Przejdź do treści
środa 18 listopada 2026
Imieniny: Aniela, Cieszymysł, Klaudyna, Roman, Tomasz
18 listopada 2026 r.PolitykaAnaliza

Rosja negocjuje zakończenie wojny w Ukrainie, ale stawia warunki dotyczące również Polski, państw bałtyckich i całego NATO. Ujawniony dokument rosyjskiej delegacji przewiduje powrót do ograniczeń wojskowych nawiązujących do sytuacji z 1997 roku, zanim Polska przystąpiła do Sojuszu. Moskwa domaga się także wstrzymania jego dalszego rozszerzania, ograniczenia pomocy wojskowej dla Ukrainy i zmian dotyczących europejskiego odstraszania nuklearnego. Tymczasem Polska po raz pierwszy uczestniczyła w rozmowie pełnego europejskiego zespołu negocjacyjnego z Ukrainą i USA. Czy dyplomacja, która ma zakończyć rosyjską agresję, staje się jednocześnie forum negocjowania przyszłego bezpieczeństwa Europy?

Radio DTR – „Pokój według Kremla”, część trzecia. Analiza na podstawie dokumentów NATO, rosyjskich projektów traktatów, doniesień o negocjacjach z 10–16 listopada 2026 roku oraz oficjalnych stanowisk Ukrainy i Unii Europejskiej.

Wojna w Ukrainie, ale żądania dotyczą Polski

Kiedy 10 i 11 listopada w Abu Zabi spotkali się przedstawiciele Stanów Zjednoczonych, Ukrainy i Rosji, można było oczekiwać, że zasadniczym przedmiotem negocjacji będą terytoria okupowane przez rosyjską armię, zawieszenie broni oraz przyszłe gwarancje bezpieczeństwa.

Reklama

Jednak dokument przedstawiony przez rosyjską delegację, którego treść opisały amerykańskie media, pokazuje znacznie szerszy zakres żądań.

Moskwa chce ograniczenia obecności wojsk NATO na terytorium państw przyjętych do Sojuszu po 1997 roku.

W praktyce dotyczyłoby to między innymi Polski, Czech, Węgier, Litwy, Łotwy i Estonii, a także innych państw, które przystąpiły do NATO w kolejnych latach.

Nie chodzi o formalne usunięcie Polski z Sojuszu. Chodzi o ograniczenie możliwości rozmieszczania na jej terytorium wojsk i uzbrojenia innych państw członkowskich.

To zasadnicza różnica, ale jej znaczenie strategiczne jest ogromne.

Polska mogłaby nadal pozostawać członkiem NATO, podczas gdy obecność części sił sojuszniczych podlegałaby ograniczeniom wynegocjowanym z Rosją.

Takie rozwiązanie wpływałoby na sposób organizowania obrony wschodniej flanki i zdolność Sojuszu do reagowania na zagrożenia.

Dlaczego właśnie rok 1997?

Aby to zrozumieć, trzeba cofnąć się do dokumentu podpisanego przez NATO i Rosję niemal trzy dekady temu.

Rok 1997. Kiedy NATO i Rosja próbowały budować wspólne bezpieczeństwo

27 maja 1997 roku w Paryżu podpisano Akt stanowiący o wzajemnych stosunkach, współpracy i bezpieczeństwie między NATO a Federacją Rosyjską.

Dokument powstał w zupełnie innej rzeczywistości politycznej.

Związek Radziecki przestał istnieć, państwa Europy Środkowo-Wschodniej dążyły do integracji z Zachodem, a Rosja i NATO deklarowały, że nie traktują się jako przeciwnicy.

Akt ustanawiał zasady współpracy i przewidywał między innymi powstrzymywanie się od groźby użycia siły, poszanowanie suwerenności państw, konsultacje wojskowe oraz mechanizmy budowania wzajemnego zaufania.

Zawierał również deklarację NATO dotyczącą sposobu realizowania zbiorowej obrony w ówczesnych warunkach bezpieczeństwa, bez dodatkowego stałego rozmieszczania znaczących sił bojowych.

