Prawie 80 mln zł długu, ponad 15 mln zł deficytu i zaledwie 610,9 tys. zł nadwyżki operacyjnej. Prusice znalazły się na szczycie dolnośląskiego zestawienia zadłużenia gmin. Sam wysoki dług nie oznacza niewypłacalności, ale przy tak niewielkiej bieżącej rezerwie każde nowe zobowiązanie powinno być dokładnie wyjaśnione mieszkańcom.
Na koniec 2025 roku zadłużenie Gminy Prusice wynosiło około 79,81 mln zł. Odpowiadało ono 90,6 proc. wykonanych dochodów budżetu.
Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu wskazuje, że Prusice oraz Ścinawa osiągnęły najwyższą relację długu do dochodów spośród wszystkich dolnośląskich gmin. Dla całej grupy gmin województwa wskaźnik ten wynosił średnio 27,1 proc. Zadłużenie Prusic było więc w relacji do dochodów ponad trzykrotnie wyższe od regionalnej średniej.
Nie oznacza to, że 90,6 proc. rocznych dochodów zostało w jednym roku przeznaczone na spłatę długu. Wskaźnik porównuje całkowitą wartość zobowiązań pozostających do spłaty z dochodami uzyskanymi w 2025 roku. Pokazuje jednak skalę ciężaru, który będzie obciążał kolejne budżety.
Prawie 80 mln zł do spłaty
Przy dochodach wynoszących około 88,1 mln zł gmina miała blisko 79,81 mln zł zadłużenia. Równocześnie rok zakończyła deficytem przekraczającym 15,18 mln zł.
Deficyt oznacza, że wykonane wydatki były wyższe od uzyskanych dochodów. Nie jest jeszcze dowodem złego zarządzania. Może wynikać z realizacji inwestycji, wykorzystania środków zgromadzonych w poprzednich latach albo finansowania wkładu własnego do projektów dotowanych.
Kluczowe jest jednak źródło pokrycia różnicy. Jeżeli deficyt finansowany jest kolejnymi kredytami lub emisją obligacji, dzisiejsze inwestycje stają się zobowiązaniem przyszłych budżetów.
Dlatego mieszkańcy powinni wiedzieć nie tylko, ile nowych zadań wykonano, ale również:
- jaka część długu przypada na kredyty, pożyczki i obligacje,
- ile kosztują odsetki oraz prowizje,
- kiedy przypadają wykupy obligacji i spłaty rat,
- czy stare zobowiązania są spłacane nowym zadłużeniem,
- jakie kolejne kredyty planuje gmina.
Inwestycje stanowiły ponad jedną trzecią wydatków
W 2025 roku Prusice wydały na zadania majątkowe około 37,39 mln zł. Inwestycje stanowiły aż 36,2 proc. wszystkich wydatków gminy.
To wysoki udział. Pokazuje, że znaczna część pieniędzy została przeznaczona na budowę, modernizację lub zakup majątku, a nie wyłącznie na bieżące utrzymanie administracji i jednostek gminnych.
Taki argument zapewne pojawi się w obronie polityki finansowej Prusic: gmina zadłużała się, ponieważ inwestowała.
Nie zamyka to jednak dyskusji. Trzeba jeszcze ustalić:
- które inwestycje finansowano długiem,
- jaka była wartość dotacji i wkładu własnego,
- czy zadania przyniosą oszczędności albo nowe dochody,
- jakie koszty utrzymania wygenerują po zakończeniu,
- czy wszystkie przedsięwzięcia były równie pilne.
Inwestycja może tworzyć trwały majątek, ale nowy obiekt, droga czy instalacja nie spłacają automatycznie kredytu. Często generują również kolejne wydatki: energię, remonty, wynagrodzenia, ubezpieczenia i obsługę techniczną.
Bieżąca nadwyżka niemal zniknęła
Najbardziej niepokojącą wartością nie musi być sam dług. Równie ważna jest nadwyżka operacyjna, czyli różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi.
W Prusicach wyniosła ona zaledwie 610,9 tys. zł. To około 0,7 proc. dochodów gminy.
Oznacza to, że po sfinansowaniu codziennego funkcjonowania samorządu — szkół, administracji, usług komunalnych, pomocy społecznej i pozostałych zadań — w budżecie pozostawała bardzo niewielka bieżąca rezerwa.
To właśnie nadwyżka operacyjna pokazuje, ile samorząd może przeznaczać z własnych bieżących dochodów na inwestycje i spłatę zobowiązań. Im jest niższa, tym większa zależność od sprzedaży majątku, dotacji, kredytów, obligacji i środków pozostałych z wcześniejszych lat.
610,9 tys. zł przy długu zbliżonym do 80 mln zł nie przesądza jeszcze o utracie płynności. Pokazuje jednak, że margines bezpieczeństwa stał się bardzo wąski.
Każdy wzrost kosztów może mieć znaczenie
Przy tak małej nadwyżce operacyjnej budżet staje się bardziej wrażliwy na wydarzenia, których gmina nie zawsze może uniknąć.
