Pałac Prezydencki potwierdził rozmowy o utworzeniu odrębnej formacji ochronnej, podporządkowanej bezpośrednio głowie państwa. Polska ma już jednak Służbę Ochrony Państwa, a wojsko dysponuje jednostką reprezentacyjną. Czy chodzi o poprawę bezpieczeństwa prezydenta, zmianę podległości służb, czy stworzenie nowego instrumentu władzy? Sprawdzamy, co wiadomo, czego nie ujawniono i jakie pytania powinny paść, zanim powstanie kolejna uzbrojona formacja finansowana z publicznych pieniędzy.

Radio DTR | 7 listopada 2026 r. | Analiza

Prezydent wchodzi pierwszy. Ochrona podąża za nim

W nocy z 30 na 31 października 2026 roku Karol Nawrocki pojawił się w Trybunale Konstytucyjnym. Wydarzenie, rozgrywające się w atmosferze sporu o funkcjonowanie tej instytucji, wywołało dyskusję nie tylko o polityce, lecz także o sposobie ochrony najważniejszej osoby w państwie.

Reklama

Według relacji szefa Kancelarii Prezydenta Zbigniewa Boguckiego Nawrocki miał powiedzieć funkcjonariuszom Służby Ochrony Państwa: „Ja wchodzę pierwszy, wy idziecie za mną”.

Bogucki zaznaczył, że prezydent nie miał pretensji do ochroniarzy. Jednocześnie ujawnił, że wcześniej prowadzono rozmowy z rządem o utworzeniu odrębnej formacji ochronnej, podporządkowanej bezpośrednio prezydentowi.

To właśnie ta druga informacja ma znacznie większe znaczenie niż kolejność wchodzenia do budynku.

Nie wiadomo bowiem, czy prezydencka inicjatywa jest odpowiedzią na konkretne problemy z funkcjonowaniem SOP, czy elementem szerszej koncepcji zmiany relacji między prezydentem a instytucjami bezpieczeństwa państwa.

Jedno jest pewne: samo wydarzenie w Trybunale nie dowodzi zaniedbań funkcjonariuszy. Skoro prezydent osobiście zdecydował o kolejności wejścia, nie można bez dodatkowych ustaleń przedstawiać zachowania ochrony jako jej zawodowej porażki.

Gwardia prezydencka. Co właściwie zaproponował Pałac?

Z publicznych wypowiedzi przedstawicieli Kancelarii Prezydenta wynika, że rozważana jest koncepcja powołania formacji podlegającej bezpośrednio głowie państwa.

Nie byłaby to jedynie zmiana nazwy istniejącej jednostki SOP. Sama idea odrębnego podporządkowania oznaczałaby konieczność stworzenia nowych zasad organizacyjnych i prawnych.

Nie przedstawiono jednak publicznie szczegółowego projektu.

Nie znamy liczby funkcjonariuszy, struktury dowodzenia, zakresu uprawnień ani kosztów funkcjonowania nowej służby. Nie wiadomo również, czy miałaby ona przejąć całość ochrony prezydenta, czy wykonywać wybrane zadania obok SOP.

Co szczególnie istotne, nie ma podstaw do twierdzenia, że prezydent przedstawił już plan likwidacji SOP albo utworzenia nowych sił zbrojnych.

Na obecnym etapie mówimy o koncepcji polityczno-organizacyjnej, której ostateczny kształt pozostaje nieznany.

Polska już ma służbę chroniącą prezydenta

Służba Ochrony Państwa została powołana w 2018 roku, zastępując Biuro Ochrony Rządu.

Jej zadania nie ograniczają się do eskortowania polityków podczas uroczystości. Obejmują ochronę osób, obiektów i urządzeń o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa, a także działania związane z rozpoznawaniem i zapobieganiem zagrożeniom.

SOP odpowiada między innymi za bezpieczeństwo prezydenta, premiera oraz innych osób wskazanych w przepisach.