Nie oznaczał jednak przyznania Rosji prawa do zakazywania innym państwom członkostwa w NATO.

Przeciwnie, jednym z fundamentów porozumienia było uznanie prawa państw do samodzielnego wyboru sposobów zapewnienia własnego bezpieczeństwa.

Polska przystąpiła do NATO 12 marca 1999 roku, razem z Czechami i Węgrami.

Kraje bałtyckie dołączyły w 2004 roku.

Przywoływanie roku 1997 oznacza więc odwołanie się do okresu, kiedy znaczna część dzisiejszej wschodniej flanki jeszcze nie należała do Sojuszu.

W rosyjskich postulatach z tego roku nie chodzi o powrót do dosłownego brzmienia Aktu stanowiącego, lecz o nałożenie nowych ograniczeń na obecność sił NATO.

To rozróżnienie powinno być podstawą każdej dyskusji o rosyjskich propozycjach.

Grudzień 2021 roku. Dokument, który poprzedził inwazję

17 grudnia 2021 roku rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych opublikowało projekty dwóch porozumień dotyczących bezpieczeństwa.

Jeden był adresowany do Stanów Zjednoczonych, drugi do NATO.

Rosja domagała się wówczas prawnego zobowiązania, że Sojusz nie będzie dalej rozszerzany, w tym o Ukrainę.

Żądała również ograniczeń dotyczących rozmieszczania wojsk i uzbrojenia na terytorium państw europejskich, odwołując się do stanu z 27 maja 1997 roku.

Projekt przewidywał ponadto ograniczenia aktywności wojskowej NATO w Ukrainie oraz w innych regionach uznawanych przez Moskwę za strategicznie ważne.

W istocie Rosja chciała uzyskać wpływ na decyzje obronne państw, które nie należą do Federacji Rosyjskiej.

W 2021 roku zachodni sojusznicy nie zaakceptowali tych postulatów w proponowanej postaci, choć deklarowali gotowość rozmów o kontroli zbrojeń i ograniczaniu ryzyka militarnego.

Następnie, 24 lutego 2022 roku, Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę.

Nie można na tej podstawie stwierdzić, że grudniowy dokument był wyłącznie przygotowaniem propagandowym do wojny. Zawierał również zagadnienia, które mogły być przedmiotem rzeczywistych negocjacji dotyczących bezpieczeństwa.

Ale jego maksymalistyczne postulaty oraz późniejsza agresja pozostają istotnym elementem oceny wiarygodności obecnych deklaracji Kremla.

Listopad 2026. Ten sam kierunek, jeszcze szersze żądania

Najnowszy rosyjski dokument negocjacyjny, datowany na 10 listopada, został opisany między innymi przez „The New York Times” i „The Washington Post”.

Według tych relacji jest to niepodpisany dokument roboczy, określany w dyplomacji jako non-paper.

Nie stanowi zawartej umowy ani wspólnego stanowiska uczestników rozmów.

Przedstawia natomiast wyjściowe postulaty strony rosyjskiej.

Wśród nich znajdują się żądania ograniczenia obecności wojsk NATO w państwach, które dołączyły do Sojuszu po 1997 roku, zatrzymania dalszego rozszerzania NATO i ograniczenia jego aktywności wojskowej w Europie Wschodniej.

Rosja domaga się również wstrzymania zachodnich dostaw broni dla Ukrainy, ograniczenia liczebności i uzbrojenia jej sił zbrojnych oraz zakazu rozmieszczania zagranicznych wojsk na ukraińskim terytorium.

To jednak nie wszystko.

Według opublikowanych ustaleń rosyjski dokument obejmuje także żądania dotyczące brytyjskiej i francuskiej broni jądrowej oraz ograniczenia możliwości uczestnictwa Ukrainy we wspólnej polityce obronnej Unii Europejskiej.

Oznacza to rozszerzenie sporu o kwestie, które nie wynikają bezpośrednio z przebiegu działań wojennych w Donbasie.

