Najpierw miał powstać program ochrony lokalnego dziedzictwa na lata 2023–2026. Później zamówiono kolejny, obejmujący lata 2025–2028. Pierwsza umowa zakończyła się odstąpieniem od niej przez gminę i naliczeniem kary wykonawcy. Druga, zawarta za 48 460 zł, była już dwukrotnie przedłużana. Tymczasem z oficjalnej odpowiedzi Urzędu Miejskiego w Obornikach Śląskich z 17 listopada 2026 roku wynika, że programu nadal nie przyjęto. Nie ma też opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków ani uchwały rady miejskiej. Radio DTR przeanalizowało dokumentację obu zamówień, umowę, aneksy, protokół przekazania prac oraz rozliczenia finansowe. Powstaje zasadnicze pytanie: dlaczego po niemal czterech latach od pierwszego zamówienia samorząd wciąż nie zakończył procedury przyjęcia dokumentu, którego opracowanie przewiduje ustawa?
Cztery lata dokumentów, zamówień i zmieniających się terminów
Historia zaczyna się w 2022 roku. Gmina Oborniki Śląskie postanowiła zlecić założenie Gminnej Ewidencji Zabytków oraz opracowanie Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2023–2026.
Było to zadanie dotyczące czegoś więcej niż sporządzenia kolejnego urzędowego opracowania. Ewidencja miała uporządkować informacje o lokalnych obiektach zabytkowych, a program określić kierunki działań samorządu w zakresie opieki nad dziedzictwem historycznym.
W praktyce oznaczało to między innymi rozpoznanie zasobu zabytków, określenie potrzeb ich ochrony i stworzenie podstaw do planowania działań na kolejne lata.
W listopadzie 2022 roku przeprowadzono postępowanie oznaczone numerem ZP.271.92.2022. Wpłynęło siedem ofert.
Rozpiętość proponowanych cen była znaczna. Najtańsza oferta opiewała na 8487 zł brutto, natomiast najwyższa na 147 600 zł brutto.
Ostatecznie wybrano firmę IMPENSA ESTIMATE, której oferta wynosiła 24 165,81 zł brutto.
Warto zaznaczyć, że najtańsza oferta nie została wybrana, ponieważ została odrzucona w toku postępowania. Dokumentacja zawiera zawiadomienie o jej odrzuceniu oraz korespondencję dotyczącą terminu związania ofertą. Szczegółowa ocena prawidłowości tej decyzji wymaga odrębnej analizy.
8 grudnia 2022 roku gmina zawarła z wybranym wykonawcą umowę nr 141/2022.
Wydawało się, że rozpoczęto procedurę, która doprowadzi do uporządkowania lokalnej polityki opieki nad zabytkami.
Tak się jednak nie stało.
Pierwsza umowa. Zapłacono za część prac, później naliczono karę
Z odpowiedzi przekazanej Radiu DTR przez Urząd Miejski 17 listopada 2026 roku wynika, że pierwsza umowa nie została zrealizowana zgodnie z oczekiwaniami zamawiającego.
Gmina odstąpiła od niej z powodu niewywiązania się wykonawcy z zobowiązań.
Wcześniej, w grudniu 2022 roku, wypłacono firmie IMPENSA ESTIMATE 2000 zł brutto za przekazanie wstępnej listy obiektów przeznaczonych do ujęcia w Gminnej Ewidencji Zabytków.
Następnie samorząd naliczył wykonawcy karę umowną w wysokości 4833,16 zł.
Według pisemnej informacji urzędu kara została uiszczona.
Na tym zakończyła się pierwsza próba opracowania ewidencji i programu.
Nie wiemy jeszcze jednak, co dokładnie stało się z przekazaną dokumentacją.
Czy wstępna lista obiektów została wykorzystana przy kolejnym zamówieniu? Czy wymagała całkowitego opracowania od początku? Jakie uchybienia spowodowały odstąpienie od umowy i kiedy dokładnie podjęto tę decyzję?
