVD i Blu-ray – 2 proc.
- Papier formatu A3 i A4 – 0,75 proc.
Dla wielkoformatowych kopiarek, drukarek i urządzeń wielofunkcyjnych przewidziano stawkę 1 proc., ale nie więcej niż 100 złotych. W wykazie pozostały także magnetofony i magnetowidy ze stawką 0,01 proc.
Ważne jest przy tym, że nie wszystkie urządzenia podlegają identycznym zasadom. Próg 32 GB pamięci dotyczy telefonów i tabletów, natomiast w przypadku telewizorów i dekoderów znaczenie ma możliwość nagrywania lub obecność odpowiedniej pamięci.
Czy smartfony i komputery zdrożeją?
To pytanie, które najbardziej interesuje konsumentów.
Opłata reprograficzna nie jest nowym podatkiem doliczanym przez kasjera do rachunku. Nie trafia też bezpośrednio do budżetu państwa.
Zgodnie z przepisami obowiązek jej odprowadzania spoczywa na producentach i importerach urządzeń. Podstawą naliczenia jest cena netto ich sprzedaży, a nie automatycznie cena detaliczna w sklepie.
Przykładowo, jeżeli producent lub importer sprzedaje urządzenie za 3000 zł netto, jednoprocentowa opłata wyniesie 30 zł.
Przy wartości 5000 zł netto będzie to 50 zł, a przy 8000 zł netto – 80 zł.
Nie oznacza to jednak, że klient zapłaci dokładnie o tyle więcej.
Producent może uwzględnić opłatę w swojej marży, importer może zmienić cenę hurtową, a sprzedawca może zdecydować o częściowym lub całkowitym przeniesieniu kosztu na nabywcę.
Ostateczny wpływ na ceny zależy więc od sytuacji rynkowej.
Nie ma dziś podstaw, aby twierdzić, że każdy smartfon automatycznie zdrożeje 13 listopada o jeden procent. Równie nieuprawnione byłoby zapewnianie, że konsumenci nie odczują żadnej zmiany.
W praktyce o wszystkim zdecydują ceny ustalane przez producentów, importerów i sprzedawców.
Zapłacimy za kopiowanie, nawet jeśli niczego nie kopiujemy?
Właśnie tutaj zaczyna się największa kontrowersja.
Opłata reprograficzna jest formą rekompensaty za możliwość legalnego kopiowania określonych utworów na własny użytek.
Jeżeli ktoś sporządza dozwoloną prawem kopię utworu, twórca nie otrzymuje za tę konkretną czynność osobnego wynagrodzenia. System opłat od urządzeń i nośników ma częściowo rekompensować takie wykorzystanie twórczości.
Problem polega na tym, że współczesne urządzenia mają znacznie szersze zastosowanie.
Smartfon służy do rozmów, bankowości elektronicznej, nawigacji, fotografowania czy komunikacji z urzędami. Komputer jest narzędziem pracy, a dysk zewnętrzny może przechowywać wyłącznie prywatne dokumenty i rodzinne zdjęcia.
Czy w takich przypadkach użytkownik powinien pośrednio finansować rekompensatę za kopiowanie chronionych utworów?
Podobne zastrzeżenia zgłoszono Rzecznikowi Praw Obywatelskich.
W sierpniu 2026 roku RPO zwrócił uwagę na skargi obywateli wskazujących, że płacą już za legalny dostęp do muzyki i filmów w serwisach streamingowych.
Rzecznik nie zakwestionował samej potrzeby aktualizacji wykazu urządzeń. Wskazał jednak, że wysokość opłat powinna pozostawać w odpowiedniej proporcji do rzeczywistego korzystania z możliwości kopiowania utworów.
Ministerstwo Kultury odpowiedziało, że nie widzi podstaw do zmiany stawek wyłącznie z powodów przedstawionych przez Rzecznika. Zapowiedziało jednocześnie obserwowanie europejskiego orzecznictwa i praktyki funkcjonowania podobnych systemów.
Spór nie dotyczy zatem wyłącznie jednego procenta. Dotyczy zasadności naliczania zbiorowej rekompensaty od urządzeń, których użytkownicy mogą w ogóle nie korzystać z funkcji kopiowania cudzej twórczości.
Firmowy komputer również może być objęty opłatą
Osobnym zagadnieniem jest elektronika kupowana na potrzeby działalności gospodarczej.
Przedsiębiorca kupuje komputery do księgowości, urządzenia do obsługi magazynu albo dyski do przechowywania dokumentacji firmowej.
Sprzęt nie służy wówczas prywatnemu kopiowaniu muzyki, filmów czy książek.
Mimo to sam wykaz urządzeń nie wprowadza ogólnego zwolnienia dla wszystkich zakupów firmowych.