Rosja próbuje objąć rokowaniami sposób funkcjonowania europejskiego systemu bezpieczeństwa jako całości.

Nie wiemy, które z przedstawionych postulatów Kreml uznaje za warunki konieczne, a które za elementy potencjalnych ustępstw.

Wiemy natomiast, że dokument nie ogranicza się do zakończenia wojny między Rosją a Ukrainą.

Polska w NATO, ale z ograniczoną obecnością sojuszników?

Warto wyjaśnić, co dokładnie mogłyby oznaczać rosyjskie postulaty.

Polska jako członek NATO zachowuje własną armię, uczestniczy we wspólnych planach obronnych i może gościć siły innych państw członkowskich.

Wojska amerykańskie i pozostałe siły sojusznicze mają znaczenie zarówno dla bezpośredniej obrony terytorium Polski, jak i dla odstraszania potencjalnego przeciwnika.

W systemie odstraszania chodzi nie tylko o liczbę żołnierzy.

Znaczenie mają również dowodzenie, rozpoznanie, infrastruktura, magazyny wyposażenia, systemy obrony powietrznej i zdolność szybkiego przyjęcia dodatkowych jednostek.

Rosyjskie ograniczenia dotyczące rozmieszczania sił i uzbrojenia mogłyby wpływać na część tych zdolności.

Nie oznacza to, że Polska automatycznie utraciłaby ochronę wynikającą z artykułu 5 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Nie oznacza także całkowitego rozbrojenia Polski.

Byłoby jednak istotną zmianą warunków organizowania obrony i obecności wojsk sojuszniczych na wschodniej flance.

Właśnie dlatego rosyjskie propozycje powinny być rozpatrywane nie tylko w kontekście Ukrainy, ale również interesów bezpieczeństwa Polski i innych członków NATO.

Czy Rosja może decydować, gdzie NATO rozmieszcza wojska?

Z punktu widzenia prawa międzynarodowego odpowiedź wymaga rozróżnienia dwóch sytuacji.

Państwa mogą dobrowolnie zawierać porozumienia dotyczące kontroli zbrojeń, ograniczenia ćwiczeń, rozmieszczenia określonych systemów uzbrojenia i przeciwdziałania niebezpiecznym incydentom.

Takie mechanizmy od dziesięcioleci funkcjonują w stosunkach międzynarodowych.

Mogą zwiększać przewidywalność i zmniejszać ryzyko niezamierzonej eskalacji.

Czym innym jest jednak przyznanie jednemu państwu faktycznej możliwości blokowania decyzji obronnych innych suwerennych państw.

W Akcie stanowiącym NATO–Rosja z 1997 roku zapisano zasady poszanowania suwerenności oraz prawa państw do wyboru środków zapewnienia własnego bezpieczeństwa.

Rosja podpisała ten dokument.

Dlatego obecne żądania należy porównywać z całością zobowiązań z 1997 roku, a nie wyłącznie z historycznym poziomem rozmieszczenia wojsk.

Samo powoływanie się na datę nie daje Moskwie prawa do jednostronnego określania zasad obronności Polski.

Polska uczestniczy w europejskim zespole negocjacyjnym

16 listopada pojawiła się ważna informacja dotycząca polskiego udziału w rozmowach.

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski poinformował, że odbyła się dyskusja zespołów ukraińskiego, amerykańskiego i europejskiego.

Europę reprezentowali przedstawiciele Polski, Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii i Włoch, a także instytucji Unii Europejskiej i NATO.

Ze strony amerykańskiej w spotkaniu uczestniczyli zdalnie Steve Witkoff i Jared Kushner.

Zełenski określił rozmowę jako trudną, ale wskazał, że jej rezultatem jest uzgodnienie dalszych prac w Berlinie z udziałem Koalicji Chętnych.

To wydarzenie zmienia sytuację w stosunku do naszych wcześniejszych ustaleń.