To pytania istotne nie tylko dla oceny wydatkowania publicznych pieniędzy, ale również dla odtworzenia przyczyn opóźnienia.
W dokumentacji, którą obecnie dysponuje redakcja, nie ma pełnej umowy nr 141/2022 ani kompletu korespondencji dotyczącej jej rozwiązania.
Nie można zatem przesądzić wszystkich okoliczności niepowodzenia pierwszego zamówienia.
Pewne jest natomiast, że planowany program na lata 2023–2026 nie został wykonany w ramach tej umowy.
Rok 2025. Nowe zamówienie, nowy wykonawca i nowy program
Na przełomie 2024 i 2025 roku gmina przystąpiła do ponownej próby.
Tym razem przygotowano postępowanie ZP.271.2.2025 dotyczące założenia Gminnej Ewidencji Zabytków oraz opracowania programu na lata 2025–2028.
Zwraca uwagę zmiana okresu programowego.
Pierwszy dokument miał obejmować lata 2023–2026. Drugi dotyczył już lat 2025–2028.
Oznaczało to, że samorząd rozpoczął opracowywanie nowego programu, zanim udało się doprowadzić do końca poprzedni projekt.
W nowym postępowaniu wybrano ofertę Jakuba Danielskiego, prowadzącego działalność gospodarczą we Wrocławiu.
28 stycznia 2025 roku podpisano umowę nr 14/2025.
Jej wartość wynosiła 48 460 zł brutto, czyli ponad dwukrotnie więcej niż wartość pierwszego kontraktu z 2022 roku.
Nie oznacza to jednak automatycznie nieuzasadnionego wzrostu kosztów. Porównanie obu cen wymaga uwzględnienia szczegółowego zakresu zamówień, warunków rynkowych i obowiązków wykonawców.
Nowa umowa przewidywała realizację zadania w ciągu 12 miesięcy od podpisania dokumentu.
Wykonawca miał nie tylko sporządzić listę zabytków i dokumentację ewidencyjną, ale również opracować program, uzyskać wymaganą w umowie opinię konserwatorską, przygotować projekt uchwały i przedstawić dokument radzie miejskiej.
Zakres obejmował także czynności terenowe, dokumentację fotograficzną oraz przygotowanie kart adresowych zabytków.
To właśnie te elementy są szczególnie ważne. Ewidencja zabytków nie jest bowiem zwykłym spisem historycznych budynków, a program opieki nie powinien być wyłącznie zbiorem ogólnych deklaracji.
Styczeń 2026. Dokumentacja przekazana, ale czy odebrana?
27 stycznia 2026 roku sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy.
Wykonawca przekazał gminie listę obiektów przeznaczonych do ujęcia w Gminnej Ewidencji Zabytków wraz z dokumentacją fotograficzną.
Odbiór potwierdziła przedstawicielka urzędu, związana z Wydziałem Urbanistyki i Gospodarki Nieruchomościami.
Za wykonanie tej części zadania gmina wypłaciła 12 115 zł brutto, czyli 25 procent wartości kontraktu.
Samo podpisanie protokołu nie oznacza jednak, że cała ewidencja została ukończona i formalnie wdrożona.
Co więcej, umowa zawiera istotne rozróżnienie.
Zgodnie z jej postanowieniami podpisanie protokołu przekazania dokumentacji nie stanowi potwierdzenia jakości przekazanych materiałów. Przewidziano odrębną procedurę ich sprawdzenia i odbioru.
Dlatego pozostaje pytanie, czy sporządzono protokół jakościowego odbioru tej części prac, jakie uwagi zgłoszono do dokumentacji oraz czy przygotowane karty zostały formalnie włączone do prowadzonej przez burmistrza ewidencji.
To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie.
Czym innym jest bowiem przekazanie listy planowanych obiektów, czym innym wykonanie kompletnych kart adresowych, a jeszcze czym innym prawidłowe prowadzenie Gminnej Ewidencji Zabytków.
