Wystarczyły dwa komentarze pod artykułem Radia DTR, aby rozmowa o niemal dwóch milionach złotych na pomoc osobom z niepełnosprawnościami nabrała zupełnie innego znaczenia. Zamiast kolejnego sporu o pieniądze pojawiło się pytanie, które dla wielu rodzin jest znacznie ważniejsze: co dzieje się z dorosłym człowiekiem z niepełnosprawnością, kiedy kończy edukację, a nadal potrzebuje opieki, rehabilitacji i codziennych zajęć? Jedna z matek napisała o swojej rozmowie ze starostą Małgorzatą Matusiak. Druga zwróciła uwagę na brak środowiskowego domu samopomocy w Trzebnicy. Sprawdziliśmy, co kryje się za tymi głosami, jakie rozwiązania już istnieją i gdzie mogą pojawiać się luki w lokalnym systemie wsparcia.
„Czyli wszyscy, którzy kończą 25 lat, rozpływają się…”
To zdanie jednej z mieszkanek powiatu trzebnickiego powinno wybrzmieć znacznie mocniej niż informacja o kolejnej przyznanej dotacji.
Pod artykułem Radia DTR dotyczącym programu „Mobilny Doradca Włączenia Społecznego” pojawił się komentarz kobiety przedstawiającej się jako Ella Fi.
Napisała, że wychowuje córkę z niepełnosprawnością i rozmawiała z Małgorzatą Matusiak o możliwościach zapewnienia jej dalszego wsparcia.
Według relacji mieszkanki podczas rozmowy poruszono temat środowiskowego domu samopomocy. Kobieta wskazała, że w Trzebnicy nie ma takiej placówki, natomiast funkcjonuje ona w Obornikach Śląskich.
Zwróciła również uwagę na trudności związane z dojazdami oraz sytuację osób kończących edukację specjalną.
Nie znamy pełnego przebiegu rozmowy ze starostą. Nie wiemy również, jakie konkretnie rozwiązania proponowano rodzinie. Opisane okoliczności są relacją mieszkanki i wymagają indywidualnego potwierdzenia.
Ale sama treść komentarza pokazuje problem, którego nie sposób sprowadzić do niezadowolenia z urzędu.
Bo co ma zrobić matka lub ojciec, kiedy ich dziecko przez kilkanaście lat uczęszcza do specjalistycznej placówki, korzysta z terapii, rehabilitacji, zajęć edukacyjnych i kontaktów społecznych, a pewnego dnia cały ten system przestaje być dla niego dostępny?
Czy wraz z ukończeniem określonego wieku kończy się potrzeba rehabilitacji?
Oczywiście nie.
Kończy się jedynie pewien etap organizacyjny.
I właśnie wtedy rodzina może stanąć przed najtrudniejszym wyzwaniem.
System przygotowuje dziecko do dorosłości. Ale czy przygotowuje dorosłość na jego potrzeby?
W Trzebnicy działa Powiatowy Zespół Specjalnych Placówek Szkolno-Wychowawczych.
Jego struktura obejmuje między innymi specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, szkołę przysposabiającą do pracy oraz ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy.
Placówki realizują różne formy edukacji, wychowania i terapii. Zależnie od rodzaju kształcenia oraz indywidualnej sytuacji ucznia mogą one obejmować osoby do 24. lub 25. roku życia.
To istotne zastrzeżenie, ponieważ nie istnieje jedna wspólna granica wieku dla wszystkich form edukacji specjalnej.
Niezależnie jednak od szczegółowych przepisów pojawia się trudność związana z przejściem z systemu edukacji do systemu wsparcia dorosłych.
Przez wiele lat osoba z niepełnosprawnością może funkcjonować według ustalonego planu. Ma kontakt z nauczycielami, terapeutami, innymi uczestnikami zajęć. Rozwija umiejętności społeczne i samodzielność odpowiednio do swoich możliwości.
Rodzice również organizują życie wokół tego rytmu.
Później nadchodzi koniec edukacji.
Jeśli nie zostanie zapewniona odpowiednia kontynuacja wsparcia, dotychczasowe kontakty i aktywności mogą zostać ograniczone.
Nie oznacza to, że każda osoba po zakończeniu szkoły pozostaje bez pomocy. Część dorosłych znajduje miejsce w warsztatach terapii zajęciowej, środowiskowych domach samopomocy lub innych placówkach.
Ale nie każda forma pomocy jest odpowiednia dla każdego człowieka.