Polska nie jest już jedynie państwem wyznaczonym do europejskiego zespołu. Uczestniczyła w jego wspólnej rozmowie z przedstawicielami Ukrainy i USA.

Nadal nie oznacza to jednak, że polski przedstawiciel prowadził bezpośrednie negocjacje z rosyjską delegacją.

Na podstawie publicznego komunikatu ukraińskiego prezydenta nie można stwierdzić, że Rosja uczestniczyła w spotkaniu z 16 listopada.

To ważne rozróżnienie, ponieważ o rzeczywistym wpływie Polski na rokowania będzie świadczyć nie sama obecność w zespole, lecz udział w kształtowaniu konkretnych ustaleń.

Europa odpowiada: najpierw zawieszenie broni

16 listopada w Brukseli odbyło się posiedzenie unijnych ministrów spraw zagranicznych.

Wysoka przedstawicielka UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaja Kallas przedstawiła stanowisko, zgodnie z którym priorytetem powinno być doprowadzenie do zawieszenia broni.

Reklama

Dopiero później powinny następować rozmowy o porozumieniu pokojowym i szerszych kwestiach bezpieczeństwa Europy.

Kallas odrzuciła rosyjskie żądania ograniczenia obecności NATO i wpływania na decyzje obronne państw europejskich.

Jej argumentacja sprowadzała się do stwierdzenia, że Europa posiada już system bezpieczeństwa oparty na istniejących zobowiązaniach międzynarodowych, a problemem jest ich naruszanie.

To stanowisko polityczne Unii Europejskiej, a nie uzgodniony rezultat negocjacji z Rosją.

Pokazuje jednak zasadniczą rozbieżność między stronami.

Moskwa dąży do objęcia rozmowami zmian w europejskim porządku bezpieczeństwa.

Przedstawiciele UE podkreślają natomiast konieczność zatrzymania działań wojennych oraz zapewnienia Ukrainie skutecznych gwarancji.

Spór nie dotyczy więc wyłącznie treści przyszłego porozumienia. Dotyczy również kolejności podejmowania tematów.

Dlaczego kolejność negocjacji może mieć znaczenie?

Wyobraźmy sobie dwa warianty rokowań.

W pierwszym strony uzgadniają zawieszenie broni, mechanizmy jego kontroli i gwarancje chroniące przed ponowną eskalacją. Dopiero później prowadzą rozmowy o szerszym europejskim bezpieczeństwie.

W drugim najpierw rozpoczyna się wielostronna dyskusja o obecności wojsk NATO, uzbrojeniu, odstraszaniu nuklearnym i zasadach funkcjonowania Sojuszu.

Każdy z tych tematów wymagałby odrębnych decyzji politycznych, prawnych i wojskowych.

Drugi wariant mógłby znacząco rozszerzyć zakres rokowań, zanim doszłoby do zatrzymania walk w Ukrainie.

Nie oznacza to automatycznie, że Rosja celowo chce wydłużać negocjacje.

Oznacza natomiast, że sposób ustalenia ich porządku może mieć realne konsekwencje dla czasu trwania procesu i pozycji poszczególnych uczestników.

Dlatego unijni przedstawiciele podkreślają znaczenie zawieszenia broni jako pierwszego sprawdzianu gotowości do osiągnięcia porozumienia.

Amerykanie szukają porozumienia, Europa pyta o gwarancje

Różnice między Stanami Zjednoczonymi a państwami europejskimi dotyczą nie tylko tempa rozmów.

Waszyngton prowadzi mediacje, starając się znaleźć formułę porozumienia akceptowalną dla Ukrainy i Rosji.

Państwa europejskie podnoszą jednocześnie problem przyszłego bezpieczeństwa kontynentu oraz konieczności zabezpieczenia Ukrainy przed ponowną agresją.

Nie są to z definicji cele sprzeczne.

Mogą jednak prowadzić do różnych ocen konkretnych propozycji.

Przykładem jest ujawnione przez Zełenskiego pytanie amerykańskich negocjatorów o możliwość wycofania ukraińskich wojsk z Donbasu w zamian za członkostwo Ukrainy w NATO.