Europejskie orzecznictwo dotyczące godziwej rekompensaty rozróżnia użytkowanie prywatne i profesjonalne. Dlatego sposób stosowania opłaty do sprzętu przeznaczonego wyłącznie do działalności zawodowej oraz ewentualne mechanizmy wyłączenia lub zwrotu wymagają szczególnej uwagi.
Nie można również utożsamiać każdego zakupu używanego telefonu od osoby prywatnej z powstaniem nowego obowiązku zapłaty.
Obowiązek wynikający z omawianego rozporządzenia wiąże się bowiem ze sprzedażą urządzeń przez producentów i importerów, a nie z każdą kolejną transakcją pomiędzy konsumentami.
Nawet 200 milionów złotych rocznie. Dokąd trafią pieniądze?
Ministerstwo Kultury szacuje, że zmiany mogą zwiększyć roczne wpływy z opłaty reprograficznej do 150–200 milionów złotych.
Dla porównania w 2024 roku wpływy wyniosły 35,8 miliona złotych.
Oznaczałoby to nawet kilkukrotny wzrost środków przeznaczonych na rekompensaty dla uprawnionych środowisk twórczych.
Nie są to jednak pieniądze, które zostaną automatycznie podzielone po równo między wszystkich artystów, autorów i wydawców.
Rozporządzenie przewiduje podział opłat na trzy części: audio, wideo oraz reprografię.
W przypadku smartfonów każda z nich otrzymuje jedną trzecią wpływów.
Inaczej wygląda to przy tabletach. Dziesięć procent opłaty przypada części audio, 70 procent części wideo, a 20 procent reprografii.
W przypadku telewizorów 20 procent przeznaczono na część audio i 80 procent na wideo. Reprografia nie otrzymuje z tej kategorii żadnego udziału.
Z kolei opłaty od drukarek, skanerów, kopiarek czy papieru trafiają do części reprograficznej.
Dlatego nie można zakładać, że każda złotówka pobrana od elektroniki będzie dzielona między te same środowiska.
Kto będzie zarządzał milionami?
System opiera się na organizacjach zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi.
W części audio wskazano między innymi ZAiKS, SAWP i ZPAV. W części wideo uczestniczą Stowarzyszenie Filmowców Polskich oraz ZASP.
W części reprograficznej istotną rolę odgrywają Copyright Polska, Repropol i KOPIPOL.
Warto przy tym wyjaśnić, że organizacja uprawniona do pobierania opłaty nie zawsze jest jedyną organizacją uczestniczącą w jej późniejszym podziale.
Rozporządzenie rozdziela te zadania.
W szczególności Copyright Polska oraz Repropol uczestniczą w podziale odpowiednich wpływów reprograficznych na rzecz wydawców i określonych kategorii twórców.
To ważna informacja dla środowiska dziennikarskiego.
Samo zwiększenie wpływów nie przesądza jeszcze, ile pieniędzy otrzyma konkretny autor, redakcja czy wydawca. Decydują o tym zasady podziału, dokumentowanie uprawnień i procedury stosowane przez właściwe organizacje.
Czy lokalne media również skorzystają?
To pytanie szczególnie interesujące dla niewielkich, niezależnych redakcji internetowych.
Polski rynek medialny nie składa się wyłącznie z ogólnopolskich gazet, największych portali i wielkich grup wydawniczych.
Istnieją setki lokalnych serwisów informacyjnych, redakcji społecznościowych i niezależnych wydawców, którzy każdego dnia przygotowują autorskie artykuły, reportaże, wywiady i materiały fotograficzne.
Ich treści również mogą być kopiowane, zapisywane i wykorzystywane przez odbiorców w granicach dozwolonego użytku.
Czy nowe środki rzeczywiście poprawią sytuację tych wydawców?
Odpowiedź nie jest automatyczna.
Znaczenie mają kryteria uczestnictwa w podziale wpływów, sposób dokumentowania praw do utworów oraz zasady ustalania należnych wynagrodzeń.
Nie każdy portal internetowy uzyska pieniądze tylko dlatego, że publikuje materiały dziennikarskie.
Dlatego konieczne jest wyjaśnienie, czy system zapewnia małym redakcjom praktyczną możliwość dochodzenia rekompensat na porównywalnych zasadach z największymi wydawcami.
To również pytanie o przejrzystość finansowania mediów i dostęp niezależnych autorów do pieniędzy pochodzących ze zbiorowego systemu rekompensat.
Branża medialna czekała na zmianę od 12 lat
Prezeska Stowarzyszenia Dziennikarzy i Wydawców Repropol Renata Krzewska przypomina, że środowisko dziennikarzy i wydawców zabiegało o rozszerzenie katalogu urządzeń przez 12 lat.
W wypowiedzi dla Press.pl zwróciła uwagę na szczególny moment wejścia nowych przepisów w życie.
Końcówka listopada i grudzień to okres intensywnych zakupów elektroniki, dlatego wpływy z opłat mogą być w tym czasie relatywnie wysokie.