Podlega ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych.

To właśnie tutaj pojawia się podstawowa różnica między obecnym systemem a koncepcją gwardii.

Prezydent korzysta z ochrony państwowej, ale nie jest bezpośrednim zwierzchnikiem całej służby.

Gdyby powstała formacja podporządkowana wyłącznie głowie państwa, zmieniłby się nie tylko system ochrony osobistej. Zmianie uległby również układ odpowiedzialności i nadzoru nad częścią aparatu bezpieczeństwa.

Pytanie brzmi: czy taka zmiana jest potrzebna ze względów operacyjnych?

Dotychczas nie przedstawiono publicznie analizy wykazującej, że obecny model uniemożliwia skuteczną ochronę prezydenta.

Brak opublikowanej analizy nie dowodzi jednak, że podobne dokumenty nie istnieją. Ich ewentualne udostępnienie pozwoliłoby ocenić rzeczywiste uzasadnienie projektu.

Gwardię już mamy. Tyle że reprezentacyjną

W debacie łatwo przeoczyć jeszcze jeden fakt.

Polskie Siły Zbrojne dysponują Pułkiem Reprezentacyjnym Wojska Polskiego, wykonującym zadania ceremonialne podczas najważniejszych uroczystości państwowych, w tym z udziałem prezydenta.

Jednostka nawiązuje do tradycji wojskowej asysty honorowej.

Nie jest jednak odpowiednikiem SOP. Jej podstawową funkcją nie jest prowadzenie kompleksowych działań ochrony osobistej głowy państwa.

Istnienie tej jednostki pokazuje, że trzeba rozdzielić trzy zupełnie różne zadania: reprezentację państwa, fizyczną ochronę prezydenta oraz dowodzenie formacjami uzbrojonymi.

Połączenie tych funkcji w jednej instytucji wymagałoby szczegółowego uzasadnienia.

Czy prezydent może mieć własne wojsko?

Konstytucja RP w art. 134 stanowi, że prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie oznacza to jednak, że może dowolnie tworzyć jednostki wojskowe podporządkowane wyłącznie sobie.

W czasie pokoju zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi sprawuje za pośrednictwem ministra obrony narodowej.

To istotne ograniczenie ustrojowe.

Jeżeli planowana gwardia miałaby być jednostką wojskową, konieczna byłaby szczegółowa analiza zgodności jej podporządkowania z Konstytucją.

Jeżeli natomiast miałaby być odrębną służbą ochronną, niebędącą częścią Sił Zbrojnych, należałoby określić jej status, zadania, uprawnienia oraz mechanizmy nadzoru w odpowiednich przepisach ustawowych.

Sama nazwa „gwardia” nie przesądza o charakterze formacji.

Może oznaczać jednostkę reprezentacyjną, wojskową, policyjną albo wyspecjalizowaną służbę ochronną.

Dlatego bez znajomości projektu nie sposób stwierdzić, czy propozycja Pałacu Prezydenckiego wymagałaby zmian konstytucyjnych, czy jedynie ustawowych.

Watykan, Francja i Polska. Czy prezydent potrzebuje swojej Gwardii Szwajcarskiej?

Skojarzenie z Gwardią Szwajcarską jest naturalne.

Kolorowe mundury, halabardy i strażnicy stojący przy wejściach do watykańskich budynków tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli ochrony głowy państwa.

Ale porównanie Polski z Watykanem ma poważne ograniczenia.

Papieska Gwardia Szwajcarska funkcjonuje w odmiennym systemie ustrojowym, a jej zadania obejmują ochronę papieża i określonych miejsc związanych z jego działalnością.

Z kolei we Francji istnieje Gwardia Republikańska, będąca częścią Żandarmerii Narodowej. Wykonuje zadania ochronne i reprezentacyjne, ale nie jest osobistą armią prezydenta.