Takie rozwiązanie wymagałoby jednomyślnej zgody państw Sojuszu.

Jednocześnie pozostawałoby sprzeczne z publicznie prezentowanym stanowiskiem Kremla, który od lat sprzeciwia się ukraińskiemu członkostwu.

Nie mamy informacji pozwalających ustalić, czy była to szczegółowa amerykańska oferta, czy jedynie badanie granic możliwego kompromisu.

Warto jednak zauważyć, że oba ujawnione w ostatnich dniach wątki dotyczą NATO.

Jeden odnosi się do możliwego członkostwa Ukrainy.

Drugi do ograniczenia obecności Sojuszu w Europie Wschodniej.

W rezultacie rozmowy o zakończeniu wojny coraz wyraźniej obejmują fundamentalne kwestie przyszłości europejskiego bezpieczeństwa.

Rosyjskie żądania a logika stref wpływów

W rosyjskiej polityce zagranicznej od wielu lat obecny jest postulat szczególnego uwzględniania interesów Moskwy na obszarze dawnego Związku Radzieckiego.

Kreml przedstawia rozszerzanie NATO jako zagrożenie dla własnego bezpieczeństwa.

Z perspektywy państw Europy Środkowo-Wschodniej sytuacja wygląda inaczej.

Polska, Czechy czy państwa bałtyckie przystępowały do NATO na podstawie własnych decyzji politycznych, w ramach procedur przewidzianych przez Sojusz.

Dla tych państw członkostwo było sposobem wzmocnienia bezpieczeństwa po doświadczeniach zimnej wojny i zależności od ZSRR.

Rosyjskie stanowisko opiera się na przekonaniu, że działania wojskowe NATO w pobliżu granic Federacji Rosyjskiej powinny podlegać szczególnym ograniczeniom.

Powstaje więc konflikt między rosyjskim rozumieniem bezpieczeństwa a prawem innych państw do samodzielnego kształtowania polityki obronnej.

To nie jest wyłącznie spór historyczny.

Ma bezpośredni wpływ na sposób interpretowania obecnych rosyjskich postulatów.

A co z rosyjskimi operacjami hybrydowymi?

Negocjacje dotyczące bezpieczeństwa Europy odbywają się w czasie, kiedy Unia Europejska nadal dokumentuje działania destabilizacyjne przypisywane Rosji.

16 listopada Rada UE przyjęła nowe sankcje wobec osób i podmiotów związanych z manipulacją informacyjną oraz cyberatakami.

Europejscy ministrowie omawiali również zagrożenia hybrydowe obejmujące infrastrukturę i bezpieczeństwo państw członkowskich.

Te ustalenia nie dowodzą, że każda operacja ma bezpośredni związek z konkretną rundą negocjacji pokojowych.

Pokazują jednak, że konflikt między Rosją a państwami europejskimi obejmuje również obszary pozostające poza ukraińskim frontem.

Dotyczy to cyberbezpieczeństwa, infrastruktury krytycznej, działalności wywiadowczej oraz manipulacji informacyjnej.

Z perspektywy oceny przyszłego porozumienia pokojowego ważne jest więc nie tylko to, czy ustaną walki w Ukrainie.

Istotne będzie również zachowanie Rosji wobec państw europejskich i skala zagrożeń pozamilitarnych.

Czy Kreml negocjuje pokój, czy przyszłość NATO?

Na podstawie obecnie dostępnych informacji nie można jednoznacznie ustalić wewnętrznych zamiarów rosyjskiego kierownictwa.

Nie mamy pełnego dostępu do instrukcji przekazywanych rosyjskim negocjatorom ani do wszystkich niejawnych ustaleń z Amerykanami.

Możemy jednak porównać dokumenty.

W grudniu 2021 roku Rosja domagała się ograniczenia rozszerzania NATO i obecności wojsk sojuszniczych na wschodzie Europy.

W lutym 2022 roku rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę.