I nie każda jest dostępna w pobliżu miejsca zamieszkania.
Dla rodziców problemem staje się nie tylko utrzymanie efektów wieloletniej rehabilitacji, lecz także organizacja każdego kolejnego dnia.
Środowiskowy dom samopomocy w Obornikach Śląskich. Dwadzieścia pięć miejsc dla mieszkańców powiatu
Jedną z placówek funkcjonujących na terenie powiatu trzebnickiego jest Powiatowy Środowiskowy Dom Samopomocy w Obornikach Śląskich.
Ośrodek przy ulicy Kardynała Stefana Wyszyńskiego 33 jest przeznaczony dla określonych grup dorosłych osób z zaburzeniami psychicznymi, w tym osób z niepełnosprawnością intelektualną spełniających kryteria przyjęcia.
Według oficjalnych informacji placówka obejmuje działalnością cały powiat trzebnicki i jest przeznaczona dla 25 uczestników.
Dwadzieścia pięć miejsc.
Czy to wystarczająca liczba?
Nie da się tego rzetelnie ocenić bez znajomości liczby osób potrzebujących takiej formy wsparcia.
Nie mamy jeszcze aktualnych danych o wykorzystaniu miejsc, liczbie oczekujących ani o mieszkańcach, którzy zrezygnowali z ubiegania się o przyjęcie z powodu trudności organizacyjnych.
Jednak już sama lokalizacja pokazuje, że formalna dostępność placówki nie musi być równoznaczna z praktyczną dostępnością pomocy.
Dla osoby samodzielnie poruszającej się transport może nie stanowić większego problemu.
Dla człowieka wymagającego stałego wsparcia, specjalistycznego przewozu czy obecności opiekuna codzienna podróż do innej miejscowości może być poważnym wyzwaniem.
Nie chodzi więc wyłącznie o to, czy powiat posiada środowiskowy dom samopomocy.
Chodzi o to, czy potrzebujący mieszkaniec rzeczywiście może z niego regularnie korzystać.
To dwa zupełnie różne pytania.
W Trzebnicy działa warsztat terapii zajęciowej. Dlaczego nie rozwiązuje wszystkich problemów?
W dyskusji mieszkańców pojawiło się stwierdzenie, że w Trzebnicy brakuje miejsca dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami.
Wymaga ono uzupełnienia.
W mieście funkcjonuje Warsztat Terapii Zajęciowej prowadzony przez Trzebnickie Stowarzyszenie „Uśmiech Dziecka”.
Jest to ważna część lokalnego systemu rehabilitacji społecznej i zawodowej.
Jednak warsztat terapii zajęciowej nie jest tym samym co środowiskowy dom samopomocy.
WTZ służy przede wszystkim rozwijaniu umiejętności potrzebnych do możliwie samodzielnego życia i aktywności zawodowej. Uczestnictwo wymaga spełnienia określonych warunków.
Środowiskowe domy samopomocy mają inny profil. Zapewniają dzienne wsparcie, treningi umiejętności i działania terapeutyczne dla osób kwalifikujących się do tej formy pomocy.
Część osób może potrzebować jeszcze innego rodzaju usług, na przykład intensywniejszej opieki, zajęć rehabilitacyjnych lub indywidualnego wsparcia.
Nie można zatem powiedzieć rodzinie, że skoro w mieście działa WTZ, problem dostępności pomocy został rozwiązany.
Trzeba najpierw ustalić, czy dana osoba może zostać jego uczestnikiem i czy otrzyma tam odpowiedni zakres wsparcia.
W systemie pomocy społecznej nazwa placówki nie jest najważniejsza.
Najważniejsze są potrzeby człowieka, który ma z niej korzystać.
Jest program, który dotyczy dokładnie tego problemu
Analizując wypowiedzi mieszkanek, trafiliśmy na rozwiązanie, któremu warto poświęcić szczególną uwagę.
To program Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych „Rehabilitacja 25 plus”.
Jego celem jest zapewnienie ciągłości wsparcia określonym grupom niezatrudnionych absolwentów placówek specjalnych, którzy nie korzystają z odpowiedniej rehabilitacji społecznej w placówkach dziennej aktywności.
W odróżnieniu od programu mobilnych doradców nie chodzi tutaj przede wszystkim o informowanie ludzi, gdzie mogą uzyskać pomoc.
Program umożliwia finansowanie samego organizowania zajęć i usług.
Wśród przewidzianych działań znajdują się całodzienne usługi opiekuńcze, zajęcia terapeutyczne, usprawnianie ruchowe, aktywizacja społeczna, pomoc psychologiczna, rozwijanie samodzielności, a także transport uczestników.
