Wołów zamknął okres zapisany w nazwie Lokalnego Programu Rewitalizacji 2015–2025 z ośmioma przedsięwzięciami wykazanymi jako zrealizowane spośród czterdziestu siedmiu. W ostatnim roku tego okresu nie wykonano żadnego zadania z programowego wykazu inwestycji. Takie informacje znalazły się w raporcie o stanie gminy za 2025 rok. To poważny powód do publicznego rozliczenia planu: co udało się zmienić, dlaczego tak wiele przedsięwzięć pozostało na liście i jak gmina reagowała na trudności.
Osiem z czterdziestu siedmiu to około 17 procent. Ta liczba opisuje udział przedsięwzięć uznanych w raporcie za zrealizowane w całej ich puli. Nie jest wskaźnikiem wykorzystania pieniędzy, wartości wykonanych robót ani stopnia poprawy życia mieszkańców. Remont pojedynczego budynku i duża inwestycja publiczna mają w takim rachunku tę samą wagę: jedną pozycję.
Mimo tego ograniczenia wynik pozostaje istotny. Gmina sama przyjęła listę, a następnie sama podała, że na koniec 2025 roku pozostało na niej 39 zadań do realizacji. Mieszkańcy mają podstawy, aby oczekiwać wyjaśnienia losu każdego z nich.
Program miał wyprowadzać ze stanu kryzysowego obszary zdegradowane. W raporcie opisano go jako narzędzie łączące działania społeczne, gospodarcze, środowiskowe, przestrzenne i techniczne. W praktyce chodzi więc o warunki zamieszkania, dostęp do usług, bezpieczeństwo, możliwości aktywności i szanse ludzi żyjących w miejscach wymagających szczególnego wsparcia.
W takim programie remont ma znaczenie także dlatego, że może ograniczyć koszty utrzymania mieszkania, poprawić bezpieczeństwo lub umożliwić korzystanie z budynku osobom starszym. Zajęcia społeczne powinny pomagać osobom zagrożonym wykluczeniem, a odnowiona przestrzeń służyć lokalnej wspólnocie. Ostatecznym sprawdzianem jest zmiana odczuwana przez mieszkańców.
Przyjęcie programu tworzy ramy działania. Jego wartość ujawnia się później, kiedy trzeba uzgodnić interesy właścicieli, zdobyć finansowanie, przygotować dokumentację i sprawdzić rezultaty. Sam wpis do programu nie zapewnia pieniędzy ani nie gwarantuje wykonania projektu. Właśnie dlatego potrzebne jest zarządzanie całym procesem.
Wołowski dokument przyjęto uchwałą z 2 marca 2017 roku, zastępując wcześniejszą uchwałę z grudnia 2016 roku. Prace nad programem uruchomiono w 2015 roku. To ważna chronologia: nazwa „2015–2025” nie oznacza, że wersja uchwalona w marcu 2017 roku była realizowana już od początku 2015 roku.
Co rzeczywiście wykonano? Raport wymienia przebudowę budynku Powiatowego Centrum Medycznego w Wołowie wraz z wyposażeniem i zagospodarowaniem terenu oraz osobno zagospodarowanie terenu szpitala przy ulicy Inwalidów Wojennych 26. Do tego dochodzą trzeci etap renowacji Zamku Piastowskiego, rewitalizacja dworca PKP i remont budynku wielorodzinnego przy alei Niepodległości 10.
Pozostałe trzy pozycje to remont elewacji i więźby dachowej kościoła św. Wawrzyńca wraz z rewitalizacją placu, rewitalizacja terenu przy zabudowie przy ulicy Poznańskiej 3–11 oraz przebudowa ulic Przechodniej i Sikorskiego z odwodnieniem, obejmująca pierwszy i drugi etap.
To konkretne przedsięwzięcia, które należy uwzględnić w ocenie. Ich znaczenie dla mieszkańców wymaga jednak osobnego opisania: kiedy zostały ukończone, ile kosztowały, kto je finansował i jakie potrzeby zaspokoiły. Zestawienie zawiera różne obiekty i różnych możliwych realizatorów. Nie należy przedstawiać całej ósemki jako inwestycji wykonanych wyłącznie przez urząd i wyłącznie z budżetu gminy.
Najważniejszą częścią bilansu pozostaje jednak lista niezakończona. Raport wyjaśnia, że blisko 30 spośród 39 pozostałych zadań dotyczy budynków wielorodzinnych należących do wspólnot mieszkaniowych.
