Bond bez scenarzysty. Ameryka i jej spektakl bez drugiego aktu

Davos, 2026. W 1999 świat zdawał się stabilniejszy, bogatszy w nadzieje niż w nierówności. Globalizacja miała twarz technoutopii, a Ameryka uchodziła za „dobrego glinę” świata. Dziś geopolityka przypomina zderzenie przedwojennej gry o wpływy z realiami epoki Złotego Wieku kapitalizmu — przy czym to Big Tech stał się nowym monopolistą. Jedną z najbardziej uderzających zmian pozostaje to, że Stany Zjednoczone przestały być postrzegane jako siła dobra. Jakby MGM nakręciło nowy film o Bondzie, w którym agent 007 zamienia się miejscami z Blofeldem.

Od lat analitycy wskazują, że amerykańskie interwencje przypominają filmy z serii o agencie 007. Początek każdej z nich to widowiskowa operacja: perfekcyjna technologia, odwaga żołnierzy, błyskawiczna akcja. Ale potem pojawia się chaos, brak planu i dramatyczna niespójność scenariusza.

Goldfinger = Pierwsza wojna w Zatoce (1991). Saddama przedstawiono jak klasycznego złoczyńcę. Stany Zjednoczone zbudowały koalicję 42 państw, cel był jasny, operacja szybka, a decyzja o wycofaniu się po osiągnięciu celu – przemyślana. Przypominało to podręcznikowe zastosowanie tzw. Doktryny Powella.

Spectre = Irak 2003–2011. Zwycięstwo militarne przyszło błyskawicznie. Upadek Bagdadu, „szok i przerażenie”, triumfalne zdjęcia z pomnikiem Saddama. Ale potem nastąpiła dekada błędów: brak broni masowego rażenia, Abu Ghraib, demokratyzacja na siłę, dziesiątki tysięcy ofiar i setki miliardów dolarów straconych. Krytycy filmu „Spectre” zarzucali mu, że zniszczył jeden z najlepszych początków w historii Bonda. Irak był geopolitycznym odpowiednikiem takiej właśnie katastrofy.

The World Is Not Enough = Wenezuela. Operacja przejęcia Nicolása Maduro przypominała otwierającą sekwencję filmu akcji. Doskonale przygotowany rajd, pełne zaskoczenie, zero ofiar po stronie amerykańskiej. Jednak miesiąc później okazało się, że interwencja przypomina produkcję o marnym scenariuszu. Ropa, która miała być uzasadnieniem działania, okazała się nieopłacalna. Deklaracje o odbudowie Wenezueli zostały szybko podważone – nawet ExxonMobil uznał kraj za „nieinwestowalny”.

Quantum of Solace = Grenlandia. Próba „przejęcia” Grenlandii była analogią do filmu, którego nikt nie chciał. Argumenty dotyczące surowców brzmiały absurdalnie – koszty wydobycia i logistyki przekraczały wartość złóż. Grożenie Danii interwencją zażenowało sojuszników i postawiło NATO w stan gotowości – bez potrzeby.

You Only Live Twice = Iran. Islamska Republika znajduje się dziś w kryzysie gospodarczym i społecznym, wzmocnionym izolacją międzynarodową. Mimo tego, USA nie potrafiły sformułować spójnej strategii działania – ani wspierać opozycji, ani wywrzeć trwałego nacisku. Kolejna niewykorzystana szansa.

Podsumowanie tych epizodów prowadzi do jednej konkluzji: Quantum of Stupid. Sequel, którego nikt nie chciał. Bez planu, bez struktury, bez konsekwencji. Europa się dystansuje, Chiny wzmacniają swoje strefy wpływów, a amerykańskie obligacje przestają być symbolem bezpieczeństwa.

To nie siła Ameryki słabnie – lecz jej powaga. Brakuje cierpliwości, pokory i strategii długiego trwania. Brakuje „drugiego aktu”. Dopóki go nie odzyska, każdy kolejny „film” będzie wyglądać tak samo: efektowny początek, destrukcja i ciąg dalszy, którego nikt nie oczekiwał.