Ponad 116 milionów złotych zadłużenia na koniec 2025 roku, prognozowany wzrost do niemal 124 milionów w 2026 roku i kolejne obligacje, których zdecydowana większość ma zostać wykupiona dopiero w latach 2041–2044. Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu pozytywnie zaopiniowała możliwość wykupu przez Gminę Trzebnica nowych obligacji, ale do swojej oceny dołączyła zastrzeżenia. Najważniejsze dotyczy przyszłości: zdolność samorządu do spłaty zobowiązań zależy od realizacji wieloletnich prognoz finansowych. A te zakładają wyniki znacznie lepsze od osiąganych przez gminę w ostatnich latach.
Pozytywna opinia nie oznacza, że nie ma problemu
23 października 2026 roku Skład Orzekający Regionalnej Izby Obrachunkowej we Wrocławiu wydał uchwałę nr III/70/2026 dotyczącą możliwości wykupu przez Gminę Trzebnica obligacji o łącznej wartości 10,5 mln zł.
Dokument powstał na wniosek zastępcy burmistrza Trzebnicy z 6 października 2026 roku. Izba przeanalizowała budżet gminy, wieloletnią prognozę finansową, uchwałę dotyczącą emisji obligacji oraz sprawozdania z wykonania budżetu za lata 2022–2025 i trzy kwartały 2026 roku.
Wynik? Opinia pozytywna z zastrzeżeniami.
Dla mieszkańca brzmi to uspokajająco. Skoro instytucja nadzorująca finanse samorządowe wydała pozytywną opinię, można odnieść wrażenie, że wszystko jest pod kontrolą.
Tyle że z uzasadnienia wynika bardziej skomplikowany obraz.
RIO nie stwierdziła naruszenia ustawowych limitów zadłużenia. Nie zakwestionowała też możliwości wykupu planowanych obligacji przy założeniach przyjętych w wieloletniej prognozie finansowej. Jednocześnie zwróciła uwagę na cztery kolejne lata deficytów, wzrost zadłużenia i zależność przyszłych spłat od osiągania odpowiednich nadwyżek budżetowych.
To zasadnicza różnica.
Czym innym jest formalna możliwość zaciągnięcia zobowiązania, a czym innym długoterminowe bezpieczeństwo finansowe samorządu.
Cztery lata deficytów. Dług urósł o ponad 38 milionów
W latach 2022–2025 budżet Gminy Trzebnica każdego roku zamykał się deficytem.
Łączna wartość tych deficytów wyniosła 57 689 860,19 zł.
W tym samym okresie zadłużenie gminy wzrosło o 38 119 631,39 zł w porównaniu ze stanem na koniec 2021 roku.
Na koniec 2025 roku wynosiło już 116 653 961,76 zł.
Nie oznacza to, że każda złotówka deficytu automatycznie powiększała zadłużenie. Deficyt można finansować również innymi środkami, a na stan długu wpływają spłaty oraz pozostałe operacje finansowe.
Wieloletnia tendencja jest jednak czytelna: Trzebnica przez cztery kolejne lata wydawała więcej, niż wynosiły jej dochody, a jednocześnie zwiększała swoje zobowiązania.
Czy był to rezultat ambitnego programu inwestycyjnego? Czy konieczność finansowania rosnących kosztów funkcjonowania gminy? A może połączenie obu tych czynników?
Sama uchwała RIO nie daje pełnej odpowiedzi.
Pokazuje natomiast skalę zjawiska, którego nie da się sprowadzić do jednego słabszego roku budżetowego.
W 2025 roku dochody gminy wyniosły 187,59 mln zł, a wydatki 199,51 mln zł. Rok zakończył się deficytem 11,92 mln zł, choć pierwotnie w przywołanym przez RIO planie zakładano deficyt na poziomie 17,01 mln zł.
Ostateczny wynik okazał się zatem lepszy od planowanego.
To ważna informacja, której nie należy pomijać. Poprawa względem planu nie zmienia jednak faktu, że kolejny rok zakończył się wydatkami przewyższającymi dochody.
Nowe obligacje. Pieniądze dzisiaj, wykup za kilkanaście lat
Najbardziej interesujący fragment dokumentu dotyczy harmonogramu wykupu nowej emisji obligacji.