Wspólnym elementem tych przykładów jest historyczna tradycja oraz wyraźnie określone miejsce formacji w systemie państwowym.

Dlatego w przypadku polskiego projektu ważniejszy od nazwy będzie jego rzeczywisty status prawny.

Nie mundur decyduje o charakterze służby, lecz jej kompetencje, podporządkowanie i kontrola.

Były szef BBN ostrzega przed innym modelem ochrony władzy

W dyskusji pojawił się głos Jacka Siewiery, byłego szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego.

6 listopada, na antenie TVN24, Siewiera wskazał, że wyodrębnione formacje chroniące najwyższe organy państwa istnieją między innymi w Rosji, Białorusi, Ukrainie, Rumunii, Mołdawii, Gruzji i Azerbejdżanie.

Zwrócił jednak uwagę na różnice w podporządkowaniu i funkcjach takich służb.

W jego ocenie w części państw byłego bloku sowieckiego podobne struktury służyły nie tylko ochronie osób sprawujących władzę, lecz także zabezpieczaniu rządzących przed niepokojami społecznymi i buntem innych formacji siłowych.

Siewiera postawił pytanie, czy Polska jako państwo należące do Unii Europejskiej powinna zmierzać w kierunku takiego modelu.

To opinia byłego szefa BBN, a nie dowód, że projekt Nawrockiego zakłada podobne rozwiązania. Wypowiedź pokazuje jednak, że dyskusja dotyczy już nie tylko ochrony osobistej, ale również ustroju i sposobu organizacji państwowych służb bezpieczeństwa.

Kto ochroni prezydenta przed decyzjami samego prezydenta?

Wróćmy do wydarzeń w Trybunale Konstytucyjnym.

Profesjonalna ochrona osobista nie polega wyłącznie na wykonywaniu poleceń chronionej osoby. Jej zadaniem jest również rozpoznawanie zagrożeń, planowanie bezpiecznego przemieszczania się i rekomendowanie działań ograniczających ryzyko.

Problem pojawia się wtedy, gdy chroniona osoba podejmuje decyzję sprzeczną z zaleceniami ochrony.

Nie wiemy, jakie dokładnie instrukcje otrzymali funkcjonariusze SOP przed wejściem Nawrockiego do Trybunału. Nie znamy też pełnej dokumentacji zabezpieczenia.

Reklama

Wiadomo natomiast, że według relacji Boguckiego prezydent sam zdecydował, że pójdzie pierwszy.

Powstaje więc pytanie, czy zmiana organizacyjnego zwierzchnictwa nad ochroną rozwiązałaby podobny problem.

Przecież również funkcjonariusze gwardii bezpośrednio podporządkowanej prezydentowi musieliby reagować na jego decyzje.

Co więcej, im silniejsza zależność służbowa ochroniarzy od osoby chronionej, tym ważniejsze stają się przepisy gwarantujące im możliwość podejmowania profesjonalnych decyzji dotyczących bezpieczeństwa.

Bez takich mechanizmów nowa struktura nie musi oznaczać skuteczniejszej ochrony.

Dwie służby, dwa dowództwa. Kto odpowiada za bezpieczeństwo?

Wyobraźmy sobie oficjalne spotkanie prezydenta i premiera.

Prezydenta ochrania nowa gwardia, podporządkowana bezpośrednio Pałacowi Prezydenckiemu. Za bezpieczeństwo premiera odpowiada SOP, nadzorowana przez MSWiA.

Obie formacje działają w tym samym miejscu.

Kto zatwierdza plan zabezpieczenia? Kto kieruje ewakuacją w przypadku zagrożenia? Kto podejmuje decyzję o użyciu broni? Kto odpowiada za błędy w koordynacji?

Takie sytuacje można oczywiście regulować procedurami współdziałania. Samo istnienie dwóch formacji nie musi prowadzić do konfliktu.

Jednak stworzenie kolejnej służby oznaczałoby konieczność określenia odpowiedzialności i zasad współpracy z policją, SOP, Strażą Graniczną oraz innymi instytucjami.