Dwa aneksy. Termin przesuwany dwukrotnie
W dniu podpisania protokołu przekazania dokumentacji, 27 stycznia 2026 roku, strony zawarły również pierwszy aneks do umowy.
Termin zakończenia zamówienia przesunięto do 30 czerwca 2026 roku.
W uzasadnieniu wskazano przedłużającą się procedurę opiniowania dokumentacji przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz konieczność korygowania zapisów w kartach adresowych.
Pierwszy aneks nie zakończył jednak sprawy.
29 czerwca 2026 roku, na dzień przed upływem nowego terminu, podpisano drugi aneks.
Tym razem realizację zamówienia przedłużono do 31 grudnia 2026 roku.
Uzasadnienie ponownie odnosiło się do przedłużającego się opiniowania i konieczności wprowadzania korekt.
W ten sposób kontrakt, który pierwotnie miał zakończyć się w styczniu 2026 roku, otrzymał nowy termin przypadający niemal rok później.
Czy przyczyną były rzeczywiście wyłącznie przedłużające się czynności konserwatora? Czy dokumentacja przekazywana do zaopiniowania wymagała istotnych poprawek? A może opóźnienie wynikało z kilku nakładających się przyczyn?
Tego nie rozstrzyga sama treść aneksów.
Zawierają one uzasadnienie uzgodnione przez strony umowy, ale nie przedstawiają całej historii korespondencji z konserwatorem.
Dlatego konieczne będzie uzyskanie informacji również od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Bez tego przypisywanie odpowiedzialności za opóźnienia wyłącznie wykonawcy, gminie albo konserwatorowi byłoby przedwczesne.
Listopad 2026. Urząd przyznaje: programu nadal nie odebrano
Najważniejszym dokumentem w obecnym postępowaniu redakcyjnym jest odpowiedź Urzędu Miejskiego w Obornikach Śląskich z 17 listopada 2026 roku, oznaczona sygnaturą AG.1431.36.2026.
Została przekazana w odpowiedzi na wniosek Radia DTR o udostępnienie informacji publicznej.
Urząd potwierdził w niej, że umowa nr 14/2025 nie została zakończona, a Gminny Program Opieki nad Zabytkami na lata 2025–2028 nie został odebrany.
Co więcej, Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków nie wydał jeszcze opinii dotyczącej programu.
Nie podjęto również uchwały rady miejskiej w sprawie jego przyjęcia.
Oznacza to, że na 17 listopada 2026 roku procedura przewidziana dla uchwalenia programu nadal nie została zakończona.
W tym miejscu pojawia się dodatkowy problem.
Program zaplanowano na lata 2025–2028. Tymczasem zbliża się koniec 2026 roku.
Jeżeli uda się go przyjąć dopiero po zakończeniu obecnych prac, znaczna część okresu wskazanego w jego tytule będzie już przeszłością.
Program, który powinien wyznaczać kierunki działań na cztery lata, może więc zacząć formalnie funkcjonować dopiero po upływie niemal połowy zaplanowanego okresu.
Czy dokument będzie wtedy wymagał aktualizacji? Czy jego cele, harmonogramy i założenia finansowe nadal będą odpowiadały rzeczywistości?
To kwestie, których nie sposób sprowadzić wyłącznie do administracyjnego przesunięcia terminu.
Nie ma programu, nie ma sprawozdań
W odpowiedzi urzędu znajduje się jeszcze jedno istotne stwierdzenie.
Gmina poinformowała, że z powodu nieposiadania Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami nie sporządzano sprawozdań z jego wykonania.
Warto wyjaśnić, dlaczego ma to znaczenie.
Zgodnie z art. 87 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami burmistrz sporządza gminny program na cztery lata. Program przyjmuje rada gminy po uzyskaniu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Ustawa przewiduje również sporządzanie co dwa lata sprawozdań z realizacji programu, które przedstawia się radzie.