Na rok szkolny 2026/2027 PFRON ustalił kwotę 3807 zł miesięcznie na jednego uczestnika.
To nie jest świadczenie pieniężne wypłacane osobie z niepełnosprawnością. Są to środki przeznaczone dla uprawnionej placówki na zorganizowanie pomocy.
Różnica jest istotna.
Za te pieniądze można finansować określone działania terapeutyczne, opiekuńcze i organizacyjne.
Trzeba przy tym pamiętać, że program jest przeznaczony dla konkretnych grup absolwentów. Nie obejmuje automatycznie każdej dorosłej osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności.
Co ciekawe, adresatami programu mogą być między innymi podmioty prowadzące ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze oraz szkoły specjalne przysposabiające do pracy.
Takie placówki istnieją w Trzebnicy.
Czy uczestniczą w programie?
Czy powiat rozważał jego wykorzystanie?
Czy analizowano możliwość zorganizowania dalszych zajęć dla absolwentów, którzy po zakończeniu edukacji nie znaleźli odpowiedniego miejsca?
Na obecnym etapie nie mamy dokumentów pozwalających odpowiedzieć na te pytania.
Wiadomo natomiast, że nabór na rok szkolny 2026/2027 odbywał się od 4 maja do 5 czerwca 2026 roku, a PFRON przedłużył realizację programu także na rok szkolny 2027/2028.
Warto więc sprawdzić zarówno dotychczasowe działania lokalnych placówek, jak i możliwości wykorzystania kolejnej edycji.
Pięciu doradców za blisko dwa miliony złotych. Ale dokąd będą kierować mieszkańców?
W tym miejscu wracamy do informacji opublikowanej przez starostę Małgorzatę Matusiak.
Powiat Trzebnicki uzyskał dofinansowanie w wysokości 1 965 800 zł na projekt „Mobilny Doradca Włączenia Społecznego w Powiecie Trzebnickim”.
Od stycznia 2027 roku ma rozpocząć pracę pięciu doradców, których zadaniem będzie rozpoznawanie potrzeb mieszkańców, pomoc w korzystaniu z usług i docieranie do osób mających trudności z samodzielnym przemieszczaniem się.
Wsparciem ma zostać objętych 160 osób.
To przedsięwzięcie może być potrzebne.
Dobrze przygotowany doradca może pomóc rodzinie zrozumieć przepisy, odnaleźć odpowiednią usługę, przygotować dokumentację i przejść procedurę uzyskania wsparcia.
Jednak komentarze mieszkańców stawiają przed projektem znacznie trudniejsze zadanie.
Co zrobi mobilny doradca, jeżeli spotka rodzinę, która od miesięcy poszukuje miejsca dziennego pobytu dla dorosłej córki?
Pomoże znaleźć placówkę.
A jeśli nie będzie w niej miejsca?
Pomoże przygotować wniosek.
A jeśli problemem będzie codzienny transport?
Spróbuje znaleźć dostępne rozwiązanie.
Ale jeśli usługa, której potrzebuje rodzina, po prostu nie jest dostępna w odpowiedniej formie lub miejscu, sam doradca nie zdoła jej stworzyć.
To nie jest argument przeciwko programowi.
To argument za tym, aby projekt mobilnych doradców traktować jako część szerszego systemu, a nie rozwiązanie wszystkich problemów osób z niepełnosprawnościami.
Doradztwo może otworzyć drzwi do pomocy.
Ale ktoś musi jeszcze zapewnić, że za tymi drzwiami rzeczywiście jest miejsce dla potrzebującego człowieka.
Transport. Problem, którego nie rozwiązuje samo istnienie placówki
W komentarzu mieszkanki pojawił się również wątek codziennych przejazdów do Obornik Śląskich.
Autorka opisała trudności związane z dojazdami, wskazując, że organizacja transportu może oznaczać znaczne obciążenie rodziny.
Nie znamy dokładnej trasy ani indywidualnego planu przejazdów, dlatego nie możemy potwierdzić podanych przez nią odległości.
Jednak sama kwestia transportu wymaga poważnego potraktowania.
Dla wielu osób z niepełnosprawnościami możliwość uczestniczenia w zajęciach nie zależy wyłącznie od tego, czy istnieje odpowiednia placówka.
Równie ważne jest dotarcie do niej.