Gmina planuje pozyskać w ten sposób 10,5 mln zł na sfinansowanie planowanego deficytu budżetowego oraz spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań.
Nie jest więc tak, że całe 10,5 mln zł musi zostać przeznaczone na nowe inwestycje. Część środków ma służyć regulowaniu wcześniejszych zobowiązań.
I właśnie tutaj zaczyna się najważniejsza historia.
Z ustaleń RIO wynika, że wykup nowych obligacji zaplanowano na 2027 rok oraz lata 2041–2044.
Co więcej, aż 9,9 mln zł, czyli 94,28 procent wartości całej emisji, ma zostać wykupione dopiero w latach 2041–2044.
Innymi słowy, niemal cały kapitał z planowanej emisji ma pozostać do spłaty przez kilkanaście lat.
To rozwiązanie może ograniczać bieżące obciążenia budżetu. Nie jest też samo w sobie niezgodne z prawem. Długoterminowe obligacje bywają stosowane przez samorządy właśnie po to, aby rozłożyć finansowanie przedsięwzięć w czasie.
Jednak w tym przypadku pojawia się pytanie o konsekwencje dla przyszłych władz i mieszkańców.
Decyzje podejmowane w 2026 roku będą wpływać na finanse Trzebnicy jeszcze w latach czterdziestych XXI wieku.
Dzisiejsi radni mogą nie zasiadać już wtedy w radzie miejskiej. Obecne kierownictwo urzędu może od dawna nie sprawować swoich funkcji. Zmienić się mogą priorytety inwestycyjne, struktura dochodów oraz potrzeby mieszkańców.
Obowiązek wykupu obligacji pozostanie jednak zobowiązaniem gminy.
Nie oznacza to, że do tego czasu samorząd nie będzie ponosił kosztów związanych z emisją. Kapitał pozostaje bowiem odrębną kwestią od kosztów finansowania, w tym odsetek.
Dlatego najważniejsze pytanie brzmi: ile ostatecznie będzie kosztowało pozyskanie 10,5 mln zł i utrzymywanie znacznej części tego zadłużenia przez kilkanaście lat?
Tego z samej opinii RIO nie można ustalić.
Prawie osiem milionów na obsługę zadłużenia
Uchwała zawiera jeszcze jedną liczbę, obok której trudno przejść obojętnie.
W 2026 roku zaplanowano 2,41 mln zł spłat zobowiązań finansowych oraz 7,96 mln zł kosztów ich obsługi.
Łącznie daje to około 10,37 mln zł obciążeń związanych ze spłatą i obsługą długu.
Warto zwrócić uwagę na proporcje.
Planowane koszty obsługi zadłużenia są ponad trzykrotnie wyższe od kwoty zaplanowanych spłat kapitałowych wskazanych przez RIO.
Nie należy jednak przedstawiać całych 7,96 mln zł jako odsetek. W uchwale mowa o kosztach obsługi zobowiązań, bez szczegółowego rozbicia tej pozycji.
Dla mieszkańców ma to znaczenie praktyczne.
Pieniądze przeznaczane na obsługę długu są elementem kosztów funkcjonowania samorządu. Nie można ich jednocześnie przeznaczyć na inne potrzeby.
Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie wydatki związane z zadłużeniem są nieuzasadnione. Jeżeli pożyczone pieniądze sfinansowały potrzebną infrastrukturę, której korzyści będą odczuwalne przez wiele lat, rozłożenie kosztów w czasie może mieć ekonomiczne uzasadnienie.
Ale właśnie dlatego warto znać pełny rachunek.
Mieszkańcy powinni wiedzieć nie tylko, ile pieniędzy gmina pozyskuje z obligacji, lecz także ile zapłaci za możliwość korzystania z nich.
Ponad 11 milionów długu, o którym łatwo zapomnieć
W opinii RIO pojawia się jeszcze jedna pozycja wymagająca wyjaśnienia.
Z zadłużenia wynoszącego 116,65 mln zł na koniec 2025 roku aż 11,43 mln zł stanowił dług spłacany wydatkami budżetowymi.
Na koniec 2026 roku jego wartość prognozowano na około 9,05 mln zł.
Co kryje się za tymi kwotami?
