Nieterminowe zwracanie pieniędzy wykonawcom, błędy w sprawozdaniach finansowych, nieprawidłowe rozliczanie dotacji, kontrowersyjne dodatki dla wicestarosty oraz wielomiesięczne opóźnienie w zaksięgowaniu inwestycji. Porównanie kompleksowych kontroli Regionalnej Izby Obrachunkowej z 2021 i 2026 roku pokazuje, że część problemów w Starostwie Powiatowym w Trzebnicy nie została trwale usunięta.
Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu dwukrotnie w ciągu pięciu lat przeprowadziła kompleksową kontrolę gospodarki finansowej Powiatu Trzebnickiego. Pierwsza zakończyła się w 2021 roku, najnowsza — w lutym 2026 roku.
Oba wystąpienia pokontrolne dotyczą różnych okresów i konkretnych operacji. Łączy je jednak kilka wspólnych problemów: niedotrzymywanie terminów, błędy w sprawozdawczości, opóźnione ujmowanie zdarzeń w księgach oraz nieprawidłowości w gospodarowaniu mieniem.
Najbardziej wymowne jest to, że niektóre uchybienia pojawiły się ponownie mimo wcześniejszych zaleceń RIO.
Dodatek specjalny, który trwał dwa lata
Jednym z najmocniejszych ustaleń kontroli zakończonej w 2021 roku była sprawa dodatków specjalnych przyznawanych wicestaroście.
Dodatki wypłacano od 19 listopada 2018 roku do 18 listopada 2020 roku. Uzasadniano je zwiększeniem zakresu obowiązków związanych między innymi z nadzorowaniem budynków Starostwa przy ul. Leśnej, współpracą z gminami przy budowie ścieżek rowerowych, przygotowywaniem wniosków o dofinansowanie oraz nadzorowaniem inwestycji finansowanych ze źródeł zewnętrznych.
Problem polegał na tym, że te same zadania wykonywano w sposób ciągły, w następujących po sobie okresach. Łączny okres przyznawania dodatku przekroczył 12 miesięcy.
RIO stwierdziła, że taki sposób wypłacania świadczenia „zaprzecza istocie dodatku specjalnego”. Izba uznała również, że związane z nim wydatki były dokonywane niezgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków.
Dodatek specjalny ma bowiem rekompensować czasowe zwiększenie obowiązków albo powierzenie dodatkowych zadań. Gdy trwa przez dwa lata i obejmuje stale wykonywane czynności, zaczyna przypominać kolejny składnik wynagrodzenia, a nie wyjątkowe świadczenie.
Dotacje rozliczone mimo niezgodności
Kontrolerzy przyjrzeli się również dotacjom dla organizacji pozarządowych i klubów sportowych.
Dotację w wysokości 12 tys. zł dla Stowarzyszenia „Lipówka” z Wielkiej Lipy, przeznaczoną na organizację wyścigu kolarskiego Korona Kocich Gór, uznano za prawidłowo rozliczoną, chociaż wydatki w poszczególnych kategoriach były niezgodne ze zaktualizowaną ofertą.
Podobne zastrzeżenie dotyczyło dotacji w wysokości 15 tys. zł dla MKS „Piast” Żmigród na organizację letniego obozu sportowego.
W przypadku kolejnej dotacji w wysokości 15 tys. zł dla tego samego klubu jedna z pozycji kosztorysowych przekroczyła o 154,60 zł wartość dopuszczoną przez zasady konkursu. Mimo tego powiat również rozliczył dotację.
W trakcie kontroli starosta zobowiązała się do przeprowadzenia czynności wyjaśniających i poinformowania RIO o ich wynikach, w tym o ewentualnych skutkach finansowych.
Kontrolerzy stwierdzili ponadto, że w trzech spośród dziesięciu badanych sprawozdań nie umieszczono pieczęci z datą wpływu. W efekcie nie można było ustalić, czy dokumenty zostały złożone w terminie.
