Polska podpisała międzynarodowy dokument chroniący prawa dzieci, ale od 2013 roku nie zdecydowała się go ratyfikować. Tymczasem 54 państwa uznały już możliwość kierowania skarg do Komitetu Praw Dziecka ONZ. W Międzynarodowym Dniu Praw Dziecka rusza akcja #ratyfikujMY, wspierana przez UNICEF Polska, Rzeczniczkę Praw Dziecka i organizacje społeczne. Jej uczestnicy stawiają zasadnicze pytanie: dlaczego polskie dzieci nadal nie mogą korzystać z dodatkowego międzynarodowego mechanizmu ochrony swoich praw?
Polska podpisała dokument. I na tym się skończyło
20 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka. To okazja do przypomnienia, że prawa najmłodszych nie powinny pozostawać jedynie deklaracjami zapisanymi w dokumentach.
Polska ratyfikowała Konwencję o prawach dziecka w 1991 roku. W kolejnych latach przyjmowała również międzynarodowe rozwiązania dotyczące ochrony najmłodszych. Jednak jeden z dokumentów pozostaje nieratyfikowany.
Chodzi o III Protokół fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka, dotyczący procedury składania zawiadomień o naruszeniach praw dzieci.
Dokument przyjęto 19 grudnia 2011 roku. Polska podpisała go 30 września 2013 roku, ale do dziś nie zakończyła procesu ratyfikacji.
Oznacza to, że mimo podpisania protokołu Polska nie uznała jeszcze przewidzianej w nim procedury rozpatrywania indywidualnych zawiadomień dotyczących naruszeń praw dziecka.
To istotna różnica. Sam podpis nie daje bowiem dzieciom możliwości korzystania z mechanizmu, który działa już w innych państwach.
Gdy krajowy system zawodzi, dziecko powinno mieć jeszcze jedną możliwość
III Protokół przewiduje rozwiązanie, które może mieć szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy krajowe instytucje nie zapewniają skutecznej ochrony.
Dziecko, grupa dzieci lub osoby występujące w ich imieniu mogą skierować zawiadomienie do Komitetu Praw Dziecka ONZ.
Nie oznacza to jednak, że każdą sprawę można od razu przekazać do instytucji międzynarodowej.
Zasadą jest wcześniejsze wyczerpanie dostępnych krajowych środków ochrony prawnej. Wyjątek dotyczy między innymi sytuacji, w których postępowania nadmiernie się przedłużają albo nie rokują skutecznej ochrony.
Protokół przewiduje również inne warunki dopuszczalności zawiadomień. Co do zasady należy je złożyć w ciągu roku od wyczerpania krajowych środków prawnych, chyba że istnieją uzasadnione przeszkody uniemożliwiające dotrzymanie terminu.
Mechanizm nie zastępuje polskich sądów. Nie tworzy też dodatkowej instancji odwoławczej w krajowym systemie wymiaru sprawiedliwości.
Stanowiska Komitetu Praw Dziecka ONZ nie są wyrokami sądowymi podlegającymi przymusowemu wykonaniu. Mogą jednak wskazywać naruszenia praw dziecka i zawierać zalecenia dotyczące działań naprawczych.
Dla dziecka, które przez lata bezskutecznie poszukiwało ochrony, sama możliwość międzynarodowego rozpatrzenia sprawy może mieć duże znaczenie.
54 państwa zdecydowały się na ten krok. Polska nadal czeka
Według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych z 20 listopada 2026 roku stronami III Protokołu są 54 państwa.
Wśród nich znajduje się 17 krajów Unii Europejskiej, między innymi Niemcy, Francja, Włochy, Finlandia, Dania i Czechy.
Protokół wszedł w życie 14 kwietnia 2014 roku.
Oznacza to, że międzynarodowy mechanizm funkcjonuje już ponad 12 lat. Polska tymczasem nadal pozostaje na etapie podpisania dokumentu.
Nie oznacza to oczywiście, że dzieci w Polsce są pozbawione ochrony prawnej. Przysługują im prawa wynikające z Konstytucji RP, ustaw krajowych oraz ratyfikowanych umów międzynarodowych.
Istnieją również instytucje odpowiedzialne za ochronę tych praw, w tym Rzecznik Praw Dziecka.
Spór dotyczy czegoś innego: czy państwo powinno udostępnić dzieciom dodatkową, międzynarodową procedurę, z której mogą korzystać najmłodsi w innych krajach.
