W 2015 roku Trybunał Konstytucyjny wyznaczył granice uprawnień prezydenta wobec sędziów wybieranych przez Sejm. Jedenaście lat później Kancelaria Prezydenta Karola Nawrockiego powołała się na to samo orzeczenie, uzasadniając zwłokę w odbieraniu ślubowania. W międzyczasie, w maju 2026 roku, zapadł kolejny wyrok TK, przedstawiający odmienną wykładnię. Nocą z 30 na 31 października konflikt przeniósł się do siedziby Trybunału, gdzie pojawił się sam prezydent. Co naprawdę wynika z Konstytucji, kto wybiera sędziów, jakie znaczenie ma ich ślubowanie i dlaczego obywatel powinien się tym interesować?

Spór, który wyszedł poza salę rozpraw

W piątek 30 października 2026 roku w Trybunale Konstytucyjnym doszło do wydarzeń bezprecedensowych w najnowszej historii polskiego sądownictwa konstytucyjnego. Anna Korwin-Piotrowska, wybrana przez Sejm na sędziego TK, ogłosiła miesięczną przerwę w czynnościach prezesa Trybunału Bogdana Święczkowskiego oraz wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego.

Dotychczasowe kierownictwo zakwestionowało legalność tych decyzji. Przy siedzibie TK pojawiła się policja, rozpoczęły się demonstracje i doszło do przepychanek. Prezydent Karol Nawrocki przerwał podróż do Senegalu, wrócił do Warszawy, a następnie osobiście przybył do Trybunału.

Reklama

31 października w oficjalnym oświadczeniu stwierdził, że doszło do naruszenia porządku konstytucyjnego i siłowego przejęcia konstytucyjnego organu państwa. Wezwał także do wycofania sił porządkowych oraz zapowiedział konsultacje parlamentarne.

Słowa są poważne. Problem polega na tym, że samo użycie przez prezydenta pojęcia „siłowe przejęcie” nie rozstrzyga jeszcze, czy wszystkie przesłanki takiej kwalifikacji rzeczywiście zostały spełnione.

Podobnie określanie wydarzeń mianem zamachu stanu nie zastępuje ustalenia faktów ani zastosowania odpowiednich przepisów prawa.

Aby zrozumieć przyczyny tego kryzysu, trzeba wrócić do wyroku sprzed jedenastu lat.

Rok 2015. Wyrok, który ograniczył swobodę prezydenta

3 grudnia 2015 roku Trybunał Konstytucyjny rozpoznał sprawę o sygnaturze K 34/15.

Dotyczyła ona między innymi zasad wyboru sędziów Trybunału i obowiązku odebrania od nich ślubowania przez prezydenta Rzeczypospolitej.

Najważniejsza zasada wynika bezpośrednio z art. 194 ust. 1 Konstytucji: to Sejm wybiera indywidualnie sędziów Trybunału Konstytucyjnego na dziewięcioletnią kadencję.

Nie prezydent. Nie rząd. Nie minister sprawiedliwości.

Sejm.

Prezydent uczestniczy w późniejszej czynności ślubowania, przewidzianej przez ustawę, ale jego udział nie oznacza automatycznie prawa do ponownego wyboru, odrzucania kandydatów czy sprawowania politycznej kontroli nad decyzjami parlamentu.

W wyroku K 34/15 Trybunał stwierdził niekonstytucyjność takiego rozumienia przepisu, które nie nakładałoby na prezydenta obowiązku niezwłocznego odebrania ślubowania.

To rozstrzygnięcie miało konkretny sens ustrojowy: prezydent nie powinien uzyskiwać faktycznego prawa weta wobec wyboru dokonanego przez Sejm jedynie przez powstrzymywanie się od odebrania ślubowania.

Trybunał przewidział możliwość wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych, które uzasadniałyby krótką zwłokę. Jednocześnie wyraźnie ograniczył charakter takich wyjątków.

Nie wystarcza zwykła niezgoda prezydenta z decyzją parlamentu.

Nie wystarcza również samo powołanie się na obowiązek strzeżenia Konstytucji.

Muszą istnieć szczególne okoliczności, obiektywnie uzasadniające potrzebę wyjaśnienia poważnej przeszkody prawnej.

W uzasadnieniu znalazło się istotne zastrzeżenie: samodzielna ocena zgodności z prawem własnego działania przez organ państwa nie daje mu automatycznie uprawnień do kontrolowania innych organów.