Nie dowodzi to uprzywilejowania konkretnych organizacji. Pokazuje jednak, że powiat akceptował rozliczenia, które nie odpowiadały warunkom zawartych umów i konkursów.
Inwestycja za 1,45 mln zł zaksięgowana po 17 miesiącach
Najnowsza kontrola objęła między innymi adaptację oficyny przy ul. Leśnej 1 w Trzebnicy na potrzeby Starostwa Powiatowego.
Inwestycję o wartości 1 452 339,84 zł odebrano 2 sierpnia 2023 roku. Jej efekty ujęto jednak na koncie środków trwałych dopiero po upływie 17 miesięcy.
Oznacza to, że zakończona inwestycja przez ponad rok nie została wprowadzona do ewidencji majątku w okresie, w którym rzeczywiście powstała.
RIO uznała, że naruszało to ustawę o rachunkowości, zgodnie z którą każde zdarzenie powinno zostać zapisane w księgach właściwego okresu sprawozdawczego.
310 dni opóźnienia i pominięte zobowiązanie
Przy pracach związanych z odwodnieniem i izolacją ścian fundamentowych oficyny wykonawca wpłacił 4 243,53 zł zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
Powiat powinien zwrócić pieniądze w ustawowym terminie. Zrobił to jednak z opóźnieniem wynoszącym 310 dni.
Co więcej, niezwróconej w terminie kwoty nie wykazano w sprawozdaniu Rb-Z jako zobowiązania wymagalnego.
Jedno zdarzenie spowodowało więc dwie nieprawidłowości: powiat niemal przez rok przetrzymywał pieniądze wykonawcy, a jednocześnie nie pokazał zaległego zobowiązania w sprawozdaniu finansowym.
Ten sam problem był już w 2021 roku
Nie jest to pierwszy przypadek nieterminowego zwrotu zabezpieczenia.
W poprzedniej kontroli RIO ustaliła, że zabezpieczenie dotyczące remontu budynku Starostwa przy ul. Bochenka 6 również oddano po ustawowym terminie.
Po tej kontroli Izba wydała jednoznaczny wniosek: powiat miał przestrzegać przepisów dotyczących terminowego zwrotu zabezpieczeń należytego wykonania umów.
Pięć lat później RIO ponownie musiała wydać niemal identyczne zalecenie.
Nie można bez dodatkowych dokumentów przesądzić, że powiat formalnie nie wykonał wniosku z 2021 roku. Mógł poinformować Izbę o wprowadzeniu procedur naprawczych. Wynik kolejnej kontroli pokazuje jednak, że procedury te — jeżeli zostały wprowadzone — nie zapobiegły ponownemu wystąpieniu tego samego rodzaju nieprawidłowości.
Błędy w sprawozdaniach Rb-Z wróciły
Podobna powtarzalność dotyczy sprawozdań o zobowiązaniach.
W 2021 roku RIO ustaliła, że czterech umów dotyczących urządzeń wielofunkcyjnych Canon nie zakwalifikowano prawidłowo jako umów posiadających cechy leasingu finansowego. Związanych z nimi zobowiązań nie zaliczono do długu i nie wykazano w sprawozdaniach Rb-Z.
W 2026 roku problem dotyczył innej kwoty i innego tytułu, lecz ponownie zobowiązanie nie znalazło się w sprawozdaniu Rb-Z. Tym razem chodziło o niezwrócone w terminie zabezpieczenie w wysokości 4 243,53 zł.
Najnowsza kontrola wykazała też różnicę wynoszącą 288 483 zł między kwotą zaangażowania wydatków podaną w sprawozdaniu Rb-28S a wartością wynikającą z ewidencji księgowej.
RIO nie stwierdziła, że pieniądze zniknęły. Wskazała natomiast, że dane w oficjalnym sprawozdaniu nie odpowiadały danym zapisanym w księgach.
