Jak wezwać pomoc, co zrobić podczas pożaru, jak rozpoznać zagrożenie w internecie i gdzie szukać wsparcia, gdy dzieje się coś niepokojącego? Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało dwa poradniki bezpieczeństwa dla uczniów szkół podstawowych. Publikacje zawierają nie tylko instrukcje, lecz także 45 praktycznych wyzwań, które dzieci mogą wykonywać samodzielnie lub wspólnie z dorosłymi.
8 października 2026 roku Ministerstwo Edukacji Narodowej zaprezentowało dwa poradniki pod wspólnym tytułem „Wiedza moją Tarczą”. Pierwszy przeznaczono dla uczniów klas I–III, drugi dla klas IV–VII szkół podstawowych.
Materiały mają pomagać dzieciom rozpoznawać zagrożenia, podejmować właściwe decyzje w trudnych sytuacjach i wiedzieć, kiedy należy poprosić o pomoc dorosłych lub służby ratownicze.
Publikacje mogą być również wykorzystywane przez nauczycieli podczas zajęć oraz przez rodziców i opiekunów w codziennych rozmowach z dziećmi.
Nie tylko pożary i ewakuacja
Zakres tematyczny poradników jest szeroki. Obejmuje zarówno zagrożenia związane ze zdarzeniami losowymi, jak i sytuacje, z którymi dzieci mogą spotkać się na co dzień.
Uczniowie dowiedzą się między innymi:
- jak prawidłowo wezwać pomoc pod numerem alarmowym 112;
- co zrobić w przypadku pożaru, powodzi, alarmu lub długotrwałego braku prądu;
- jak przygotować plecak bezpieczeństwa i rodzinny plan postępowania w sytuacji kryzysowej;
- jak bezpiecznie poruszać się po drodze;
- jak unikać oszustw internetowych i chronić swoje dane;
- jak rozpoznać przemoc rówieśniczą i niepokojące zachowania dorosłych;
- jak radzić sobie ze strachem oraz gdzie szukać wsparcia.
Autorzy zwracają uwagę, że przygotowanie do zagrożeń nie powinno zaczynać się dopiero wtedy, gdy pojawi się niebezpieczeństwo. Wiele umiejętności można rozwijać wcześniej, w spokojnych warunkach.
Klasy I–III. Bezpieczeństwo z Kasią i Luckiem
Poradnik dla najmłodszych uczniów ma formę ilustrowanej publikacji z zadaniami, kolorowankami, zagadkami i prostymi ćwiczeniami.
Dzieciom towarzyszą Kasia i Lucek, którzy wyjaśniają zasady postępowania w różnych sytuacjach.
Najmłodsi ćwiczą zapamiętywanie numeru 112, poznają osoby, do których mogą zwrócić się o pomoc, oraz uczą się rozpoznawać potencjalnie niebezpieczne zachowania.
Osobne rozdziały dotyczą zgubienia się w tłumie, kontaktu z nieznajomymi, przemocy rówieśniczej, bezpieczeństwa internetowego i sposobów radzenia sobie z emocjami.
Publikacja zawiera 45 wyzwań. Po wykonaniu każdego zadania dziecko koloruje odpowiednie pole na specjalnej tarczy bezpieczeństwa. W ten sposób może obserwować swoje postępy.
Niektóre zadania wymagają współpracy z rodziną. Jedno z nich polega na wspólnym spacerze po okolicy i wskazaniu miejsc, w których dziecko mogłoby uzyskać pomoc. Inne zachęcają do omówienia zasad postępowania podczas alarmu.
Klasy IV–VII. Więcej samodzielności i trudniejsze zagrożenia
Drugi poradnik adresowany jest do starszych uczniów. Zawiera 15 misji, z których każda składa się z trzech wyzwań.
W tej publikacji większy nacisk położono na analizowanie sytuacji, samodzielne rozpoznawanie zagrożeń i przygotowanie do działania.
Uczniowie poznają zasady ewakuacji, znaczenie sygnałów alarmowych, sposoby zabezpieczenia domu oraz postępowania w sytuacjach kryzysowych.
Ważnym zagadnieniem jest również bezpieczeństwo cyfrowe.
Poradnik zwraca uwagę, że wiadomości, zdjęcia i nagrania pojawiające się w internecie nie zawsze są prawdziwe. Materiał zachęca do sprawdzania źródeł informacji, w tym treści, które mogły zostać wygenerowane lub zmienione przy użyciu sztucznej inteligencji.
Starsze dzieci poznają także zasady ochrony prywatności, zabezpieczania kont internetowych i reagowania na hejt.
Jednym z praktycznych zadań jest przygotowanie rodzinnego planu kryzysowego. Uczniowie mają wspólnie z bliskimi ustalić miejsca spotkania w przypadku rozdzielenia rodziny, zapisać ważne numery telefonów i określić podział obowiązków.
Bezpieczeństwo to również emocje
Obie publikacje podejmują temat przemocy rówieśniczej oraz trudnych emocji.
Dzieci dowiadują się, jak reagować na zachowania naruszające ich granice, gdzie zwrócić się o pomoc oraz dlaczego nie powinny pozostawać same z problemami.
W poradnikach przypomniano także numery telefonów wsparcia psychologicznego:
116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
800 12 12 12 – dziecięcy telefon zaufania Rzecznika Praw Dziecka.
Autorzy podkreślają znaczenie rozmowy z zaufaną osobą dorosłą i wskazują proste ćwiczenia pomagające opanować napięcie oraz strach.
Materiały do wykorzystania w domu i szkole
Poradniki powstały we współpracy Ministerstwa Edukacji Narodowej z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwem Obrony Narodowej, Akademią Pożarniczą, Rządowym Centrum Bezpieczeństwa, NASK oraz Ośrodkiem Rozwoju Edukacji.
Według MEN w ich przygotowaniu uczestniczyli także eksperci zajmujący się dydaktyką, bezpieczeństwem i psychologią.
Publikacje pomyślano jako materiały do wspólnej pracy. Niektóre zadania dziecko może wykonać samodzielnie, inne wymagają obecności dorosłych.
Istotne jest przy tym nie tylko poznanie zasad, ale także ich przećwiczenie: sprawdzenie dróg ewakuacji, ustalenie sposobu komunikowania się z rodziną czy przygotowanie podstawowego wyposażenia na wypadek sytuacji kryzysowej.
Gdzie znaleźć poradniki?
Obie publikacje zostały udostępnione przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w wersji elektronicznej. Można je pobrać, przeczytać i wykorzystać podczas zajęć lub pracy z dzieckiem w domu.
To materiały przeznaczone nie tylko do jednorazowego przeczytania. Ich konstrukcja zachęca do powracania do kolejnych zagadnień i stopniowego utrwalania umiejętności.
Pozostaje jednak ważne pytanie: czy sama znajomość instrukcji wystarczy, aby dziecko potrafiło zareagować w rzeczywistej sytuacji zagrożenia?
To zagadnienie podejmujemy w osobnej analizie Radia DTR, poświęconej praktycznej wartości nowych poradników bezpieczeństwa.
Podręczniki do pobrania
Wiedza moją Tarczą. Poradnik bezpieczeństwa dla dzieci klas 1-3
Wiedza moją Tarczą. Poradnik bezpieczeństwa dla dzieci klas 4-7 Czytaj dalej Wybraliśmy teksty, które naturalnie prowadzą czytelnika dalej.
Ten temat ma ciąg dalszy