Nie należy jednak na tej podstawie wyciągać wniosków dotyczących całego przyszłego roku.
Zdaniem prezeski Repropolu bardziej miarodajna ocena skutków nowych regulacji będzie możliwa po analizie pierwszego półrocza 2027 roku.
Pełniejszy obraz podziału wpływów za 2027 rok będzie można natomiast uzyskać dopiero po zakończeniu i rozliczeniu tego okresu.
Więcej pieniędzy dla twórców, ale kto skontroluje ich podział?
Wokół opłaty reprograficznej łatwo zbudować dwa przeciwstawne obrazy.
Pierwszy przedstawia ją jako konieczne wsparcie dla twórców, których utwory mogą być legalnie kopiowane bez dodatkowego wynagrodzenia.
Drugi traktuje ją jako kolejne obciążenie finansowe związane z zakupem sprzętu elektronicznego.
Oba stanowiska dotyczą rzeczywistych aspektów tego samego mechanizmu.
Nie ulega wątpliwości, że twórczość ma wartość ekonomiczną i że autorzy powinni korzystać z prawnie należnych im wynagrodzeń.
Nie oznacza to jednak, że każdy sposób pobierania i dzielenia rekompensat jest automatycznie sprawiedliwy, proporcjonalny i przejrzysty.
Przy prognozowanych wpływach sięgających 200 milionów złotych rocznie szczególnego znaczenia nabiera kontrola sposobu gospodarowania pieniędzmi.
Ile kosztuje obsługa systemu? Jaka część zebranych środków rzeczywiście trafia do uprawnionych? Jak długo trwa wypłacanie wynagrodzeń? Co dzieje się z pieniędzmi, których nie udało się przekazać konkretnym osobom?
Pytania te powinny znaleźć odpowiedź w publicznie dostępnych zasadach podziału i sprawozdaniach organizacji.
Ministerstwo Kultury zapowiadało również odrębne działania dotyczące większej przejrzystości organizacji zbiorowego zarządzania.
Nie należy jednak utożsamiać tych zapowiedzi z rozporządzeniem obowiązującym od 13 listopada. Nowy wykaz urządzeń i reforma zasad funkcjonowania organizacji to dwa różne zagadnienia.
Czy płacimy za możliwość, a nie za rzeczywiste korzystanie?
Najbardziej interesujący problem całej reformy pozostaje nierozstrzygnięty.
Opłata reprograficzna nie zależy od tego, czy konkretny użytkownik rzeczywiście kopiuje utwory.
Jest powiązana z kategorią urządzenia lub nośnika oraz jego sprzedażą na określonych zasadach.
Kupujący smartfon może korzystać wyłącznie z rozmów telefonicznych, komunikatorów i bankowości elektronicznej. Może też słuchać muzyki, oglądać filmy i zapisywać treści chronione prawem autorskim.
Mechanizm opłaty nie rozróżnia tych indywidualnych zachowań.
To właśnie zasadnicza cecha zbiorowego systemu rekompensat, a jednocześnie źródło wątpliwości dotyczących jego proporcjonalności.
Można więc uznać potrzebę ochrony praw twórców, a równocześnie domagać się wykazania, że wysokość pobieranych opłat rzeczywiście odpowiada skali dozwolonego kopiowania.
Jedno nie wyklucza drugiego.
Od 13 listopada zmienią się zasady. Odpowiedzi przyjdą później
Nowelizacja opłaty reprograficznej jest jedną z ważniejszych zmian dotyczących finansowania twórczości w Polsce w ostatnich latach.
Przenosi mechanizm rekompensat z epoki kaset i płyt do świata smartfonów, komputerów oraz cyfrowych nośników danych.
Dla autorów i wydawców może oznaczać znacznie wyższe wpływy.
Dla producentów i importerów oznacza nowe lub zmienione obowiązki finansowe.
Dla konsumentów stwarza ryzyko, że część kosztów zostanie uwzględniona w cenach kupowanego sprzętu.
Natomiast dla państwa i organizacji zarządzających pieniędzmi jest sprawdzianem przejrzystości oraz proporcjonalności całego mechanizmu.
Największym wyzwaniem nie będzie samo pobranie kolejnych milionów złotych.
Będzie nim wykazanie, że zebrane środki rzeczywiście służą rekompensowaniu legalnego korzystania z twórczości, trafiają do uprawnionych i są dzielone według zrozumiałych, możliwych do skontrolowania reguł.
Bo skoro opłata dotyczy urządzeń używanych przez miliony Polaków, społeczeństwo ma prawo wiedzieć nie tylko, ile pieniędzy zostanie zebranych, ale przede wszystkim – kto i na jakich zasadach je otrzyma.
A odpowiedź na to pytanie może okazać się znacznie ważniejsza niż sam jeden procent.