Ponad 103 miliony złotych spłaconych zobowiązań, 368 wniosków i zaledwie 47 zawartych umów. Ministerstwo Rolnictwa przekonuje, że państwowy mechanizm oddłużania gospodarstw jest dostępny dla wszystkich rolników spełniających ustawowe warunki. Problem w tym, że dyskusja o zasadach pomocy wybuchła dopiero po ujawnieniu, że z rozwiązania skorzystał bliski współpracownik ministra Stefana Krajewskiego. W jego przypadku KOWR spłacił ponad 2,2 mln zł zobowiązań. Polityk przekazał ziemię państwu, ale nadal ją dzierżawi. Sprawa zakończyła się już jego dymisją. Czy jednak sama zgodność procedury z prawem wystarcza, aby rozwiać wszystkie wątpliwości?
Dwa miliony złotych, ziemia i powrót do ministerstwa
Historia Michała Zarzeckiego, współpracownika ministra rolnictwa Stefana Krajewskiego, stała się przedmiotem ogólnopolskiej debaty po publikacji ustaleń dziennikarskich Wirtualnej Polski.
Według tych ustaleń Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa przejął zobowiązania związane z gospodarstwem Zarzeckiego w wysokości 2 235 312,37 zł. W zamian Skarb Państwa uzyskał własność 18,96 hektara gruntów.
Nie oznaczało to jednak definitywnego rozstania rolnika z gospodarowaniem na tej ziemi.
Zarzecki wydzierżawił przejęte nieruchomości od państwa na okres do 30 września 2044 roku.
Sam mechanizm nie jest nielegalny. Przeciwnie, został przewidziany w przepisach dotyczących restrukturyzacji zadłużenia gospodarstw rolnych.
Wątpliwości budzi jednak chronologia wydarzeń.
Zarzecki pracował wcześniej jako doradca Stefana Krajewskiego. Z resortu odszedł 31 października 2024 roku. W lutym 2025 roku złożył wniosek o przejęcie długu. Po zakończeniu procesu oddłużenia, około ośmiu tygodni później, został szefem gabinetu politycznego ministra.
Warto przy tym zaznaczyć, że sam związek czasowy między tymi wydarzeniami nie dowodzi nieprawidłowości ani politycznej ingerencji w decyzje KOWR.
Powstaje jednak uzasadnione pytanie o transparentność procedury, szczególnie gdy jej beneficjent pozostaje związany zawodowo i politycznie z osobami sprawującymi nadzór nad administracją rolną.
Ministerstwo broni mechanizmu. Nie odpowiada jednak na wszystkie pytania
17 listopada Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi opublikowało komunikat, w którym przypomniało, że przejęcie długu przez KOWR jest rozwiązaniem dostępnym dla wszystkich rolników spełniających ustawowe warunki.
Minister Stefan Krajewski podkreślił, że nie chodzi o dotację ani umorzenie zobowiązań.
Rolnik oddaje nieruchomość Skarbowi Państwa, a instytucja publiczna przejmuje i spłaca określone długi.
To istotna różnica.
Nie mamy do czynienia z prostą wypłatą pieniędzy z budżetu bez świadczenia wzajemnego. Państwo uzyskuje majątek nieruchomy, który może następnie wydzierżawić.
Ale takie wyjaśnienie nie kończy sprawy.
Ponieważ państwo wydaje pieniądze publiczne i jednocześnie nabywa ziemię, znaczenie mają nie tylko podstawy prawne, ale również wycena nieruchomości, wysokość spłaconych zobowiązań, sposób rozpatrzenia wniosku i warunki późniejszej dzierżawy.
To właśnie te elementy powinny podlegać publicznej kontroli.
Ministerstwo zapewnia, że o przyznaniu pomocy nie decydują polityczne znajomości. Jest to deklaracja, którą można zweryfikować przede wszystkim na podstawie dokumentacji postępowań i porównania sposobu traktowania poszczególnych wnioskodawców.
368 wniosków. Tylko 47 umów
Najbardziej interesującym fragmentem ministerialnego komunikatu są dane statystyczne.
Według informacji KOWR, na 30 września 2026 roku:
- wpłynęło 368 wniosków o przejęcie długu,
- złożyło je 238 wnioskodawców,
- zawarto 47 umów przejęcia zadłużenia,
- przejęto łącznie 1543,38 hektara nieruchomości rolnych,
- faktycznie spłacono zobowiązania na kwotę 103 691 470,37 zł.
Liczba zawartych umów stanowi zaledwie 12,8 proc. liczby wszystkich złożonych wniosków.
Nie oznacza to automatycznie, że pozostałe 87,2 proc. wniosków odrzucono. Jeden wnioskodawca mógł składać kilka wniosków, a część spraw mogła pozostawać w toku.
Tego rozróżnienia w komunikacie zabrakło.
Nie dowiadujemy się, ile wniosków zakończyło się odmową, ile wycofano, ile pozostawiono bez rozpatrzenia oraz jak długo rolnicy oczekiwali na rozstrzygnięcie.