Młodzi rozpoczynają zbiórkę podpisów
W Międzynarodowym Dniu Praw Dziecka, 20 listopada 2026 roku, rozpoczyna się akcja zbierania podpisów pod petycją dotyczącą ratyfikacji III Protokołu.
Inicjatorem działań jest Parlamentarna Rada Młodzieżowa, współpracująca z organizacjami społecznymi. Akcję wspierają Rzeczniczka Praw Dziecka oraz UNICEF Polska.
Petycję skierowano do minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszki Dziemianowicz-Bąk.
Jej autorzy domagają się przedłożenia Radzie Ministrów wniosku dotyczącego ratyfikacji dokumentu.
Inicjatywie nadano hasło #ratyfikujMY.
To również symboliczne podkreślenie, że młodzi ludzie nie chcą być wyłącznie odbiorcami decyzji dotyczących ich praw. Chcą uczestniczyć w procesie ich kształtowania i egzekwowania.
Akcja została powiązana z III Kongresem Dzieci i Młodzieży Rzeczniczki Praw Dziecka, odbywającym się w Warszawie.
Dlaczego ratyfikacja ma znaczenie?
Dyskusja o ochronie praw dzieci najczęściej koncentruje się na konkretnych problemach: przemocy, zaniedbaniach, sytuacji w rodzinach zastępczych, placówkach opiekuńczych czy szkołach.
Jednak równie istotne jest pytanie, co dzieje się wtedy, gdy instytucje odpowiedzialne za ochronę dziecka nie wykonują należycie swoich obowiązków.
Kto może ocenić sytuację, kiedy dostępne procedury okazują się nieskuteczne?
III Protokół nie rozwiązuje automatycznie problemów krajowego systemu. Nie gwarantuje też korzystnego rozstrzygnięcia każdej sprawy.
Daje jednak możliwość przedstawienia określonych naruszeń niezależnemu międzynarodowemu organowi.
To mechanizm szczególnie istotny z punktu widzenia dzieci, których możliwości samodzielnego dochodzenia praw są ograniczone ze względu na wiek, sytuację rodzinną lub zależność od dorosłych.
Dlaczego przez 13 lat nie zakończono ratyfikacji?
Pozostaje pytanie dotyczące odpowiedzialności państwa.
Skoro Polska podpisała dokument w 2013 roku, dlaczego kolejne rządy nie doprowadziły do jego ratyfikacji?
Czy przeszkodą były zastrzeżenia prawne, obawy dotyczące kompetencji międzynarodowych instytucji, czy brak politycznej woli?
A może sprawa przez lata nie znalazła się wystarczająco wysoko na liście rządowych priorytetów?
Na podstawie samego komunikatu UNICEF Polska nie można jednoznacznie wskazać przyczyn wieloletniego opóźnienia. Nie przedstawiono w nim stanowiska rządu ani szczegółowego uzasadnienia dotychczasowego braku ratyfikacji.
To zagadnienia wymagające odpowiedzi właściwych ministerstw.
Warto również ustalić, czy w ostatnich latach przeprowadzono analizy dotyczące skutków ratyfikacji i jakie były ich wyniki.
Prawa dziecka nie mogą kończyć się na deklaracjach
Konwencja o prawach dziecka pozostaje jednym z najważniejszych międzynarodowych dokumentów dotyczących ochrony najmłodszych.
Jednak skuteczność praw nie zależy wyłącznie od ich zapisania.
Zależy również od możliwości dochodzenia ich przestrzegania.
Inicjatywa #ratyfikujMY przypomina, że między przyjęciem międzynarodowych zobowiązań a zapewnieniem mechanizmów ich realizacji może istnieć znacząca różnica.
Polska od ponad trzech dekad jest stroną Konwencji o prawach dziecka. Od 13 lat pozostaje również sygnatariuszem III Protokołu.
Teraz młodzi ludzie, organizacje społeczne i instytucje zajmujące się ochroną dzieci domagają się zakończenia tego procesu.
Bo najważniejsze pytanie nie brzmi, czy państwo deklaruje ochronę praw dzieci. Brzmi: co może zrobić dziecko, kiedy państwo nie potrafi tych praw skutecznie ochronić?
Pełna treść petycji dostępna jest w serwisie Petycjeonline.com pod nazwą „#ratyfikujMY III Protokół fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka”.