To właśnie rozróżnienie stało się jednym z centralnych punktów obecnego konfliktu.

Kancelaria prezydenta powołuje się na wyrok. Ale czy na całą jego treść?

9 kwietnia 2026 roku szef Kancelarii Prezydenta, Zbigniew Bogucki, przedstawił oficjalne stanowisko dotyczące osób wybranych przez Sejm do Trybunału Konstytucyjnego.

Kancelaria przekonywała, że istnieją poważne wątpliwości co do prawidłowości procedury wyboru czterech osób. Wskazywała między innymi na sposób obsadzania wakatów, ochronę kadencji sędziów oraz potrzebę dalszego badania uchwał Sejmu.

W swoim oświadczeniu Bogucki przywołał wyrok K 34/15, zwłaszcza ten fragment, który dopuszcza wyjątkowe odłożenie ślubowania w czasie.

Tu pojawia się problem nie tylko prawniczy, lecz także dotyczący rzetelności przedstawiania obywatelom treści orzeczenia.

Kancelaria zacytowała fragment korzystny dla własnej argumentacji, dotyczący możliwości oceny zgodności działania z prawem. Nie przedstawiła jednak w tym samym wywodzie całego kontekstu, w szczególności zastrzeżenia, że taka ocena nie tworzy uprawnień do kontrolowania innych organów państwa.

A przecież to zastrzeżenie znajduje się w tym samym punkcie uzasadnienia.

Trybunał nie stworzył ogólnej zasady: prezydent może odwlekać ślubowanie zawsze, gdy uzna wybór sędziego za kontrowersyjny.

Wyznaczył znacznie węższe granice.

Wykorzystanie wyjątku z orzeczenia bez przedstawienia jego ograniczeń może prowadzić odbiorcę do wniosku odwrotnego od zasadniczego sensu wyroku.

Nie trzeba przypisywać urzędnikowi określonych intencji, aby zauważyć selektywność tej argumentacji. Wystarczy porównać dwa dokumenty.

Ale uczciwa analiza nie może zakończyć się na kwietniowym oświadczeniu. Kilka tygodni później doszło bowiem do kolejnego wydarzenia, które w istotny sposób zmieniło sytuację prawną i polityczną.

Maj 2026. Nowe orzeczenie i zasadnicza sprzeczność

12 maja 2026 roku Trybunał Konstytucyjny rozpoznał sprawę K 3/26, dotyczącą między innymi obowiązku odbierania ślubowania od osób wybranych przez Sejm.

W sentencji orzeczenia stwierdzono, że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, rozumiany jako nakładający na prezydenta obowiązek odebrania ślubowania, jest niezgodny z art. 126 w związku z art. 2 Konstytucji.

To rozstrzygnięcie przyjęło inną wykładnię niż wyrok z grudnia 2015 roku.

Według argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu z 2026 roku prezydent nie jest automatycznie i bezwarunkowo zobowiązany do odebrania ślubowania od każdej osoby wybranej przez Sejm.

Nie można jednak pominąć tego, kto uczestniczył w wydaniu tego orzeczenia.

W pięcioosobowym składzie znaleźli się Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański, Justyn Piskorski, Rafał Wojciechowski i Jarosław Wyrembak.

Udział Justyna Piskorskiego i Jarosława Wyrembaka ma szczególne znaczenie, ponieważ ich status sędziowski jest kwestionowany w związku z obsadzeniem miejsc, których dotyczył spór zapoczątkowany w 2015 roku.

Dodatkowo dwóch członków składu, Rafał Wojciechowski i Jarosław Wyrembak, zgłosiło zdania odrębne.

Wojciechowski zakwestionował przyjętą wykładnię, wskazując między innymi na problem rozszerzania kompetencji prezydenta i odejścia od dotychczasowego orzecznictwa.

To oznacza, że mamy do czynienia nie tylko z konfliktem między prezydentem a Sejmem, ale również ze sprzecznymi wykładniami przedstawianymi w orzecznictwie samego TK, dodatkowo obciążonymi sporem o prawidłowość składu orzekającego.

Rząd nie uznaje orzeczenia K 3/26 za skuteczne rozstrzygnięcie prawne. Środowisko skupione wokół dotychczasowego kierownictwa Trybunału traktuje je natomiast jako podstawę odmiennej oceny obowiązków prezydenta.

Nie wolno przemilczeć żadnej z tych okoliczności.