Dokument nie przedstawia szczegółowego wykazu zobowiązań ani umów, z których one wynikają.
Nie ma podstaw, aby nazywać je ukrytym długiem. Zostały przecież uwzględnione w oficjalnej prognozie zadłużenia i opisane przez RIO.
Są jednak częścią finansowych zobowiązań samorządu, których struktura powinna być przejrzysta.
Warto ustalić, jakiego rodzaju umowy wygenerowały te zobowiązania, jakie są terminy ich regulowania oraz czy wiążą się z dodatkowymi kosztami finansowania.
Bez takiej wiedzy trudno przedstawić mieszkańcom kompletny obraz zadłużenia gminy.
Rok 2026. Dług ma jeszcze wzrosnąć
Według wieloletniej prognozy finansowej zadłużenie Trzebnicy na koniec 2026 roku ma wynieść 123 744 383,07 zł.
Oznaczałoby to wzrost o około 7,09 mln zł w stosunku do końca 2025 roku.
W tej samej prognozie przyjęto jednak, że od 2027 roku zadłużenie będzie stopniowo malało, aż do całkowitego wygaśnięcia w 2045 roku.
Brzmi optymistycznie.
Pozostaje jednak pytanie: na czym opiera się ta perspektywa?
Odpowiedź znajduje się w kolejnej części opinii.
Budżet przyszłości ma być lepszy niż budżety przeszłości
RIO wskazuje, że możliwość spłaty zadłużenia będzie w znacznym stopniu zależała od uzyskiwania prognozowanych nadwyżek operacyjnych.
To pojęcie wymaga wyjaśnienia.
Nadwyżka operacyjna powstaje wtedy, gdy bieżące dochody samorządu przewyższają jego bieżące wydatki. Pokazuje więc, ile środków pozostaje po sfinansowaniu codziennego funkcjonowania gminy, zanim uwzględnimy część pozostałych operacji budżetowych.
W Trzebnicy wyniki wyglądały następująco:
- 2022 rok: deficyt operacyjny 3,65 mln zł.
- 2023 rok: deficyt operacyjny 0,12 mln zł.
- 2024 rok: nadwyżka operacyjna 0,61 mln zł.
- 2025 rok: nadwyżka operacyjna 4,15 mln zł.
Widać zatem poprawę. Po dwóch latach ujemnego wyniku operacyjnego gmina zaczęła osiągać dodatnie rezultaty.
Jednocześnie w prognozie na lata 2026–2045 zakłada nadwyżki operacyjne w przedziale od 5,60 mln zł do 17,94 mln zł.
To oznacza, że wieloletni plan spłaty zadłużenia opiera się na utrzymaniu finansowych wyników lepszych od tych, które gmina osiągała w latach 2022–2025.
Czy jest to możliwe?
Tak. Prognoza może uwzględniać wzrost dochodów, zmiany w systemie finansowania samorządów, ograniczenie wydatków albo inne czynniki poprawiające wynik operacyjny.
Nie oznacza to jednak, że prognozowane nadwyżki są zagwarantowane.
Właśnie na tę zależność zwraca uwagę Regionalna Izba Obrachunkowa.
Jeżeli przyszłe wyniki będą odbiegały od założeń, może to negatywnie wpłynąć na dopuszczalny poziom spłat zadłużenia.
Dlatego RIO wskazuje na konieczność stałego monitorowania sytuacji finansowej gminy.
A przecież po trzech kwartałach pojawiło się 10 milionów nadwyżki
Obraz finansów Trzebnicy nie jest jednostronny.
Po trzech kwartałach 2026 roku budżet gminy wykazywał nadwyżkę wynoszącą 10 000 784,49 zł.
Jeszcze lepiej wyglądał wynik operacyjny, który osiągnął 23 699 116,25 zł.
To istotna poprawa w porównaniu z rocznymi wynikami operacyjnymi z poprzednich lat.
Czy oznacza, że sytuacja finansowa gminy jest znacznie lepsza, niż mogłoby wynikać z poziomu zadłużenia?
Niekoniecznie.
Wykonanie budżetu po dziewięciu miesiącach nie jest tożsame z wynikiem całego roku. Dochody i wydatki nie rozkładają się równomiernie między kwartałami. Część dużych płatności inwestycyjnych może przypadać na końcówkę roku.