Niektóre osoby potrzebują pojazdu dostosowanego do przewozu wózków, inne pomocy przy wsiadaniu i wysiadaniu. Część wymaga towarzyszenia opiekuna.
W przypadku codziennych zajęć potrzeba transportu pojawia się przez wiele miesięcy, a nawet lat.
Warto zatem ustalić, czy istniejące placówki organizują przewóz uczestników, kto pokrywa jego koszty i jakie są kryteria korzystania z tej usługi.
Bo miejsce oddalone o kilkanaście kilometrów, do którego rodzina nie może regularnie dowozić uczestnika, może pozostawać niedostępne mimo formalnej możliwości przyjęcia.
A co z rodzicami? Kto pomoże tym, którzy pomagają przez całe życie?
W dyskusji o niepełnosprawności często zapominamy o opiekunach.
Tymczasem za codziennym funkcjonowaniem wielu osób wymagających znacznego wsparcia stoją rodzice, którzy przez lata organizują leczenie, rehabilitację, transport i opiekę.
Niektórzy muszą ograniczyć aktywność zawodową. Inni łączą pracę z całodobową odpowiedzialnością za bliską osobę.
Kiedy dziecko kończy edukację, sytuacja rodziny może stać się jeszcze trudniejsza.
Jeżeli wcześniej przez kilka godzin dziennie przebywało w szkole lub ośrodku, zakończenie tego etapu oznacza konieczność zapewnienia mu opieki w tym czasie.
Dla rodzica może to oznaczać rezygnację z pracy, ograniczenie możliwości załatwiania własnych spraw i rosnące zmęczenie.
Nie chodzi wyłącznie o pieniądze.
Chodzi również o czas, zdrowie opiekuna, możliwość odpoczynku i poczucie bezpieczeństwa.
Dlatego system wsparcia powinien obejmować nie tylko osobę z niepełnosprawnością, ale również jej rodzinę.
Dostęp do zajęć dziennych, transportu, opieki wytchnieniowej i odpowiednich usług środowiskowych może decydować o jakości życia całego gospodarstwa domowego.
Gmina czy powiat? Mieszkaniec nie powinien być specjalistą od podziału kompetencji
W Polsce pomoc osobom z niepełnosprawnościami jest podzielona pomiędzy wiele instytucji.
Część zadań realizują gminy, część powiaty. Osobną rolę odgrywają PFRON, administracja rządowa, organizacje społeczne i placówki edukacyjne.
Podział kompetencji ma znaczenie prawne i finansowe.
Ale z perspektywy rodziny najważniejsze jest znalezienie dostępnej usługi.
Rodzic nie powinien być zmuszony do samodzielnego rozszyfrowywania całego systemu, aby ustalić, kto odpowiada za rehabilitację, kto za opiekę dzienną, a kto za transport.
Właśnie dlatego potrzebna jest współpraca samorządów.
Jeżeli gmina nie prowadzi określonej placówki, a powiat dysponuje ograniczoną liczbą miejsc, rozwiązaniem może być wspólna analiza potrzeb i poszukiwanie finansowania.
Nie musi ono oznaczać budowania nowego ośrodka od podstaw.
Możliwe kierunki obejmują rozwój istniejących usług, organizowanie dodatkowych zajęć, zwiększanie liczby miejsc lub zapewnienie transportu.
Każdy z nich wymaga oceny potrzeb, warunków prawnych, kosztów i możliwości organizacyjnych.
Nie można jednak prowadzić takiej analizy bez wiedzy, ile osób rzeczywiście potrzebuje pomocy i jakiego rodzaju wsparcia poszukują.
Zanim powstanie kolejny projekt, policzmy ludzi, a nie tylko pieniądze
Publiczna dyskusja o pomocy osobom z niepełnosprawnościami bardzo często rozpoczyna się od informacji o przyznanym dofinansowaniu.
Milion złotych.
Dwa miliony.
Dziesięć milionów.
Kwoty robią wrażenie.
Ale żaden budżet sam w sobie nie pokazuje, czy problem społeczny został rozwiązany.
Dlatego w przypadku powiatu trzebnickiego warto zacząć od kilku podstawowych ustaleń.
Ilu uczniów i uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych kończy każdego roku edukację specjalną?
Ilu z nich trafia następnie do warsztatów terapii zajęciowej, środowiskowych domów samopomocy lub innych placówek?
Ilu pozostaje bez odpowiedniej formy dziennego wsparcia?
Czy rodziny otrzymują pomoc w planowaniu dalszej rehabilitacji jeszcze przed zakończeniem edukacji?