To istotna okoliczność. Wspólnota podejmuje własne decyzje, musi przygotować inwestycję i zapewnić jej finansowanie. Gmina nie może dowolnie rozporządzać cudzym budynkiem. Nie ma zatem podstaw, aby wszystkie niewykonane remonty automatycznie przypisać burmistrzowi jako niezrealizowane inwestycje urzędu.
Na tym jednak analiza odpowiedzialności się nie kończy. Skoro projekty wspólnot znalazły się w programie gminnym, należy sprawdzić, jak oceniano ich wykonalność i jak wspierano ich przygotowanie. Ile wspólnot złożyło wnioski o dofinansowanie? Ile uzyskało środki? Czy przeszkodą był wkład własny, stan prawny nieruchomości, koszt dokumentacji, brak zgody właścicieli czy wynik konkursu?
To różne problemy, wymagające różnych rozwiązań. Odmowa dofinansowania oznacza inną sytuację niż brak przygotowanego wniosku. Rezygnacja właścicieli różni się od wieloletniego oczekiwania na nabór. Zbiorcza informacja o własności budynków nie pozwala ocenić ani działań wspólnot, ani skuteczności gminnego wsparcia.
Potrzebne jest również rozliczenie współpracy: konsultacji, informacji o dostępnych funduszach, pomocy organizacyjnej i reagowania na ujawnione bariery. Nie przesądzamy, że takich działań zabrakło. Raport w części poświęconej rewitalizacji nie przedstawia ich skali ani rezultatów.
Drugi obszar wymagający wyjaśnienia to sześć projektów społecznych, określanych jako „miękkie”. Według raportu dotyczą pomocy społecznej, edukacji, wydarzeń sportowych i kulturalnych, bezrobocia oraz przedsiębiorczości. Dokument zalicza je do przedsięwzięć pozostałych do realizacji, a zarazem informuje, że gmina i jej jednostki prowadzą je na bieżąco, w miarę posiadanych środków.
Oba stwierdzenia mogą być prawdziwe. Wieloletnie przedsięwzięcie może obejmować kolejne edycje zajęć i pozostawać formalnie niezakończone. Wymaga to jednak pokazania postępu. Mieszkaniec powinien móc sprawdzić, jakie działania wykonano, do kogo dotarły i w jakim stopniu osiągnięto zakładany cel.
Nie wystarczy samo wymienienie wydarzeń. Przy projekcie dotyczącym zatrudnienia znaczenie mają także jego skutki dla uczestników. Przy działaniach integracyjnych warto wiedzieć, czy docierają do osób, które wcześniej pozostawały poza życiem lokalnej wspólnoty. Przy wsparciu rodzin potrzebna jest informacja o jego ciągłości i dostępności.
Rozbudowany opis działalności kulturalnej czy społecznej w innych częściach raportu może dostarczać kontekstu. Aby rozliczyć konkretny program, trzeba jednak powiązać działania z jego projektami, odbiorcami i celami. Bez tego trudno ocenić, czy realizowano zaplanowaną interwencję, czy opisano ogólną działalność instytucji.
Szczególnie istotny jest system kontroli zapisany w samym LPR. Przewidywał on informacje od publicznych i prywatnych realizatorów o postępach, osiąganych wskaźnikach, opóźnieniach oraz zmianach kosztów i finansowania. Raporty z wdrażania miały trafiać do zaopiniowania przez Zespół do spraw Rewitalizacji, a następnie do zatwierdzenia przez Radę Miejską.
Program zakładał ocenę aktualności i stopnia realizacji co najmniej raz na trzy lata oraz publikację oceny w BIP. Przewidywał też korygowanie przedsięwzięć w razie trudności i badanie opinii mieszkańców. Za realizację i kontrolę systemu monitoringu odpowiadać miał Urząd Miejski.
Gdzie można znaleźć te oceny? Jakie przeszkody rozpoznawano i jakie decyzje po nich następowały? Czy mieszkańcy mieli możliwość ocenić efekty? Które zadania uznano za nadal wykonalne, a które wymagały zmiany? Są to pytania wynikające z mechanizmów przyjętych przez samą gminę.
Nieodnalezienie dokumentu w wyszukiwaniu nie dowodzi, że go nie sporządzono. Obowiązek rzetelnego rozliczenia wymaga jednak wskazania mieszkańcom, gdzie mogą zapoznać się z ocenami i wnioskami. To pozwoli ustalić, czy trudności były rozpoznawane odpowiednio wcześnie i jak na nie reagowano.