Warto jednak zwrócić uwagę na pewną różnicę.
Podczas gdy po trzech kwartałach gmina wykazywała ponad 10 mln zł nadwyżki, w planie na cały 2026 rok przewidywano deficyt wynoszący 11,29 mln zł.
Oznacza to, że w ostatnich miesiącach roku miał nastąpić bardzo istotny zwrot w wyniku budżetowym, jeżeli plan miał zostać zrealizowany w przyjętej wysokości.
Jakie wydatki miały spowodować tę zmianę? Jakie wpływy były jeszcze oczekiwane? Czy realizacja budżetu rzeczywiście przebiega zgodnie z harmonogramem?
To pytania, na które warto uzyskać odpowiedź.
Dochody majątkowe. Kolejny sygnał do sprawdzenia
W danych za trzy kwartały 2026 roku zwraca uwagę niskie wykonanie dochodów majątkowych.
Gmina zaplanowała je na poziomie 18,73 mln zł, ale do końca września uzyskała 5,35 mln zł, czyli 28,58 procent rocznego planu.
Jednocześnie wydatki majątkowe zrealizowano w kwocie 19,05 mln zł, co stanowiło 53,45 procent planu.
Takie różnice nie muszą oznaczać nieprawidłowości.
Mogą wynikać między innymi z terminów przekazywania dotacji, refundacji inwestycji czy sprzedaży majątku.
Należy jednak ustalić, jakie konkretnie dochody majątkowe zostały zaplanowane i czy istniały realne podstawy do oczekiwania ich wykonania do końca roku.
To ważne również dlatego, że planowany deficyt i sposób jego finansowania pozostają związane z rzeczywistym przebiegiem dochodów i wydatków.
RIO ostrzega: zgodność z prawem nie chroni przed utratą płynności
Najbardziej wymowny fragment uchwały znajduje się pod koniec uzasadnienia.
Regionalna Izba Obrachunkowa przypomina, że przestrzeganie ustawowych limitów finansowych nie chroni automatycznie przed utratą płynności.
To niezwykle ważne rozróżnienie.
Samorząd może formalnie spełniać wymagane wskaźniki zadłużenia, a jednocześnie musi dbać o odpowiednią ilość środków pozwalających terminowo regulować bieżące zobowiązania.
W przypadku Trzebnicy RIO oceniła, że przy przedstawionych założeniach relacje wymagane ustawą o finansach publicznych zostaną zachowane.
Na 2026 rok planowany wskaźnik spłaty zobowiązań wynosił 6,33 procent przy dopuszczalnym poziomie 12,68 procent.
Nie jest to zatem sytuacja, w której gmina według analizowanej prognozy znajduje się tuż przy ustawowej granicy.
Istnieje określony margines bezpieczeństwa.
Ale jego utrzymanie zależy od przyszłych dochodów, wydatków, kosztów obsługi długu oraz realizacji zakładanych wyników finansowych.
Dlatego pozytywna opinia RIO nie powinna być traktowana jako bezwarunkowa gwarancja finansowego bezpieczeństwa na kolejne dwie dekady.
Kto odpowiada za dzisiejsze decyzje, a kto zapłaci przyszłe rachunki?
W gospodarce samorządowej nie ma niczego nadzwyczajnego w finansowaniu wieloletnich przedsięwzięć długiem.
Drogi, kanalizacja, szkoły, obiekty użyteczności publicznej czy infrastruktura techniczna służą mieszkańcom przez dziesięciolecia. Rozłożenie ich kosztów na dłuższy okres może być racjonalne.
Jednak w takim modelu kluczowe staje się pytanie o proporcje.
Ile nowego zadłużenia finansuje inwestycje zwiększające wartość majątku gminy i poprawiające jakość życia mieszkańców?
Ile służy regulowaniu zobowiązań zaciągniętych wcześniej?
Czy nowe inwestycje będą w przyszłości generowały dodatkowe dochody albo zmniejszały koszty funkcjonowania samorządu?
A przede wszystkim: czy harmonogram spłaty nie ograniczy nadmiernie możliwości działania kolejnych władz?