Ilu mieszkańców nie korzysta z istniejących placówek z powodu problemów transportowych?
Czy samorządy posiadają wspólną analizę potrzeb dorosłych osób z niepełnosprawnościami?
Nie znamy jeszcze odpowiedzi.
Ale właśnie te dane pozwolą ocenić, czy w Trzebnicy potrzebny jest nowy środowiskowy dom samopomocy, poszerzenie istniejących usług, program kontynuacji rehabilitacji czy inny model organizacji pomocy.
Bez takich informacji dyskusja będzie sprowadzała się do wzajemnych zarzutów.
A rodziny nadal będą poszukiwać rozwiązania na własną rękę.
Dla rodziny liczy się poniedziałek rano, nie komunikat o dofinansowaniu
Wyobraźmy sobie rodzica, którego dorosłe dziecko właśnie zakończyło edukację.
Przez kilkanaście lat miało określony plan zajęć, terapeutów, opiekunów i kontakt z innymi ludźmi.
Teraz nadchodzi poniedziałek.
Nie ma już szkoły.
Nie ma zajęć.
Rodzic musi ustalić, co dalej.
I właśnie wtedy okazuje się, jak działa lokalny system pomocy.
Nie w dniu ogłoszenia dotacji.
Nie podczas konferencji prasowej.
Nie w chwili publikowania efektownej grafiki.
Tylko wtedy, kiedy człowiek potrzebuje konkretnej usługi.
Komentarze mieszkanek pod artykułem Radia DTR pokazują, że warto skierować uwagę właśnie na tę codzienność.
Nie znamy wszystkich okoliczności opisanych historii i nie przesądzamy, czy konkretna instytucja odmówiła pomocy niezgodnie z przepisami.
Ale wiemy, że problem kontynuacji rehabilitacji po zakończeniu edukacji jest na tyle istotny, iż państwo stworzyło dla określonych grup absolwentów specjalny program „Rehabilitacja 25 plus”.
Wiemy też, że w powiecie trzebnickim funkcjonują placówki świadczące różne formy wsparcia, jednak nie dysponujemy jeszcze pełnym obrazem ich dostępności.
To wystarczające powody, aby rozpocząć rzeczową rozmowę.
Nie pytajmy tylko, ile kosztuje pomoc. Zapytajmy, czy człowiek rzeczywiście ją otrzymuje
Radio DTR będzie kontynuować analizę możliwości wsparcia dorosłych osób z niepełnosprawnościami w powiecie trzebnickim.
Interesują nas nie tylko kwoty dotacji, lecz także dostępność usług, liczba miejsc, zasady przyjęć, transport oraz możliwości kontynuowania rehabilitacji.
Chcemy poznać doświadczenia rodzin, które znalazły odpowiednią pomoc, i tych, które nadal jej poszukują.
Szczególnej uwagi wymaga również program „Rehabilitacja 25 plus” oraz możliwość wykorzystania istniejącej infrastruktury edukacyjnej do prowadzenia zajęć dla dorosłych absolwentów.
To nie jest spór o to, czy samorząd powinien zatrudniać doradców.
To pytanie, czy za doradztwem idą wystarczająco dostępne usługi.
Bo nawet najlepiej przygotowany doradca nie zastąpi terapeuty, miejsca w placówce ani codziennej opieki, jeżeli właśnie tego potrzebuje człowiek.
A pomoc społeczna powinna być oceniana nie wyłącznie na podstawie liczby programów i wartości dofinansowań, lecz przede wszystkim na podstawie tego, czy poprawia jakość życia mieszkańców.
Dziecko z niepełnosprawnością może przestać być uczniem. Nie przestaje jednak być człowiekiem potrzebującym wsparcia.
I to jest najważniejsza sprawa, którą samorządy powinny rozwiązywać wspólnie — zanim kolejne rodziny zaczną pytać, gdzie po zakończeniu szkoły podziali się ich dorośli podopieczni.
Radny ma kontrolować burmistrza. A co, jeśli burmistrz ma wpływ na jego miejsce pracy? Dolny Śląsk na czele niepokojącego zestawienia
Najpierw wróg w telewizji, potem napis na murze. Trzebnica pokazuje, jak polityczne emocje wychodzą na ulicę
Po co Prusicom ta inwestycja? Zacznijmy od problemu, który ma rozwiązać
Oczyszczalnia ścieków w Obornikach Śląskich pod lupą nadzoru budowlanego. Korozja, przecieki i pytania o lata zaniedbań