Problemy z nieruchomościami i publikacjami w BIP
W kontroli z 2021 roku RIO stwierdziła, że ogłoszenia o przetargach dotyczących sprzedaży dwóch nieruchomości nie zostały opublikowane na stronie internetowej Starostwa.
W najnowszej kontroli ujawniono kolejne problemy w tym obszarze. Nie sporządzono wymaganych wykazów części nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży lub dzierżawy. Niektórych wykazów nie przekazano wojewodzie, a w pozostałych zabrakło informacji o terminach płatności i zasadach aktualizacji opłat.
Powtarza się zatem nie konkretnie ten sam dokument, ale ten sam obszar ryzyka: obowiązki informacyjne i proceduralne związane z gospodarowaniem publicznym mieniem.
Problemy z jawnością dotyczą także współpracy z organizacjami pozarządowymi. Sprawozdania za 2022 rok w ogóle nie opublikowano w Biuletynie Informacji Publicznej. Dokument za 2023 rok pojawił się 151 dni po terminie, a za 2024 rok — 24 dni po terminie.
Zalecenie z 2017 roku nie zadziałało w 2020 roku
Historia powtarzających się uchybień sięga jeszcze wcześniejszej kontroli.
W 2021 roku RIO stwierdziła, że sprawozdanie dotyczące średnich wynagrodzeń nauczycieli za 2020 rok przekazano z opóźnieniem od siedmiu do ośmiu dni.
Nie był to pierwszy taki przypadek. Terminowe przekazywanie tych sprawozdań było już przedmiotem wniosku pokontrolnego wydanego w 2017 roku.
RIO napisała wprost, że niewykonanie tego zalecenia świadczyło o niedostatecznej kontroli zarządczej. Izba połączyła brak skutecznej kontroli również z nieprawidłowym przyznawaniem dodatków specjalnych wicestaroście.
Kto odpowiadał za nieprawidłowości?
W wystąpieniu z 2021 roku RIO wskazała, że za nieprawidłowości odpowiadała starosta powiatu oraz — zgodnie z zakresami czynności — pracownicy merytoryczni Starostwa.
W wystąpieniu z 2026 roku wskazano starostę, skarbnika powiatu oraz pracowników merytorycznych.
Nie oznacza to, że starosta osobiście wykonywała każdy błędny zapis albo przygotowywała każde sprawozdanie. Jako kierownik jednostki i przewodnicząca zarządu odpowiada jednak za organizację gospodarki finansowej oraz za stworzenie skutecznego systemu kontroli zarządczej.
Nie pojedynczy błąd, lecz trwałość mechanizmu
Każdą z nieprawidłowości można osobno uznać za pomyłkę, przeoczenie albo niedotrzymanie terminu.
Porównanie dwóch kompleksowych kontroli zmienia jednak perspektywę. Nieterminowy zwrot zabezpieczenia pojawił się ponownie. Błędy w Rb-Z pojawiły się ponownie. Nieprawidłowości w księgach i gospodarowaniu nieruchomościami pojawiły się ponownie. Wcześniej powtórzył się również problem ze sprawozdaniami nauczycielskimi, mimo zalecenia z 2017 roku.
Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi już: kto pomylił się przy jednym dokumencie?
Brzmi ono: dlaczego kolejne zalecenia RIO nie prowadzą do trwałego usunięcia problemów w Starostwie Powiatowym w Trzebnicy?
Więcej z Trzebnica
Radna, umowa i 220 godzin. Dokumenty PCPR otwierają sprawę na nowo
Powiat przegrał z Korytkowskim w NSA. Uchwała o odwołaniu dyrektora PCPR jest nieważna
Od radnego do wicestarosty. Jak zmieniły się dochody Janusza Szydłowskiego?
Szpital nie zadłużył się w jeden dzień. Gdzie przez lata był nadzór Powiatu Trzebnickiego?
Czytaj dalej
Ten temat ma ciąg dalszy
Wybraliśmy teksty, które naturalnie prowadzą czytelnika dalej.