Sprawozdanie powinno więc umożliwiać ocenę, co rzeczywiście zrobiono, jakie działania podjęto i jakie efekty osiągnięto.
Jeśli programu nie przyjęto, nie ma także podstaw do oceniania jego realizacji w przewidzianym ustawowo trybie.
Nie oznacza to, że gmina nie podejmowała żadnych działań na rzecz zabytków. Może prowadzić inne przedsięwzięcia, udzielać wsparcia czy współpracować z konserwatorem.
Brak programu powoduje jednak, że nie funkcjonuje przewidziany w ustawie mechanizm planowania i okresowego sprawozdawania realizacji właśnie tego dokumentu.
Pozostaje ustalić, od kiedy gmina nie posiada obowiązującego programu oraz czy wcześniej przyjmowano podobne dokumenty i sporządzano wymagane sprawozdania.
Odpowiedź urzędu z listopada 2026 roku nie pozwala jeszcze jednoznacznie odtworzyć całej tej historii.
Ile kosztowało przygotowanie dokumentów, których nadal nie ma w ostatecznej postaci?
W latach 2022–2026 zawarto dwie umowy dotyczące opracowania gminnych dokumentów związanych z ochroną zabytków.
Pierwszy kontrakt miał wartość 24 165,81 zł brutto.
Drugi opiewa na 48 460 zł brutto.
Łączna wartość obu umów wynosi zatem 72 625,81 zł.
Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie jest to suma faktycznie wydanych pieniędzy.
Z odpowiedzi urzędu wynika, że dotychczas wypłacono wykonawcom:
- 2000 zł brutto w grudniu 2022 roku za wstępną listę obiektów;
- 12 115 zł brutto w styczniu 2026 roku za listę obiektów wraz z dokumentacją fotograficzną.
Łącznie daje to 14 115 zł brutto.
Dodatkowo, według urzędu, pierwszy wykonawca uiścił karę umowną w wysokości 4833,16 zł.
Pozostałe 36 345 zł z drugiej umowy stanowi część wynagrodzenia przewidzianą za przekazanie całości zamówionych opracowań. W przedstawionej dokumentacji nie ma potwierdzenia jej wypłaty.
Wydatki te nie są same w sobie dowodem niegospodarności. Gmina otrzymała bowiem określone materiały, a pierwszy wykonawca został obciążony karą.
Pytanie dotyczy jednak efektu całego procesu.
Czy dwie procedury i kolejne lata przygotowań doprowadziły do uzyskania dokumentacji, która rzeczywiście pozwala samorządowi skuteczniej chronić lokalne dziedzictwo?
I czy koszt organizacyjny oraz czas poświęcony na prowadzenie tych zamówień pozostają uzasadnione w stosunku do osiągniętych rezultatów?
Ewidencja to nie program. Dlaczego to rozróżnienie jest ważne?
W publicznej dyskusji łatwo pomylić dwa pojęcia: Gminną Ewidencję Zabytków oraz Gminny Program Opieki nad Zabytkami.
Nie są one tym samym.
Gminna Ewidencja Zabytków jest zbiorem kart adresowych zabytków nieruchomych prowadzonym przez burmistrza. Ma znaczenie dla określonych procedur administracyjnych i ustalania statusu konkretnych obiektów.
Gminny Program Opieki nad Zabytkami jest natomiast dokumentem określającym cele i kierunki działań samorządu w zakresie opieki nad zabytkami.
Obowiązek prowadzenia ewidencji oraz obowiązek sporządzania programu wynikają z odrębnych przepisów tej samej ustawy.
Brak uchwalonego programu nie oznacza automatycznie, że wszystkie zabytki na terenie gminy pozostają bez ochrony prawnej.
Niektóre obiekty mogą być wpisane do rejestru zabytków, inne podlegać ochronie wynikającej z odpowiednich ustaleń planistycznych lub przepisów szczególnych.