W przypadku Trzebnicy te pytania nabierają znaczenia ze względu na długi okres wykupu nowej emisji obligacji.
Rok 2044 wydaje się odległy. Dla finansów publicznych to jednak konkretny termin, w którym trzeba będzie znaleźć środki na wykonanie zobowiązań.
Nie wystarczy wtedy argument, że decyzję o emisji podjęto kilkanaście lat wcześniej.
Mieszkańcom należy się pełny rachunek
Opinia RIO nie jest oskarżeniem wobec władz Trzebnicy.
Nie dowodzi niegospodarności, nie stwierdza niewypłacalności ani nie przesądza, że gmina będzie miała trudności z wykupem obligacji.
Dokument pokazuje natomiast, że polityka finansowa samorządu wymaga szczególnej przejrzystości.
Mieszkańcy powinni poznać pełny harmonogram spłaty zobowiązań do 2045 roku, koszty obsługi poszczególnych emisji obligacji, strukturę długu spłacanego wydatkami budżetowymi oraz ekonomiczne założenia, na których opiera się prognoza przyszłych nadwyżek.
Warto również wyjaśnić, jaka część nowych 10,5 mln zł ma sfinansować deficyt, a jaka zostanie przeznaczona na spłatę wcześniejszych zobowiązań.
Bez tych informacji dyskusja o stanie finansów Trzebnicy będzie sprowadzała się do politycznych zapewnień i sporów o pojedyncze liczby.
Tymczasem mieszkańcy mają prawo wiedzieć, jaki rachunek pozostawiają im decyzje podejmowane dzisiaj.
Najważniejszy problem nie dotyczy tego, czy wolno się zadłużać
Zadłużenie nie musi być oznaką złego zarządzania. Brak zadłużenia również nie dowodzi automatycznie dobrej gospodarności.
Znaczenie ma to, czy samorząd pożycza pieniądze na uzasadnione potrzeby, czy potrafi kontrolować koszty finansowania oraz czy przyszłe zobowiązania pozostają proporcjonalne do jego rzeczywistych możliwości.
W Trzebnicy najnowsza opinia RIO stawia przed władzami i mieszkańcami właśnie takie pytania.
Cztery kolejne lata deficytów, wzrost długu o ponad 38 mln zł w latach 2022–2025 i plan wykupu niemal całej nowej emisji obligacji dopiero w latach 2041–2044 tworzą obraz samorządu, którego decyzje finansowe wykraczają daleko poza obecną kadencję.
Z drugiej strony poprawiające się wyniki operacyjne i zachowanie ustawowych wskaźników wskazują, że nie ma podstaw do ogłaszania finansowej katastrofy.
Jest natomiast powód do wymagającej, rzeczowej debaty.
Bo prawdziwe pytanie nie brzmi, czy Trzebnica może dzisiaj pożyczyć kolejne 10,5 mln zł. RIO uznała, że przy przedstawionych założeniach może je spłacić. Pytanie brzmi, czy przyjęty sposób finansowania będzie równie korzystny dla mieszkańców za pięć, dziesięć i piętnaście lat.
I czy przyszłe pokolenie trzebniczan, które będzie spłacało dzisiejsze zobowiązania, otrzyma w zamian majątek i usługi publiczne warte poniesionych kosztów.
To już nie jest wyłącznie kwestia księgowości.
To pytanie o odpowiedzialność za przyszłość gminy.
RADIO DTR | Analiza finansów samorządowych
Artykuł opracowano na podstawie uchwały Regionalnej Izby Obrachunkowej we Wrocławiu. Przedstawione prognozy zadłużenia i spłat nie są tożsame z potwierdzonym wykonaniem budżetu za cały 2026 rok.
Radny ma kontrolować burmistrza. A co, jeśli burmistrz ma wpływ na jego miejsce pracy? Dolny Śląsk na czele niepokojącego zestawienia
Po 25. roku życia niepełnosprawność nie znika. Kto pomoże dorosłym dzieciom, kiedy kończy się szkoła?
Najpierw wróg w telewizji, potem napis na murze. Trzebnica pokazuje, jak polityczne emocje wychodzą na ulicę
Dwa miliony złotych na pomoc? Starosta Matusiak pokazuje wielką kwotę, ale dokumenty PFRON opowiadają inną historię