Nie wiadomo, czy tego rodzaju analiza została już przygotowana.

Ile kosztowałaby gwardia prezydencka?

To jeden z najbardziej konkretnych problemów, na które dotychczas nie przedstawiono odpowiedzi.

Utworzenie nowej formacji mogłoby wymagać zapewnienia etatów, wynagrodzeń, szkoleń, pojazdów, systemów łączności, infrastruktury, wyposażenia i zaplecza administracyjnego.

Koszty zależałyby przede wszystkim od liczebności gwardii, zakresu jej obowiązków oraz sposobu rekrutacji.

Inaczej wyglądałby rachunek w przypadku niewielkiej jednostki przejmującej część obecnych funkcjonariuszy SOP, a inaczej w przypadku całkowicie nowej służby z własnym dowództwem i zapleczem logistycznym.

Trzeba również uwzględnić koszty przejściowe, odprawy, ewentualne przeniesienia funkcjonariuszy oraz konieczność utrzymywania równoległych struktur.

Nie znamy obecnie wiarygodnego kosztorysu takiej reformy. Podawanie konkretnych kwot jako przewidywanych wydatków byłoby więc spekulacją.

Nie można również z góry wykluczyć, że przeniesienie części zadań i etatów z SOP ograniczyłoby dodatkowe wydatki. To wymagałoby szczegółowego rachunku finansowego.

Czy nowa formacja mogłaby działać poza Polską?

Ochrona prezydenta nie kończy się na granicach kraju.

Głowa państwa uczestniczy w wizytach zagranicznych, spotkaniach międzynarodowych i wydarzeniach organizowanych w państwach o różnym poziomie zagrożenia.

Obecnie zabezpieczenie takich podróży wymaga współpracy polskich funkcjonariuszy z odpowiednimi służbami państwa przyjmującego.

Nowa gwardia musiałaby posiadać odpowiednie kompetencje, procedury i zdolność współdziałania z zagranicznymi partnerami.

Pojawiłoby się również pytanie o zasady przewożenia broni, wymiany informacji i uzgadniania zabezpieczenia wizyt.

Nie są to szczegóły techniczne, które można rozstrzygnąć samą decyzją polityczną.

Kto będzie sprawdzał ludzi prezydenta?

Nowa formacja ochronna miałaby dostęp do informacji o przemieszczaniu się głowy państwa, jej spotkaniach, planach podróży oraz potencjalnych zagrożeniach.

Część takich danych może mieć charakter niejawny.

Dlatego konieczne byłoby określenie zasad rekrutacji, weryfikacji bezpieczeństwa, dostępu do informacji niejawnych oraz współpracy z właściwymi służbami kontrwywiadowczymi.

Równie ważna pozostaje kwestia mianowania i odwoływania dowódcy.

Czy prezydent mógłby samodzielnie powoływać kierownictwo gwardii? Czy istniałaby kontrola zewnętrzna? Czy funkcjonariusze zachowywaliby stanowiska po zmianie głowy państwa?

Zbigniew Bogucki podkreślał, że proponowane rozwiązanie miałoby służyć każdemu kolejnemu prezydentowi, a nie wyłącznie Nawrockiemu.

To ważna deklaracja, ale jej rzeczywiste znaczenie zależałoby od przyszłych przepisów.

Politycy komentują. Projektu nadal nie widać

Pomysł spotkał się z krytyką części polityków opozycyjnych wobec prezydenta.

Poseł Koalicji Obywatelskiej Witold Zembaczyński zakwestionował zasadność tworzenia nowej formacji i argumentował, że priorytetem powinno być wzmacnianie istniejących struktur bezpieczeństwa państwa.

Z kolei przedstawiciele Kancelarii Prezydenta prezentują inicjatywę jako rozwiązanie systemowe, niezależne od osoby sprawującej urząd.

