Nie wystarczy wdrożyć procedurę i odfajkować temat w segregatorze. Teraz przychodzi moment, w którym urzędy, samorządy i inne organy publiczne muszą pokazać, co rzeczywiście działo się w sprawach sygnalistów. A nawet jeśli nie działo się nic — też trzeba to oficjalnie wykazać.
Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich przypomina, że do 31 marca 2026 roku organy publiczne mają obowiązek przekazać roczne sprawozdanie dotyczące zgłoszeń zewnętrznych od sygnalistów. Obowiązek ten wynika z art. 47 ustawy o ochronie sygnalistów. Co ważne, dotyczy on również tych instytucji, do których w danym okresie nie wpłynęło ani jedno zgłoszenie. W takiej sytuacji nie ma zwolnienia z obowiązku — trzeba po prostu zaznaczyć odpowiednie pole we formularzu.
To istotna informacja zwłaszcza dla jednostek samorządu terytorialnego. W wielu urzędach temat ochrony sygnalistów potraktowano dotąd jako nowy, nie do końca oswojony obowiązek. Tymczasem państwo zaczyna sprawdzać nie tylko to, czy procedura istnieje na papierze, ale też czy urząd umie rozliczyć się z jej działania — lub z braku zgłoszeń.
Ustawa wskazuje wprost, co ma znaleźć się w takim sprawozdaniu. Chodzi o liczbę przyjętych zgłoszeń zewnętrznych, liczbę postępowań wyjaśniających i innych działań wszczętych po zgłoszeniach, informacje o ich wynikach, a także — jeśli organ ma takie dane — o szacunkowej szkodzie majątkowej i odzyskanych kwotach. Jednocześnie sprawozdanie nie może zawierać danych osobowych ani informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa.
Biuro RPO zwraca uwagę jeszcze na jedną rzecz: w 2026 roku organy publiczne przekazują sprawozdania za lata 2024 i 2025. To efekt tego, że ustawa zaczęła obowiązywać w trakcie 2024 roku, a pierwsze pełniejsze rozliczenie systemu następuje właśnie teraz. RPO informował wcześniej, że z uwagi na krótki okres obowiązywania przepisów w 2024 roku, sprawozdanie za 2024 r. może zostać sporządzone zbiorczo ze sprawozdaniem za 2025 r.
W praktyce oznacza to, że niektóre urzędy będą musiały dopiero uporządkować własne dane, sprawdzić, kto formalnie jest uprawniony do podpisania dokumentu i upewnić się, że przekazują go w prawidłowej formie. RPO wskazuje, że dokument powinien zostać sporządzony na oficjalnym formularzu, podpisany przez osobę uprawnioną do reprezentowania organu i wysłany w formacie umożliwiającym odczytanie pliku, na przykład jako PDF, DOC albo czytelny skan. Preferowaną drogą przekazania dokumentu są eDoręczenia.
I tu pojawia się pytanie, które dla wielu mieszkańców może być nawet ciekawsze niż sam formularz: ilu sygnalistów naprawdę korzysta dziś z nowych przepisów? Jeśli w wielu urzędach pojawi się wszędzie to samo, wygodne „zero”, to będzie to nie tylko statystyka. To może być także sygnał, że pracownicy wciąż nie wierzą w skuteczność ochrony albo zwyczajnie boją się mówić.
Bo papier przyjmie wszystko. Także ciszę.
Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, ustawa o ochronie sygnalistów.
📲 Znajdziesz nas także w Google News – kliknij i obserwuj Radio DTR, aby otrzymywać nasze najnowsze informacje prosto w aplikacji!