Wyrok z 2015 roku nie zniknął z historii polskiego prawa, ale nie można także twierdzić, że w 2026 roku nie wydano orzeczenia, które bezpośrednio zakwestionowało wynikającą z niego wykładnię. Ocena skutków tego późniejszego rozstrzygnięcia wymaga uwzględnienia sporu o skład Trybunału i konstytucyjnych zasad wydawania orzeczeń.

Ślubowanie. Czy obecność prezydenta oznacza prawo decydowania o sędziach?

To najważniejsze pytanie dla obywatela, który nie zajmuje się na co dzień prawem konstytucyjnym.

Trzeba rozróżnić trzy czynności.

Pierwszą jest wybór sędziego przez Sejm. Drugą — złożenie ślubowania. Trzecią — rozpoczęcie wykonywania obowiązków w Trybunale.

Są ze sobą powiązane, ale nie są tym samym.

Konstytucja przyznaje kompetencję do wyboru sędziego Sejmowi. Ustawa o statusie sędziów TK przewiduje natomiast złożenie ślubowania wobec prezydenta.

Tu zaczyna się problem.

Jeżeli przyjmiemy, że prezydent może bezterminowo odmawiać odebrania ślubowania, a jednocześnie bez jego udziału sędzia nie może rozpocząć pracy, to prezydent uzyskuje możliwość faktycznego blokowania realizacji decyzji Sejmu.

Nie musi formalnie odrzucać uchwały parlamentarnej. Wystarczy, że nie podejmie czynności, od której ustawa uzależnia kolejne etapy.

To właśnie taki mechanizm wyrok z grudnia 2015 roku miał wyeliminować.

Z drugiej strony istnieje aktualny przepis ustawowy wymagający ślubowania wobec prezydenta. Nie wolno więc automatycznie przyjmować, że każde ślubowanie zorganizowane bez jego obecności jest prawnie skuteczne.

Obie kwestie wymagają rozdzielenia.

Z wyroku K 34/15 wynikał obowiązek odebrania ślubowania, ale nie wynikało automatyczne upoważnienie do zastępowania prezydenta innym organem podczas tej czynności.

Obecny konflikt pokazuje konsekwencje sytuacji, w której odmowa udziału jednego organu w procedurze może uniemożliwiać wykonywanie kompetencji przez drugi.

Czy prezydent jest strażnikiem Konstytucji, czy jej arbitrem?

Artykuł 126 Konstytucji stanowi, że prezydent czuwa nad jej przestrzeganiem.

Nie oznacza to jednak, że samodzielnie może przyznawać sobie dowolne uprawnienia potrzebne — w jego ocenie — do jej ochrony.

Konstytucja przewiduje bowiem także zasadę legalizmu, wyrażoną w art. 7.

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

To jedna z najważniejszych reguł państwa demokratycznego.

Prezydent nie może wyprowadzać każdej szczegółowej kompetencji bezpośrednio z ogólnego obowiązku ochrony Konstytucji. Podobnie rząd nie może zastępować procedur ustawowych własnym przekonaniem o konieczności naprawienia wcześniejszych naruszeń.

Ta zasada obowiązuje obie strony konfliktu.

Nie wystarczy powiedzieć: działamy w obronie Konstytucji.

Reklama

Trzeba jeszcze wskazać przepis, który upoważnia do konkretnego działania.

Czy Anna Korwin-Piotrowska mogła odsunąć prezesa TK?

To osobne zagadnienie, którego nie da się rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie wyroku z 2015 roku.

30 października Anna Korwin-Piotrowska ogłosiła zarządzenia dotyczące miesięcznej przerwy w czynnościach Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego.

Powołała się na przepisy dotyczące funkcjonowania TK, statusu jego sędziów oraz odpowiedniego stosowania regulacji przewidujących przerwę w czynnościach służbowych.

Argumentowała, że dotychczasowe kierownictwo uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie organu, między innymi przez niedopuszczanie części osób wybranych przez Sejm do wykonywania obowiązków.

Święczkowski i Sochański zakwestionowali jednak zarówno jej uprawnienia, jak i skuteczność wydanych zarządzeń.

Spór nie jest pozorny.

Konstytucjonalista Mateusz Radajewski w analizie opublikowanej 31 października w „Rzeczpospolitej” wskazał, że przepisy nie przewidują możliwości odsunięcia prezesa TK w zastosowany sposób.