Obie strony sporu odnoszą się jednak do koncepcji, której szczegółów dotychczas publicznie nie przedstawiono.

Nie znamy projektu ustawy, oceny skutków regulacji ani stanowiska rządu wobec konkretnego dokumentu.

Z tego powodu debata toczy się obecnie przede wszystkim wokół politycznych i ustrojowych konsekwencji zapowiedzi, a nie gotowych rozwiązań prawnych.

Gwardia dla urzędu czy dodatkowa władza dla prezydenta?

To najważniejsza kwestia w całej dyskusji.

W demokratycznym państwie prezydent musi mieć zapewnioną skuteczną ochronę niezależnie od tego, kto sprawuje władzę w rządzie.

Jednocześnie służby wyposażone w broń i uprawnienia do stosowania przymusu powinny działać na podstawie jasno określonych przepisów, podlegać kontroli i ponosić odpowiedzialność za swoje działania.

Te zasady nie wykluczają się wzajemnie.

Można rozważać większą niezależność organizacyjną ochrony prezydenta bez tworzenia odrębnej formacji wojskowej. Można również analizować zmiany w SOP, nie powołując kolejnej instytucji.

Dlatego zanim pojawi się projekt nowej gwardii, należałoby odpowiedzieć na podstawowe pytanie: jaki problem obecnego systemu ma zostać rozwiązany?

Jeżeli chodzi o bezpieczeństwo osobiste, potrzebna jest analiza zagrożeń i skuteczności istniejących procedur.

Jeżeli chodzi o niezależność prezydenta od rządu, mamy do czynienia z zagadnieniem ustrojowym, wymagającym znacznie szerszej debaty.

A jeżeli projekt miałby łączyć oba cele, jego autorzy powinni szczegółowo wyjaśnić, jak zamierzają pogodzić samodzielność nowej formacji z demokratyczną kontrolą nad służbami.

Co zamierza ustalić Radio DTR?

Redakcja wskazuje osiem zagadnień wymagających wyjaśnienia przez Kancelarię Prezydenta, Kancelarię Prezesa Rady Ministrów i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Chodzi przede wszystkim o daty i uczestników rozmów, istnienie dokumentów koncepcyjnych, przewidywaną podstawę prawną, zakres kompetencji, podległość służbową, finansowanie, zasady kontroli oraz relacje z SOP.

Szczególnie istotne będzie ustalenie, czy przeprowadzono analizę wykazującą potrzebę utworzenia nowej formacji zamiast zmiany organizacji dotychczasowej służby.

Warto również poznać stanowisko samej SOP, z uwzględnieniem ograniczeń dotyczących informacji o metodach ochrony.

Bez tych odpowiedzi nie sposób rzetelnie ocenić ani kosztów, ani rzeczywistego znaczenia proponowanej reformy.

Nie chodzi o halabardy. Chodzi o odpowiedzialność

Gwardia Szwajcarska chroni papieża. Francuska Gwardia Republikańska uczestniczy w ochronie instytucji państwa i uroczystościach reprezentacyjnych. Polska ma SOP oraz wojskowe jednostki reprezentacyjne.

Każda z tych formacji działa w innym porządku prawnym.

Pomysł Karola Nawrockiego nie powinien więc być oceniany wyłącznie przez pryzmat efektownych porównań do watykańskich strażników, królewskich gwardzistów czy pretorian.

Nie ma dziś podstaw do stwierdzenia, że prezydent zamierza stworzyć własną armię. Jest natomiast potwierdzona informacja o rozmowach dotyczących odrębnej formacji podporządkowanej bezpośrednio głowie państwa.

To wystarczający powód, aby domagać się przedstawienia szczegółów.

Bo w państwie demokratycznym najważniejsze pytanie nie brzmi, kto będzie pilnował prezydenta. Brzmi: kto będzie kontrolował tych, którym państwo powierzy broń, uprawnienia i odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo?