Z pozoru niewinne zakupy – słodycze, napoje, pączki, dekoracje – zrealizowane w ramach Funduszu Sołeckiego w Jarach w 2024 roku, rodzą pytania o to, jak w praktyce wygląda kontrola wydatków publicznych na wsi. Czy mieszkańcy wiedzą, na co wydawane są ich pieniądze? I czy podobne mechanizmy działają też w innych sołectwach gminy Oborniki Śląskie i powiatu trzebnickiego?
📜 Fakty z dokumentów
Z oficjalnego pisma podpisanego przez sekretarz gminy Ewelinę Budner wynika, że w odpowiedzi na wniosek radnego Marka Mańczaka, gmina udostępniła zestaw faktur potwierdzających wydatki Funduszu Sołeckiego w sołectwie Jary w 2024 roku.
Wśród 38 dokumentów znalazły się zakupy spożywcze z Biedronki, Dino, Intermarché, Selgrosu i lokalnej cukierni Beza – opisywane jako wydatki na „warsztaty integracyjne”, „spotkania edukacyjne” lub „Mikołajki”.
Każdy dokument opatrzono dopiskiem sołtyski Beaty Trumpel:
„Proszę o zwrot na konto.”
Refundacje następowały z działu 921, rozdział 92105, paragraf 4210 – Fundusz Sołecki Jary.
🧮 Czego wymaga ustawa o funduszu sołeckim?
Ustawa z 20 lutego 2009 roku jasno wskazuje, że środki funduszu muszą służyć poprawie warunków życia mieszkańców i dotyczyć zadań własnych gminy.
Nie chodzi więc o imprezy integracyjne czy zakup przekąsek, lecz o realne inwestycje i działania wspólnotowe: drogi, oświetlenie, place zabaw, wyposażenie świetlic, wspólne inicjatywy edukacyjne lub ekologiczne.
Czy zakup czekoladek, ciastek i pączków dla dzieci – bez sprawozdania, listy uczestników czy protokołu wydarzenia – naprawdę spełnia te warunki?
Czy taka interpretacja nie rozmywa sensu ustawy, która miała wzmacniać wspólnoty lokalne, a nie finansować drobne zakupy spożywcze?
❓Pytania, które warto zadać nie tylko w Jarach
Czy w każdej wsi gminy Oborniki Śląskie kontroluje się wydatki funduszy sołeckich równie pobieżnie jak w Jarach?
Czy radni gminni mają wgląd w paragony, opisy i dopiski o „zwrocie na konto”?
Ile wsi w powiecie trzebnickim rozlicza fundusz w formie refundacji prywatnych zakupów zamiast zakupów gminnych?
Czy burmistrzowie i wójtowie weryfikują, czy opisane wydarzenia faktycznie się odbyły – czy wystarcza im podpis sołtysa i księgowej?
Czy mieszkańcy wiedzą, jakie przedsięwzięcia zgłaszano we wnioskach o fundusz?
Czy ktokolwiek weryfikuje, czy opis „warsztaty edukacyjne” nie jest po prostu hasłem przykrywającym kolejne spotkanie przy ciastkach i napojach?
Czy w sąsiednich gminach – Trzebnica, Zawonia, Prusice, Żmigród – fundusze są rozliczane bardziej transparentnie?
I wreszcie: czy mechanizm refundacji prywatnych zakupów to wyjątek, czy powszechna praktyka na wsi?
💬 Formalności na papierze, realna kontrola w zawieszeniu
Każda z analizowanych faktur została podpisana przez trzy osoby: sołtyskę Beatę Trumpel, kierownik Dominikę Łasicę oraz główną księgową Isseł.
Nie ma jednak podpisu burmistrza ani dokumentacji potwierdzającej, że opisane wydarzenia miały miejsce.
Nie wiadomo też, czy rada sołecka lub mieszkańcy w ogóle widzieli te rozliczenia.
Z formalnego punktu widzenia – wszystko „się zgadza”.
Z merytorycznego – większość wydatków nie ma nic wspólnego z poprawą warunków życia mieszkańców.
Fundusz sołecki zamienił się w kasę na drobne zakupy – rozliczaną bez realnej kontroli społecznej.
🧭 Co dalej?
Zgodnie z art. 5 ustawy o funduszu sołeckim, środki mogą być wydatkowane tylko na przedsięwzięcia przyjęte do budżetu gminy.