To istotny argument prawny, nawet jeżeli przyjmiemy, że wcześniejsze niedopuszczanie wybranych przez Sejm osób do orzekania również budzi poważne zastrzeżenia.

Bezprawność jednego działania nie nadaje automatycznie legalności działaniu podjętemu w odpowiedzi.

Przywracanie praworządności musi odbywać się środkami zgodnymi z prawem. Inaczej państwo zaczyna funkcjonować według zasady, że każdy organ sam ustala zakres swoich kompetencji.

Nocna obecność Nawrockiego. Co może zrobić prezydent?

W nocy z 30 na 31 października Karol Nawrocki pojawił się w siedzibie Trybunału Konstytucyjnego. Wcześniej spotkał się między innymi z pierwszym prezesem Sądu Najwyższego oraz dotychczasowym prezesem TK.

W oficjalnym oświadczeniu poinformował, że umożliwił Bartłomiejowi Sochańskiemu wejście do Trybunału.

To istotna informacja. Prezydent nie ograniczył się bowiem do publicznego komentowania sporu, ale osobiście uczestniczył w wydarzeniach rozgrywających się w budynku.

Nie oznacza to jeszcze, że przekroczył swoje uprawnienia.

Trzeba ustalić, czy wykonywał konkretne kompetencje wynikające z prawa, czy korzystał z możliwości interwencji i mediacji właściwych dla głowy państwa, czy też podejmował działania wywołujące skutki w funkcjonowaniu niezależnego organu.

Istotne są również okoliczności działań policji, Służby Ochrony Państwa i osób obecnych przy wejściu do budynku.

Publikowane relacje przedstawiają rozbieżne opisy przepychanek i zachowania uczestników. Nie zastępują one ustaleń organów uprawnionych do oceny ewentualnych naruszeń prawa.

Szczególnej ostrożności wymaga także określenie użyte przez prezydenta: siłowe przejęcie organu konstytucyjnego.

Fizyczne zajęcie budynku, przejęcie administracyjnego kierowania instytucją, odsunięcie jej prezesa oraz bezprawna zmiana organu władzy to nie są pojęcia tożsame.

Każde z nich wymaga osobnej analizy.

Gdzie w tym wszystkim jest obywatel?

W politycznych wypowiedziach słyszymy przede wszystkim o kompetencjach prezydenta, prawach Sejmu, obowiązkach sędziów i walce o Trybunał.

Znacznie rzadziej mówi się o tym, po co Trybunał w ogóle istnieje.

Nie jest instytucją powołaną do ochrony interesów prezydenta, rządu czy jakiejkolwiek partii.

Ma kontrolować zgodność prawa z Konstytucją.

Kiedy pojawia się problem z obsadą Trybunału, skutecznością jego orzeczeń albo legalnością składów sędziowskich, konsekwencje mogą dotyczyć każdego obywatela.

Chodzi o możliwość kwestionowania przepisów ingerujących w prawa jednostki, o pewność prawa, o ochronę własności, świadczeń, wolności osobistych czy praw procesowych.

Jeżeli orzeczenie Trybunału jest kwestionowane ze względu na skład, w którym zapadło, obywatel może stanąć wobec fundamentalnego problemu: niepewności, jakie konsekwencje prawne wywołuje rozstrzygnięcie dotyczące jego sprawy.

A przecież istotą państwa prawa jest przewidywalność.

Obywatel powinien móc ustalić, jakie przepisy go obowiązują, jaki organ jest właściwy i jakie skutki wywołuje jego decyzja.

Nie powinien być zmuszony do zgadywania, która strona politycznego konfliktu uznaje dany wyrok.

Najpoważniejszy problem: kto rozstrzyga o granicach władzy?

W obecnym sporze ujawnia się mechanizm, który może być groźniejszy od samego konfliktu personalnego w Trybunale.

Prezydent powołuje się na swoje obowiązki konstytucyjne.

Kancelaria uzasadnia działania własną interpretacją przepisów i orzeczeń.

Dotychczasowe kierownictwo TK kwestionuje status części osób wybranych przez Sejm.

Osoby niedopuszczone do orzekania odwołują się do konstytucyjnej kompetencji Sejmu i podważają legalność działań kierownictwa.

Rząd deklaruje przywracanie praworządności.

Każda ze stron przedstawia swoje stanowisko jako działanie w obronie Konstytucji.