Wystarczy wzrost cen energii, kosztów transportu, wynagrodzeń, usług komunalnych albo utrzymania szkół. Dodatkowym obciążeniem mogą być wyższe odsetki, awaria infrastruktury lub konieczność zapewnienia wkładu własnego do nowej inwestycji.
Samorząd z dużą nadwyżką może część takich kosztów pokryć bez gwałtownych zmian. Przy nadwyżce wynoszącej niespełna 611 tys. zł przestrzeń do reagowania jest znacznie mniejsza.
W praktyce może to oznaczać konieczność:
- ograniczania kolejnych wydatków,
- przesuwania remontów,
- rezygnowania z części zadań,
- podnoszenia lokalnych opłat i podatków,
- sprzedaży majątku,
- zaciągania nowych zobowiązań.
Nie twierdzimy, że wszystkie te działania nastąpią. Wskazujemy, że przy obecnej relacji długu do dochodów odporność budżetu na pogorszenie warunków jest niewielka.
To nie jest informacja o bankructwie
Wysoki wskaźnik zadłużenia nie oznacza automatycznie, że gmina jest niewypłacalna albo znajduje się w postępowaniu naprawczym.
Regionalna Izba Obrachunkowa informuje, że w 2025 roku żadna dolnośląska jednostka samorządu terytorialnego nie realizowała programu postępowania naprawczego. RIO nie musiała także zastępczo ustalać budżetu żadnego samorządu w województwie.
Nie ma więc podstaw, aby pisać o bankructwie Prusic.
Są natomiast podstawy, by pytać o trwałość przyjętego modelu finansowania. Gmina ma najwyższy w regionie wskaźnik długu, duży deficyt i bardzo małą nadwyżkę operacyjną. Tych trzech danych nie powinno się analizować oddzielnie.
Potrzebny harmonogram spłat do 2030 roku
Najważniejszym dokumentem dla oceny sytuacji nie jest lista zakończonych inwestycji, lecz harmonogram przyszłych obciążeń.
Zarząd gminy powinien przedstawić w przejrzystej formie:
- wartość długu na koniec każdego roku od 2021 do 2025;
- strukturę kredytów, pożyczek i obligacji;
- oprocentowanie poszczególnych zobowiązań;
- kwoty rat i wykupów przypadających na lata 2026–2030;
- prognozowane koszty obsługi długu;
- planowane nowe kredyty i emisje obligacji;
- listę inwestycji sfinansowanych z zadłużenia;
- plan odbudowania nadwyżki operacyjnej.
Dopiero zestawienie tych informacji pozwoli odpowiedzieć, czy 2025 rok był kulminacją kosztownego programu inwestycyjnego, po której zadłużenie zacznie spadać, czy też początkiem kolejnych lat finansowania wydatków nowymi zobowiązaniami.
Rada gminy nie może ograniczać się do głosowania
Za politykę finansową odpowiada nie tylko burmistrz i urząd. Budżet, wieloletnią prognozę finansową oraz upoważnienia do zaciągania zobowiązań przyjmuje Rada Miejska w Prusicach.
Radni powinni zatem wiedzieć:
- kiedy przypadają największe spłaty,
- ile pozostanie na zadania własne,
- czy prognozy dochodów są realistyczne,
- jakie ryzyko wiąże się z nowymi inwestycjami,
- jak zmiana kosztów wpłynie na mieszkańców.
Czytaj dalej
Powiązany temat
Zachowanie ustawowych wskaźników nie zwalnia rady z oceny racjonalności decyzji. Prawo wyznacza granice dopuszczalnego działania. Nie gwarantuje jednak, że każdy dług jest potrzebny, każda inwestycja opłacalna, a każda prognoza ostrożna.
Inwestycje widać. Dług pozostaje w dokumentach
Prusice przeznaczyły ponad jedną trzecią wydatków na inwestycje. To fakt, którego nie należy pomijać. Równie ważne są jednak prawie 80 mln zł długu, deficyt przekraczający 15 mln zł i nadwyżka operacyjna wynosząca tylko 610,9 tys. zł.
Samorząd może rozwijać się dzięki rozsądnie wykorzystanemu zadłużeniu. Może też wejść w mechanizm, w którym kolejne zobowiązania są potrzebne, aby zachować tempo wydatków wyznaczone wcześniej.
Który z tych scenariuszy dotyczy Prusic, pokaże dopiero pełna struktura długu i harmonogram spłat.
Bo wstęgę przecina się jednego dnia. Raty zostają na kolejne lata.
Źródło: Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu, „Wykonanie budżetów jednostek samorządu terytorialnego województwa dolnośląskiego za 2025 rok”.
Magazynu Radio DTR 7/2026
, 30+ materiałów z regionu w jednym miejscu
Kup wydanie za 10 zł →
Więcej z Prusice
Czytaj dalej
Ten temat ma ciąg dalszy
Wybraliśmy teksty, które naturalnie prowadzą czytelnika dalej.