Nie można też na podstawie obecnych materiałów jednoznacznie stwierdzić, że gmina przed rozpoczęciem nowych zamówień nie posiadała żadnych kart ewidencyjnych.
Trzeba ustalić, czy wcześniej istniała GEZ, jaki był jej zakres, kiedy ją aktualizowano i jakie obiekty obejmowała.
Dopiero wtedy będzie można ocenić, jaką rzeczywistą lukę miały wypełnić zamówienia z 2022 i 2025 roku.
Park przy Fredry, leżakownia i inne obiekty. Czy system ochrony działał?
Sprawa ma również szerszy kontekst, o którym Radio DTR informowało we wcześniejszych publikacjach.
W Obornikach Śląskich i okolicznych miejscowościach pojawiały się pytania dotyczące statusu historycznych obiektów, ich ewentualnego ujęcia w ewidencji oraz działań podejmowanych przez samorząd.
Przykładem są wątpliwości dotyczące parku przy ulicy Fredry i dawnej leżakowni.
W kwietniu 2026 roku pytania dotyczące tych obiektów pojawiły się także w działalności radnego Marka Mańczaka.
Wcześniej redakcja analizowała również sprawy związane z rozbiórką historycznej stodoły, a także stanem innych obiektów dziedzictwa lokalnego, w tym ratusza w Urazie.
Nie oznacza to, że brak programu opieki był przyczyną problemów w każdej z tych spraw.
Takiego związku nie potwierdzają obecnie dostępne dokumenty.
Istnieje jednak uzasadniona potrzeba sprawdzenia, czy gmina dysponowała aktualną wiedzą o historycznych obiektach, jakie podejmowała działania oraz czy poszczególne decyzje uwzględniały ich formalny status konserwatorski.
To szczególnie ważne w sytuacji, gdy samorząd przez kilka lat pracuje nad dokumentacją mającą porządkować właśnie te zagadnienia.
Kto odpowiada za przedłużający się proces?
Z dokumentów wyłania się kilka poziomów odpowiedzialności.
Wykonawca odpowiada za prawidłową realizację zamówienia zgodnie z umową.
Urząd odpowiada za organizację przedsięwzięcia, nadzorowanie realizacji kontraktu, weryfikację dokumentacji i przeprowadzenie czynności należących do kompetencji gminy.
Wojewódzki konserwator zabytków realizuje własne zadania wynikające z przepisów, w tym opiniowanie programu oraz czynności dotyczące ewidencji w odpowiednim zakresie.
Rada miejska jest organem właściwym do przyjęcia programu uchwałą po uzyskaniu wymaganej opinii.
Dlatego nie da się uczciwie sprowadzić całego problemu do jednego nazwiska albo jednej urzędowej decyzji.
Pierwsza umowa została zawarta w czasie urzędowania burmistrza Arkadiusza Poprawy. Również drugą podpisano w okresie sprawowania przez niego funkcji.
To jednak nie oznacza, że burmistrz osobiście wykonywał wszystkie czynności związane z zamówieniem czy ponosi automatyczną odpowiedzialność za każde opóźnienie.
Podpisy pod dokumentami, zakresy obowiązków poszczególnych pracowników i korespondencja urzędowa pozwolą dopiero ustalić rzeczywisty przebieg nadzoru.
Zasadnicze pytanie dotyczy skuteczności działania całej administracji samorządowej.
Dlaczego pierwsze zamówienie nie przyniosło oczekiwanego rezultatu? Jakie wnioski wyciągnięto przed ogłoszeniem kolejnego? Dlaczego w drugiej umowie konieczne były dwa przedłużenia? Czy podjęto wszystkie dostępne działania, aby przyspieszyć zakończenie prac?
To pytania, na które mieszkańcy powinni otrzymać konkretne odpowiedzi.
Dokument może powstać. Czy stracony czas da się odzyskać?