W listopadzie 2026 roku, według ujawnionych dokumentów negocjacyjnych, powraca do zasadniczej części wcześniejszych żądań.

Dodaje do nich kolejne postulaty dotyczące europejskiej obronności, broni jądrowej oraz przyszłości ukraińskich sił zbrojnych.

To udokumentowana ciągłość stanowiska negocjacyjnego.

Nie przesądza ona, czy Kreml ostatecznie zaakceptuje kompromis, ale wskazuje, że jego cele wykraczają poza samo zatrzymanie walk.

Co Polska powinna wiedzieć o tych rozmowach?

Polska znajduje się w szczególnej sytuacji.

Z jednej strony uczestniczy w europejskim zespole negocjacyjnym.

Z drugiej – rosyjskie postulaty dotyczą bezpośrednio jednego z fundamentów polskiego systemu bezpieczeństwa, czyli współpracy wojskowej w ramach NATO.

Najważniejsze pytania odnoszą się zatem do tego, czy potencjalne porozumienie miałoby ograniczać obecność sił sojuszniczych na polskim terytorium, czy wpływałoby na wspólne plany obronne i czy przewidywałoby mechanizmy dające Rosji możliwość blokowania określonych decyzji.

Trzeba też ustalić, na jakich zasadach Polska uczestniczy w przygotowywaniu stanowiska negocjacyjnego oraz jakie konkretne gwarancje byłyby przewidziane dla Ukrainy.

Obecność polskich przedstawicieli w rozmowach europejskiego zespołu jest faktem.

Nie oznacza jednak jeszcze, że poznaliśmy polskie stanowisko wobec wszystkich szczegółów ujawnionego rosyjskiego dokumentu.

To zadanie dla dalszej kontroli dziennikarskiej.

Zakończenie wojny nie może być mylone z rozwiązaniem wszystkich sporów

Porozumienie pokojowe powinno przede wszystkim doprowadzić do zakończenia zabijania ludzi, ochrony ludności cywilnej i stworzenia warunków trwałego bezpieczeństwa.

Jednak nawet po zatrzymaniu walk mogą pozostać nierozstrzygnięte konflikty dotyczące granic, zobowiązań wojskowych i wzajemnych relacji Rosji z NATO.

Nie da się ich rozwiązać wyłącznie deklaracją o potrzebie pokoju.

Potrzebne są konkretne ustalenia, mechanizmy kontroli i procedury reagowania na naruszenia.

Dzisiejsze negocjacje pokazują, że obok wojny o ukraińskie terytorium trwa również spór o zasady organizowania bezpieczeństwa europejskiego.

Dla Polski ma on szczególne znaczenie, ponieważ rosyjskie postulaty odwołują się do okresu sprzed naszego przystąpienia do NATO.

Rok 1997 nie jest więc przypadkową datą w dokumencie rosyjskich negocjatorów. Jest punktem odniesienia dla proponowanych ograniczeń obecności wojskowej Sojuszu w części Europy.

Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi wyłącznie, czy Moskwa zgodzi się zakończyć wojnę w Ukrainie.

Trzeba zapytać także, jakie warunki chce uzyskać w zamian oraz czy przyszłe porozumienie pozostawi państwom Europy prawo do samodzielnego decydowania o własnym bezpieczeństwie.

Bo pokój w Ukrainie i bezpieczeństwo Polski są ze sobą powiązane, ale nie są tym samym zagadnieniem.

Rozstrzygnięcie pierwszego nie powinno przesłaniać potrzeby rzetelnego przeanalizowania drugiego.


Radio DTR – cykl „Pokój według Kremla”, część trzecia.

W następnej części: „Ludzie z Łubianki. Jak FSB, SWR i GRU wpływają na politykę Putina i rosyjską strategię wobec Zachodu?”.

Cykl powstaje na podstawie dokumentów, oficjalnych komunikatów, analiz międzynarodowych ośrodków badawczych oraz bieżącej obserwacji negocjacji dotyczących zakończenia wojny w Ukrainie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *