Żurawie, gęsi, łabędzie czy kormorany potrafią wyrządzić poważne szkody w gospodarstwach rolnych i rybackich. Dotychczas ich właściciele często pozostawali sami z finansowymi konsekwencjami działalności chronionych ptaków. To ma się zmienić. Parlament zakończył prace nad ustawą rozszerzającą odpowiedzialność Skarbu Państwa za takie straty. Odszkodowania będą wypłacane przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Jest jednak istotny szczegół: nowe przepisy mają zacząć obowiązywać dopiero 1 stycznia 2028 roku. Tymczasem podczas prac parlamentarnych pojawiły się bardzo rozbieżne szacunki kosztów nowego systemu – od 44 milionów do nawet pół miliarda złotych rocznie.
20 listopada 2026 r. | Radio DTR
Rolnicy od lat zgłaszali problem. Teraz ma powstać system odszkodowań
Dla mieszkańca miasta widok stada żurawi na polu może być symbolem piękna przyrody. Dla rolnika, którego uprawy zostają zniszczone przez ptaki, ten sam widok oznacza niekiedy wymierne straty finansowe.
Podobny problem dotyczy gospodarstw rybackich. Kormorany i czaple żerujące na stawach hodowlanych mogą powodować straty w produkcji ryb. Gospodarz ponosi koszty utrzymania stawów, zakupu materiału zarybieniowego i prowadzenia działalności, ale nie zawsze ma możliwość uzyskania rekompensaty za szkody wyrządzone przez dzikie ptaki.
To właśnie takie sytuacje mają zostać objęte nowymi rozwiązaniami.
Uchwalona przez parlament nowelizacja ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw rozszerza odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody powodowane przez określone gatunki ptaków.
– Wychodzimy naprzeciw wieloletnim postulatom rolników oraz producentów rybackich i wprowadzamy mechanizm wypłaty odszkodowań za szkody wyrządzane przez ptaki w uprawach rolnych, płodach rolnych oraz stawach przeznaczonych do chowu i hodowli ryb – powiedział minister rolnictwa Stefan Krajewski.
Nowe przepisy mają ograniczyć sytuacje, w których ciężar ochrony przyrody spoczywa finansowo wyłącznie na właścicielach gospodarstw.
Za jakie ptaki państwo będzie wypłacało odszkodowania?
Wśród gatunków uwzględnionych w nowelizacji znajdują się między innymi żurawie, gęsi z rodzaju Anser, łabędzie, kormorany czarne, czaple siwe i kruki.
Nie oznacza to jednak, że każde uszkodzenie uprawy spowodowane przez dowolnego ptaka będzie automatycznie uprawniało do otrzymania pieniędzy.
Znaczenie będą miały gatunek odpowiedzialny za szkodę, charakter strat oraz spełnienie warunków przewidzianych w przepisach.
W przypadku gospodarstw rolnych chodzi przede wszystkim o szkody w uprawach i płodach rolnych. Dla producentów rybackich istotne będą straty w stawach wykorzystywanych do chowu i hodowli ryb.
W praktyce kluczowe okaże się prawidłowe udokumentowanie szkody oraz jej oszacowanie.
Kto wypłaci pieniądze? Nowe obowiązki dla KOWR
Za przyjmowanie zgłoszeń, oględziny, szacowanie szkód, ustalanie wysokości rekompensat i ich wypłatę ma odpowiadać właściwy dyrektor oddziału terenowego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa.
Oznacza to powierzenie KOWR nowych obowiązków organizacyjnych i administracyjnych.
Instytucja będzie musiała przygotować procedury umożliwiające rozpatrywanie zgłoszeń, ocenę rzeczywistych strat oraz ustalanie należnych kwot.
W procesie dokumentowania i potwierdzania szkód przewidziano również udział instytucji związanych z doradztwem rolniczym i samorządem rolniczym.
Samo stwierdzenie obecności ptaków na polu czy stawie nie będzie więc wystarczające do wypłaty pieniędzy. Konieczne będzie wykazanie konkretnej szkody.
Co istotne, ustawodawca koncentruje się na rekompensowaniu rzeczywistych strat, a nie hipotetycznych przyszłych zysków, których gospodarz nie osiągnął.
Dlaczego rolnicy muszą czekać do 2028 roku?
Sejm uchwalił ustawę 8 października 2026 roku. Senat 6 listopada przyjął poprawkę przesuwającą termin jej wejścia w życie na 1 stycznia 2028 roku.
Przesunięcie uzasadniono koniecznością przygotowania instytucji odpowiedzialnych za obsługę nowych odszkodowań.
KOWR musi bowiem nie tylko opracować odpowiednie procedury, lecz także zapewnić możliwość sprawnego szacowania szkód i ich finansowania.
Z punktu widzenia administracji takie przygotowania są istotne. Z punktu widzenia rolnika oznaczają jednak jeszcze ponad rok oczekiwania na rozpoczęcie funkcjonowania systemu.