Tymczasem Konstytucja nie jest zbiorem politycznych argumentów, z którego można wybierać wyłącznie te fragmenty, które służą aktualnej pozycji.

Nie może być również tak, że rozstrzygnięcia sądowe respektuje się tylko wtedy, gdy są wygodne.

Z drugiej strony obowiązek respektowania orzeczeń nie usuwa problemu wadliwego składu sądu i nie odbiera możliwości badania, czy określone rozstrzygnięcie zostało wydane przez organ spełniający wymagania prawa.

Dlatego obecnego kryzysu nie da się sprowadzić do prostego pytania, kto pierwszy przekroczył drzwi Trybunału.

Trzeba ustalić, jak doszło do sytuacji, w której podstawowe reguły działania jednego z najważniejszych organów państwa stały się przedmiotem tak głębokiego sporu.

Czy Bogucki manipulował wyrokiem?

Do tego pytania trzeba powrócić, bo ma ono zasadnicze znaczenie dla oceny wiarygodności oficjalnego przekazu.

W kwietniowym oświadczeniu Kancelaria Prezydenta przedstawiła fragment wyroku K 34/15, który wskazywał możliwość wyjątkowej zwłoki w odebraniu ślubowania.

Jednocześnie orzeczenie to zawierało rozbudowane wyjaśnienie, dlaczego taka zwłoka nie może stać się narzędziem swobodnego kontrolowania wyborów dokonanych przez Sejm.

Zestawienie dokumentów pozwala stwierdzić, że argumentacja Kancelarii miała charakter selektywny.

To ustalenie można udokumentować.

Nie sposób natomiast bez dodatkowych dowodów przesądzać, że Bogucki świadomie zamierzał wprowadzić odbiorców w błąd.

Co więcej, późniejszy wyrok K 3/26 wymaga odnotowania, ponieważ zawarta w nim wykładnia odpowiada kierunkowi argumentacji przedstawianej przez otoczenie prezydenta. Spór o prawidłowość składu, w którym zapadł, stanowi jednak poważną przeszkodę w traktowaniu go jako bezdyskusyjnego zakończenia sprawy.

Dlatego najważniejszy zarzut wobec kwietniowego komunikatu Kancelarii nie musi dotyczyć intencji jego autora.

Dotyczy sposobu korzystania z autorytetu orzeczenia.

Jeżeli urzędnik państwowy powołuje się na wyrok, powinien przedstawiać jego sens w sposób kompletny, włącznie z ograniczeniami, które nie wspierają jego stanowiska.

Tego wymagają standardy rzetelnej komunikacji władzy publicznej.

Konstytucja nie jest własnością żadnego obozu

Kryzys Trybunału Konstytucyjnego nie rozpoczął się w październiku 2026 roku.

Jego korzenie sięgają co najmniej sporów o wybór sędziów w 2015 roku, późniejszych zmian ustawowych, kwestionowanych nominacji oraz wieloletniego konfliktu o status niektórych osób zasiadających w TK.

Wydarzenia z ostatnich dni są kolejną odsłoną tego procesu.

Nie wystarczy zatem wymienić prezesa Trybunału albo doprowadzić do fizycznego przejęcia jego siedziby, aby odbudować autorytet sądownictwa konstytucyjnego.

Potrzebne jest rozwiązanie, które jednocześnie respektuje kompetencję Sejmu do wyboru sędziów, granice uprawnień prezydenta, zasady niezależności sądów i wymogi prawidłowego składu orzekającego.

Bez tego każda kolejna większość parlamentarna może próbować naprawiać wcześniejsze decyzje, odwołując się do własnej interpretacji nadrzędności Konstytucji.

A wtedy zamiast trwałych reguł otrzymamy system uzależniony od tego, kto aktualnie sprawuje władzę.

W demokratycznym państwie prawnym powinno być odwrotnie.

To władza ma być ograniczana prawem, a nie prawo dostosowywane do potrzeb władzy.

Obywatel nie musi znać numerów wszystkich orzeczeń Trybunału. Ma jednak prawo oczekiwać, że prezydent, parlament, rząd i sędziowie będą przestrzegać tych samych zasad konstytucyjnych — również wtedy, gdy okazują się one dla nich niewygodne.

Bo jeżeli każdy organ państwa samodzielnie określa, co oznacza Konstytucja i które orzeczenia zamierza respektować, największym przegranym nie jest żaden polityk.

Jest nim obywatel, który traci pewność prawa.