Bez tych danych trudno ocenić rzeczywistą dostępność mechanizmu, który ministerstwo przedstawia jako powszechne rozwiązanie dla zadłużonych gospodarstw.
Ustawowa możliwość skorzystania z pomocy to bowiem nie to samo co faktyczna skuteczność programu.
Jedno gospodarstwo i ponad 2,2 miliona złotych
W przypadku Michała Zarzeckiego kwota przejętego zadłużenia wyniosła ponad 2,23 mln zł.
Według ustaleń Wirtualnej Polski odpowiadało to około 22 proc. wartości zobowiązań przejętych przez KOWR w ramach umów zawartych w 2025 roku.
To znacząca część rocznych wydatków programu.
Nie dowodzi jednak, że jego gospodarstwo zostało potraktowane preferencyjnie. Aby to ocenić, należałoby porównać wartość przekazanych nieruchomości, wysokość zobowiązań, kompletność dokumentacji oraz czas rozpatrywania sprawy z analogicznymi postępowaniami.
Istotne pozostają również warunki dzierżawy.
Według wyliczeń Wirtualnej Polski Zarzecki płaci około 13,7 tys. zł rocznie za dzierżawę gruntów. Dziennikarze wskazali również, że w 2025 roku otrzymał około 125 tys. zł dopłat unijnych.
Nie należy jednak bezpośrednio porównywać tych dwóch kwot jako dochodu i kosztu dzierżawy. Dopłaty dotyczą działalności rolniczej, mogą obejmować różne powierzchnie i wymagają spełnienia określonych zobowiązań.
Niezależnie od tego warto ustalić, czy czynsz dzierżawny został obliczony według takich samych zasad jak w przypadku pozostałych gospodarstw objętych programem.
Dlaczego tak wiele decyzji zapadło na Podlasiu?
Kolejną interesującą okolicznością jest koncentracja zawieranych umów w jednym regionie.
Według danych przedstawionych przez media 26 z 47 umów przejęcia długu zawarł białostocki oddział KOWR.
To ponad 55 proc. wszystkich umów w kraju.
Białostockim oddziałem kieruje Agnieszka Zawistowska, związana z PSL. Jak ustaliła Wirtualna Polska, startowała ona w wyborach parlamentarnych z list tego samego ugrupowania co Stefan Krajewski i Michał Zarzecki.
Nie jest to dowód na polityczne sterowanie programem.
Może istnieć uzasadnienie ekonomiczne lub regionalne takiego rozkładu spraw, wynikające choćby ze struktury zadłużenia gospodarstw albo aktywności poszczególnych oddziałów.
Właśnie dlatego KOWR powinien przedstawić szczegółową statystykę regionalną: liczbę złożonych wniosków, liczbę zakończonych postępowań, przyczyny odmów, średni czas procedowania oraz łączną wartość przejętych zobowiązań.
Dopiero takie zestawienie pozwoli ocenić, czy poszczególne oddziały stosowały porównywalne standardy.
Państwo spłaca dług, rolnik może nadal gospodarować
Mechanizm przejmowania zobowiązań funkcjonuje na podstawie ustawy z 9 listopada 2018 roku o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne.
Jego zasadniczym celem jest ochrona zdolności produkcyjnej gospodarstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej.
W uproszczeniu rolnik przenosi własność nieruchomości na Skarb Państwa, a KOWR przejmuje określone zobowiązania wobec wierzycieli.
Nie wszystkie długi kwalifikują się do takiego rozwiązania. Chodzi o zobowiązania pieniężne związane z prowadzeniem działalności rolniczej, przy zachowaniu wymogów ustawowych, w tym ograniczeń wynikających z wartości nieruchomości.
Dotychczasowy właściciel może korzystać z przewidzianego prawem pierwszeństwa dzierżawy przejętej nieruchomości.
To rozwiązanie pozwala zachować ciągłość produkcji, nawet gdy rolnik utraci własność ziemi.
Nie jest więc prawdą, że każda taka transakcja oznacza definitywne zakończenie gospodarowania.
Jednocześnie prawo do dzierżawy nie powinno być mylone z bezwarunkowym odzyskaniem własności.
Nowe przepisy chronią przed komornikiem
W sierpniu 2025 roku weszła w życie nowelizacja przepisów dotyczących restrukturyzacji zadłużenia rolników.
Wprowadziła ważny mechanizm ochronny: złożenie wniosku o przejęcie długu powoduje zawieszenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych w sprawach zobowiązań nim objętych.
Ochrona obowiązuje do czasu rozpatrzenia wniosku albo pozostawienia go bez rozpatrzenia.
Nie obejmuje automatycznie wszystkich zobowiązań rolnika i nie może być bez końca przedłużana przez ponowne składanie wniosków dotyczących tego samego długu.
Zmiana ma istotne znaczenie dla gospodarstw zagrożonych utratą nieruchomości w wyniku egzekucji komorniczej.