Jeśli więc wniosek zatwierdzony przez radę nie obejmował „warsztatów edukacyjnych z poczęstunkiem”, refundacje te mogą być niezgodne z prawem.
Czy więc nie należałoby:
opublikować wszystkich rozliczeń funduszy sołeckich w gminie w BIP,
wprowadzić jawne rejestry zakupów z Funduszu Sołeckiego,
oraz wymagać sprawozdań i dowodów realizacji wydarzeń finansowanych z publicznych pieniędzy?
🗣️ Wnioski redakcyjne
Sprawa z Jar to nie tylko lokalny epizod.
To sygnał ostrzegawczy dla całego regionu, że fundusze sołeckie mogą być traktowane zbyt swobodnie – jak kieszonkowe do podziału między lokalnych działaczy.
Brak społecznej kontroli, brak jawności i „święty podpis sołtysa” wystarczają, by publiczne pieniądze znikały w sklepowych koszykach.
🧭 PODSTAWA PRAWNA:
Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o funduszu sołeckim
🔹 Art. 2. – Cel funduszu sołeckiego
Środki funduszu sołeckiego przeznacza się na realizację przedsięwzięć służących poprawie warunków życia mieszkańców, będących zadaniami własnymi gminy, które są zgodne ze strategią rozwoju gminy.
👉 Czyli:
wydatki muszą służyć całej społeczności wsi (nie jednostkom),
muszą dotyczyć zadań, które gmina mogłaby wykonać sama (np. drogi, oświetlenie, plac zabaw, remont świetlicy, wydarzenia społeczne, akcje edukacyjne, wyposażenie wspólne),
nie mogą mieć charakteru czysto konsumpcyjnego ani prywatnego.
🔹 Art. 4. – Wniosek o przyznanie środków
Sołectwo składa wniosek do wójta (burmistrza) zawierający wskazanie przedsięwzięć do realizacji w kolejnym roku budżetowym wraz z ich kosztorysem i uzasadnieniem.
👉 Każde przedsięwzięcie musi być opisane i zatwierdzone przez radę gminy jako część budżetu.
Nie wystarczy ogólnikowe hasło typu „wydarzenia integracyjne” — potrzebne są:
opis działań,
kosztorys,
uzasadnienie celu.
🔹 Art. 5. – Warunki wydatkowania
Wójt (burmistrz) dokonuje oceny, czy wniosek spełnia wymogi ustawy.
Środki funduszu mogą być wydatkowane wyłącznie na realizację przedsięwzięć wskazanych we wniosku przyjętym do budżetu gminy.
👉 Czyli jeśli np. we wniosku zatwierdzono remont placu zabaw, nie można z tych pieniędzy kupować słodyczy czy napojów.
Każdy zakup musi mieć bezpośredni związek z zatwierdzonym przedsięwzięciem.
🔹 Art. 6. – Zasady rozliczania
Środki funduszu są wydatkowane w trybie i na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych.
Niewykorzystane środki wracają do budżetu gminy.
👉 To oznacza, że:
każdy wydatek musi być udokumentowany fakturą VAT wystawioną na gminę,
sołtys może dokonywać zakupów tylko na podstawie upoważnienia i zaliczki,
refundacja prywatnych zakupów powinna mieć osobne podstawy (np. umowę cywilnoprawną).
🔹 Art. 7. – Przykładowe przedsięwzięcia dopuszczalne
budowa lub remont drogi gminnej, chodnika, oświetlenia, placu zabaw,
zakup sprzętu do świetlicy, placu rekreacyjnego, OSP,
organizacja festynu, dnia dziecka, spotkań kulturalnych, pod warunkiem że mają charakter ogólnospołeczny i są zaplanowane w budżecie.
❌ Niedopuszczalne wydatki:
Z interpretacji Ministerstwa Finansów i orzeczeń RIO wynika, że z funduszu sołeckiego nie można finansować:
indywidualnych posiłków, przekąsek i napojów,
paczek świątecznych, prezentów, alkoholu,
refundacji prywatnych zakupów bez zaliczki i upoważnienia,
wydatków nieujętych we wniosku zatwierdzonym do budżetu.
Autor: Rafał Chwaliński
📲 Znajdziesz nas także w Google News – kliknij i obserwuj Radio DTR, aby otrzymywać nasze najnowsze informacje prosto w aplikacji!