Powstaje zatem pytanie: dlaczego rozwiązania dotyczące problemu zgłaszanego od wielu lat wymagają tak długiego okresu przygotowawczego?
Warto również pamiętać, że uchwalenie ustawy nie jest równoznaczne z rozpoczęciem wypłat. Nowy mechanizm nie działa jeszcze w listopadzie 2026 roku.
44 miliony czy pół miliarda złotych? Duża rozbieżność w szacunkach
Jednym z najciekawszych elementów prac parlamentarnych była dyskusja o kosztach wprowadzenia nowych odszkodowań.
Podczas obrad Senatu senator Ryszard Bober wskazał, że w przedstawionych szacunkach pojawiały się znacząco odmienne wartości.
Według przywołanych przez niego danych resortu klimatu i środowiska potencjalna skala kosztów mogłaby sięgać około 500 milionów złotych. Inne szacunki, związane z resortem rolnictwa, wskazywały na około 44 miliony złotych rocznie.
Różnica jest ogromna.
Nie oznacza to jednak, że państwo już zobowiązało się do wypłaty pół miliarda złotych. Są to szacunki, a rzeczywista wysokość wypłat będzie zależała od liczby zgłoszonych i potwierdzonych szkód.
Problem polega na tym, że państwo nie dysponuje jeszcze kompletnymi danymi pozwalającymi precyzyjnie określić skalę zjawiska.
Właśnie dlatego wysokość przyszłych wydatków pozostaje jedną z najważniejszych niewiadomych nowego systemu.
Jeżeli liczba wniosków okaże się znacznie większa, niż początkowo zakładano, konieczne będzie zapewnienie odpowiedniego finansowania oraz wystarczającej liczby pracowników zajmujących się rozpatrywaniem zgłoszeń.
Ochrona przyrody nie może oznaczać przerzucania wszystkich kosztów na gospodarzy
Nowelizacja dotyka problemu znacznie szerszego niż samo wypłacanie odszkodowań.
Polskie prawo chroni wiele gatunków dzikich zwierząt. Jednocześnie rolnicy i producenci ryb prowadzą działalność gospodarczą, której wynik zależy od warunków naturalnych, pogody i licznych czynników pozostających poza ich kontrolą.
Gdy chronione zwierzę niszczy plony lub powoduje straty w hodowli, pojawia się konflikt między interesem publicznym a prywatnym.
Ochrona przyrody służy całemu społeczeństwu. Dlatego uzasadnione jest pytanie, czy jej ekonomiczne konsekwencje powinien ponosić wyłącznie właściciel konkretnego gospodarstwa.
Nowe przepisy mają stanowić próbę bardziej sprawiedliwego podziału tych kosztów.
Nie chodzi przecież o wybór między rolnikiem a ptakami. Chodzi o stworzenie takiego systemu, w którym ochrona środowiska nie prowadzi do nieproporcjonalnego obciążania jednej grupy zawodowej.
Zapobieganie szkodom równie ważne jak odszkodowania
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapowiada również rozwijanie działań prewencyjnych we współpracy z Ministerstwem Klimatu i Środowiska.
W te działania mają być angażowane regionalne dyrekcje ochrony środowiska.
Ich zadaniem będzie wspieranie rozwiązań ograniczających ryzyko szkód, z uwzględnieniem zasad ochrony gatunkowej.
To ważne, ponieważ wypłata rekompensaty następuje dopiero po wystąpieniu straty. Skuteczna prewencja może natomiast zapobiec jej powstaniu.
Metody zabezpieczania upraw i stawów będą musiały uwzględniać zarówno skuteczność ochrony gospodarstwa, jak i obowiązujące przepisy dotyczące dzikich ptaków.
Nowe prawo to dopiero początek. Najważniejsze będzie jego wykonanie
Samo uchwalenie przepisów nie gwarantuje jeszcze sprawnego funkcjonowania systemu.
Dla rolników i producentów rybackich najważniejsze będą odpowiedzi na praktyczne pytania: jak szybko trzeba będzie zgłosić szkodę, jak długo potrwa jej oszacowanie, na jakiej podstawie zostanie wyliczona rekompensata i ile czasu minie do otrzymania pieniędzy.
Nie mniej istotna okaże się możliwość skutecznego zakwestionowania wyceny, jeżeli poszkodowany uzna ją za zaniżoną.
Nowy mechanizm będzie wymagał nie tylko odpowiednich przepisów, ale również przygotowania administracji i zapewnienia środków finansowych.
Rolnicy od lat przekonywali, że szkody powodowane przez dzikie ptaki nie mogą pozostawać wyłącznie ich problemem. Parlament przyznał tym argumentom rację.
Teraz państwo musi udowodnić, że potrafi stworzyć system, który będzie działał również poza ministerialnymi komunikatami.
Bo odszkodowanie ma sens wtedy, gdy trafia do poszkodowanego w rozsądnym terminie, a nie wtedy, gdy pozostaje jedynie obietnicą zapisaną w ustawie.