W oficjalnej odpowiedzi z 17 listopada 2026 roku gmina informuje, że prace nad Gminną Ewidencją Zabytków nadal trwają, a program oczekuje na zakończenie procedury opiniowania.
Obowiązujący termin zakończenia umowy wyznaczono na 31 grudnia 2026 roku.
Nie ma więc podstaw, aby przesądzać, że drugi wykonawca ostatecznie nie zrealizuje zamówienia.
Może się okazać, że dokumentacja zostanie ukończona, uzyska wymaganą opinię i trafi pod obrady rady miejskiej.
Problem polega jednak na czymś innym.
Pierwszą próbę rozpoczęto w 2022 roku. Dziś kończy się rok 2026, a samorząd nadal nie może wskazać zakończonej procedury przyjęcia programu zamówionego na lata 2025–2028.
W międzyczasie zmieniały się terminy, wykonawcy i okresy programowe.
Upływał natomiast czas, w którym gmina mogła już realizować i rozliczać konkretne działania opisane w przyjętym programie.
Właśnie tego czasu nie da się odzyskać kolejnym aneksem.
Pytania, na które Radio DTR będzie szukać odpowiedzi
W kolejnych materiałach redakcja zamierza ustalić, jaki dokładnie był rezultat pierwszej umowy, jak wykorzystano przekazaną dokumentację, na jakim etapie znajdują się uzgodnienia z konserwatorem oraz które obiekty uwzględniono w przygotowywanej ewidencji.
Sprawdzimy również, czy gmina posiadała wcześniejszy program opieki nad zabytkami, kiedy zakończył się okres jego obowiązywania i jakie sprawozdania przedstawiano radzie miejskiej.
Oddzielnego wyjaśnienia wymaga przyczyna dwóch przedłużeń drugiej umowy.
Kluczowa będzie korespondencja między wykonawcą, gminą i Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Dopiero analiza tych dokumentów pozwoli ustalić, czy opóźnienia były przede wszystkim skutkiem wymagających procedur konserwatorskich, błędów dokumentacji, niedostatecznej organizacji prac czy innych okoliczności.
Dziedzictwo nie poczeka na kolejną procedurę
Ochrona zabytków nie polega wyłącznie na sporządzeniu wykazu budynków i przyjęciu uchwały.
Polega także na rozpoznawaniu zagrożeń, planowaniu działań, współpracy z właścicielami, poszukiwaniu finansowania i podejmowaniu decyzji, zanim historyczny obiekt zostanie bezpowrotnie utracony.
Program opieki nad zabytkami ma pomagać samorządowi w organizowaniu tych działań.
Dlatego historia dwóch zamówień w Obornikach Śląskich jest czymś więcej niż opowieścią o opóźnionej usłudze.
To historia administracyjnego procesu, który rozpoczął się w 2022 roku i do listopada 2026 roku nie przyniósł zakończonej procedury uchwalenia nowego programu.
Nie dowodzi to, że gmina nie chroni żadnych zabytków. Pokazuje jednak, że jeden z przewidzianych ustawą instrumentów planowania tej ochrony nadal nie został skutecznie wdrożony.
W samorządzie dokumentacja jest ważna. Ale jeszcze ważniejsze jest to, czy przekłada się na rzeczywiste działania.
Dlatego pytanie, które stawiamy na początku naszego cyklu, pozostaje otwarte:
Czy przez ostatnie cztery lata Oborniki Śląskie budowały skuteczny system opieki nad zabytkami, czy przede wszystkim próbowały doprowadzić do końca procedury, które miały ten system uporządkować?
Odpowiedź wymaga dalszej kontroli dokumentów i wyjaśnień wszystkich stron.
Radio DTR będzie tę sprawę kontynuować.
Radio DTR | Oborniki Śląskie | 19 listopada 2026 r.
Pierwszy artykuł z cyklu poświęconego Gminnej Ewidencji Zabytków oraz Gminnemu Programowi Opieki nad Zabytkami w Obornikach Śląskich.






