To może być jedna z najważniejszych zmian w finansowaniu polskich samorządów od dekad. Bank Gospodarstwa Krajowego ogłosił uruchomienie programu „Horyzont 50” – instrumentu, który pozwoli miastom i gminom finansować inwestycje infrastrukturalne nawet przez pół wieku. Dla wielu samorządów brzmi to jak finansowa rewolucja. Dla innych – jak pytanie o to, kto za te inwestycje zapłaci za 30–40 lat.

Nowy mechanizm został przedstawiony podczas XIX Ogólnopolskiej Konferencji BGK dla JST pod hasłem „Rozwój, finansowanie, bezpieczeństwo”. Prezes BGK, Mirosław Czekaj, nie ukrywał ambicji projektu.

„Nie było w historii możliwości 50-letniego finansowania infrastruktury polskich samorządów. Od dziś jest ta możliwość” – ogłosił podczas inauguracji konferencji.

Reklama

Co właściwie oznacza „Horyzont 50”?

W praktyce chodzi o bardzo długoterminowe finansowanie inwestycji samorządowych – dróg, wodociągów, transportu publicznego, energetyki, szkół czy infrastruktury związanej z transformacją klimatyczną.

Najważniejsze elementy programu:

• możliwość finansowania nawet na 50 lat,
• karencja w spłacie podczas realizacji inwestycji,
• niższe roczne obciążenie budżetów samorządowych,
• większa zdolność inwestycyjna JST,
• wsparcie projektów związanych z klimatem i demografią.

Dla wielu gmin może to oznaczać możliwość rozpoczęcia inwestycji, które dziś są poza ich zasięgiem finansowym. Szczególnie w mniejszych samorządach problemem nie jest bowiem sam brak pomysłu, lecz brak wkładu własnego i zdolności kredytowej przy obecnych limitach zadłużenia. ilustracja do artykulu 50 lat dlugu

Dlaczego BGK wchodzi w taki model?

Bank Gospodarstwa Krajowego od lat pełni rolę państwowego banku rozwoju. Obsługuje m.in. środki z Krajowy Plan Odbudowy oraz finansuje strategiczne inwestycje publiczne.

Według prezesa banku w 2025 roku BGK wsparł gospodarkę kwotą 484 mld zł, z czego:

• ponad 47 mld zł pochodziło z działalności własnej banku,
• około 220 mld zł stanowiły środki rządowe powierzone w zarządzanie.

BGK poinformował również, że zakontraktowano już 87 mld zł środków z KPO.

To ważne, bo nowy instrument może być próbą przygotowania samorządów na moment, gdy część funduszy unijnych zacznie się kończyć lub będzie trudniej dostępna.

Samorządy od lat mają ten sam problem

W ostatnich latach miasta i gminy coraz częściej sygnalizowały narastający problem:

• rosnące koszty energii,
• wzrost cen materiałów budowlanych,
• presję płacową,
• malejące nadwyżki operacyjne,
• ograniczenia wynikające z indywidualnego wskaźnika zadłużenia.

Efekt? Wiele inwestycji było odkładanych albo realizowanych etapami.

Reklama

Reklama

Reklama

ReklamaType your text here

„Horyzont 50” może zmienić logikę myślenia o inwestycjach. Jeśli spłata zostanie rozłożona na pół wieku, roczne raty będą znacznie niższe niż przy klasycznych kredytach samorządowych.

I właśnie tu zaczyna się najciekawsza dyskusja.

Rozwój czy odsuwanie kosztów w przyszłość?

Ekonomiści od dawna spierają się o to, czy wieloletnie zadłużanie państw i samorządów jest narzędziem rozwoju, czy ryzykiem przerzucania kosztów na przyszłe pokolenia.

Zwolennicy powiedzą:

• infrastruktura służy przez dziesiątki lat,
• więc naturalne jest, by była finansowana długoterminowo,
• dzięki temu obecne pokolenie nie blokuje rozwoju przez brak gotówki.

Krytycy zwrócą jednak uwagę, że:

• 50 lat to okres dłuższy niż większość cykli politycznych i gospodarczych,
• trudno przewidzieć sytuację finansową gmin za kilka dekad,
• istnieje ryzyko nadmiernego zadłużania się pod presją polityczną.

W praktyce wiele będzie zależeć od tego, jakie inwestycje samorządy zdecydują się finansować z nowego programu. Inaczej wygląda bowiem budowa strategicznej infrastruktury wodnej czy energetycznej, a inaczej projekty realizowane głównie pod bieżący efekt polityczny.

Polska wchodzi w nową epokę finansowania JST?

Ogłoszenie programu nie jest przypadkowe. Samorządy stoją dziś przed ogromnymi wyzwaniami:

• transformacją energetyczną,
• starzeniem się społeczeństwa,
• koniecznością modernizacji infrastruktury,
• adaptacją do zmian klimatycznych,
• cyfryzacją usług publicznych.

Bez dużych pieniędzy wiele gmin po prostu nie będzie w stanie utrzymać tempa rozwoju.

BGK proponuje więc rozwiązanie, które jeszcze kilka lat temu wydawało się nierealne w Polsce: infrastruktura budowana dziś może być spłacana przez kilka pokoleń mieszkańców.

Pozostaje pytanie, czy samorządy wykorzystają tę możliwość strategicznie – czy też część z nich potraktuje ją jako polityczny kredyt przyszłości.