Nie rozwiązuje jednak innych problemów: dostępności programu, przejrzystości rozstrzygnięć i kosztów ponoszonych przez państwo.
Zainteresowanie rośnie. Czy rośnie także skuteczność?
Ministerstwo informuje, że w pierwszych dziewięciu miesiącach 2026 roku wpłynęły 64 wnioski. To więcej niż w całym 2025 roku, kiedy złożono ich 52.
Dla porównania w 2023 roku złożono 21 wniosków, a w 2024 roku 23.
Wzrost zainteresowania jest widoczny.
Nie wiadomo jednak, czy za większą liczbą wniosków idzie proporcjonalny wzrost liczby pozytywnie zakończonych postępowań.
To zasadnicza różnica.
Program może być szeroko dostępny formalnie, ale trudny do wykorzystania w praktyce. Może też działać skutecznie, lecz wymagać czasochłonnej analizy majątku, zobowiązań i zgód wierzycieli.
Ministerstwo powinno pokazać oba aspekty, zamiast ograniczać się do liczby osób, którym udało się pomóc.
Dymisja nie zastępuje wyjaśnień
17 listopada minister Stefan Krajewski poinformował o przyjęciu rezygnacji Michała Zarzeckiego ze stanowiska szefa gabinetu politycznego.
Minister jednocześnie podkreślił, że w ujawnionej sprawie nie wykazano naruszenia prawa.
Trzeba jednak odróżnić deklarację ministra od wyniku niezależnej kontroli.
Sam fakt korzystania z ustawowej procedury przez osobę pełniącą funkcję publiczną nie jest przestępstwem ani dowodem nadużycia.
Nie oznacza to jednak, że opinia publiczna powinna zrezygnować z pytań o sposób podjęcia decyzji, wycenę nieruchomości, warunki dzierżawy czy ewentualne konflikty interesów.
Transparentność jest szczególnie ważna tam, gdzie decyzje administracyjne dotyczą dużych kwot i osób związanych z kierownictwem państwowych instytucji.
Siedem pytań, na które KOWR powinien odpowiedzieć
Sprawa Michała Zarzeckiego pokazuje potrzebę szerszej kontroli mechanizmu oddłużania gospodarstw rolnych.
Kluczowe pozostają pytania:
- Ile spośród 368 wniosków zostało odrzuconych, wycofanych lub pozostawionych bez rozpatrzenia, a ile nadal oczekuje na decyzję?
- Jaki był średni i maksymalny czas rozpatrywania wniosków w poszczególnych oddziałach KOWR?
- Dlaczego ponad połowę wszystkich umów zawarto w białostockim oddziale?
- Jak wyceniono 18,96 hektara nieruchomości przejętych od Michała Zarzeckiego i jaki był stosunek tej wartości do spłaconego zadłużenia?
- W jaki sposób ustalono czynsz dzierżawny i czy zastosowano standardowe zasady obowiązujące pozostałych beneficjentów?
- Czy w procesie rozpatrywania sprawy Zarzeckiego stosowano dodatkowe procedury zapobiegania konfliktowi interesów?
- Czy KOWR lub ministerstwo przeprowadziły niezależną kontrolę tego postępowania, a jeśli tak, jakie były jej wyniki?
Odpowiedzi nie muszą oznaczać ujawnienia chronionych danych osobowych innych rolników. Wiele informacji można przedstawić w formie zbiorczych zestawień statystycznych.
Pomoc dla rolników czy polityczny problem?
Minister Stefan Krajewski przekonuje, że zadłużone gospodarstwa potrzebują skutecznej pomocy państwa, a nie politycznych sporów.
Z samą potrzebą wspierania rolników trudno polemizować. Utrata gospodarstwa może oznaczać nie tylko osobisty dramat, lecz także likwidację wieloletniej działalności produkcyjnej.
Jednak publiczna pomoc nie może być wyłączona spod społecznej kontroli tylko dlatego, że dotyczy trudnej sytuacji życiowej jej beneficjenta.
Wręcz przeciwnie.
Im większe znaczenie ma dany mechanizm dla rolników, tym bardziej przejrzyste powinny być zasady jego działania.
Najważniejsze pytanie nie brzmi więc, czy Michał Zarzecki miał prawo ubiegać się o przejęcie długu. Takie prawo przewidują przepisy. Pytanie brzmi, czy każdy inny rolnik znajdujący się w porównywalnej sytuacji mógłby liczyć na taką samą procedurę, podobny czas rozpatrywania sprawy i analogiczne warunki dalszego gospodarowania.
Ministerstwo zapewnia, że tak właśnie jest.
Teraz potrzebne są dokumenty i dane, które pozwolą to niezależnie zweryfikować.
Bo równość wobec prawa nie kończy się na zapisaniu jednakowych zasad w ustawie. Musi być widoczna również w sposobie ich stosowania.
Radio DTR | Analiza redakcyjna | 18 listopada 2026 r.