Wyjaśnienia wymaga także status prawny programu. Raport za 2025 rok nazywa LPR „obowiązującym”. Tymczasem art. 52 ust. 1 ustawy o rewitalizacji przewidywał do 31 grudnia 2023 roku możliwość realizowania przedsięwzięć na podstawie programów przyjmowanych bez uchwalania ustawowego gminnego programu rewitalizacji.
Lokalnego Programu Rewitalizacji i Gminnego Programu Rewitalizacji nie można więc traktować jako nazw zamiennych. Urząd powinien wyjaśnić, jak po zakończeniu okresu przejściowego traktował stary dokument i na jakiej podstawie prowadził dalsze działania. Sama ta wątpliwość nie dowodzi bezprawności poszczególnych remontów, które mogą być wykonywane na innych podstawach. Pokazuje natomiast, że rozliczenie powinno obejmować również przejście od wcześniejszego modelu do aktualnych zasad.
Byłoby również nierzetelne pominąć nowy projekt odnowy centrum Wołowa. W lipcu 2025 roku urząd ogłosił przyznanie 3 539 105,56 zł dofinansowania na „Kompleksową odnowę przestrzeni publicznych na terenie Gminy Wołów”. Podana wówczas całkowita wartość projektu wynosiła 5 503 143,07 zł.
Zapowiedziany zakres obejmował deptak przy ulicy Piastów Śląskich i część ulicy Zwycięstwa, zieleń, małą architekturę, usuwanie barier, iluminację muru miejskiego oraz poprawę bezpieczeństwa dzięki oświetleniu i monitoringowi. Postępowanie zakupowe opublikowano w grudniu 2025 roku.
Przyznanie dofinansowania i rozpoczęcie postępowania są etapami przygotowania inwestycji. Nie zmieniają liczby przedsięwzięć wykazanych jako zakończone na koniec 2025 roku. Jednocześnie pokazują, że ocena tego roku powinna uwzględniać również przygotowywane działania. Dalszy przebieg nowego projektu wymaga osobnego rozliczenia.
Mieszkańcy powinni dowiedzieć się, jak nowa odnowa centrum wiąże się z dawnymi zadaniami, jakie potrzeby przejmuje i co stanie się z projektami, które pozostały poza jej zakresem. Nowe finansowanie jest dobrą wiadomością. Towarzyszyć mu powinno czytelne wyjaśnienie ciągłości polityki gminy.
Lista przedsięwzięć i ich statusów to dopiero część oceny. Najważniejszy bilans dotyczy warunków życia na obszarze wymagającym wsparcia. Ile budynków poprawiło standard? Ilu mieszkańców korzysta z odnowionej infrastruktury? Czy pomoc społeczna stała się skuteczniejsza, a dostęp do usług łatwiejszy? Jakie problemy utrzymują się pomimo wykonanych inwestycji?
Odpowiedzi wymagają porównania sytuacji początkowej i końcowej oraz wskazania ograniczeń danych. Nawet poprawa wskaźnika społecznego nie musi wynikać wyłącznie z programu. Tak samo sama liczba remontów nie opisuje całej zmiany. Rzetelny samorządowy bilans powinien pokazywać oba poziomy: wykonane działania i ich znaczenie dla ludzi.
W przypadku Wołowa potrzebne jest publiczne zestawienie wszystkich 47 przedsięwzięć. Przy każdym powinny znaleźć się: realizator, planowany termin, wykonany zakres, poniesione wydatki, źródła finansowania i osiągnięte efekty. Dla zadań niezakończonych należy podać przyczynę oraz decyzję o ich przyszłości. Projekty społeczne wymagają dodatkowo informacji o kolejnych edycjach i uczestnikach.
Takie rozliczenie pozwoli ocenić odpowiedzialność burmistrza, radnych, jednostek publicznych i pozostałych realizatorów według ich rzeczywistych kompetencji. Pokaże też, gdzie przyczyną był brak pieniędzy, gdzie przeszkody właścicielskie, a gdzie mogły zawieść przygotowanie lub koordynacja. Dzisiaj raport nie daje podstaw do przypisania jednej przyczyny wszystkim 39 pozycjom.
Osiem zakończonych przedsięwzięć zasługuje na uczciwe opisanie. Trzydzieści dziewięć pozostałych wymaga równie uczciwego wyjaśnienia. Mieszkańcy mają prawo poznać oba rachunki.
Okres zapisany w nazwie programu dobiegł końca. Dla ludzi mieszkających w budynkach oczekujących na modernizację i korzystających z usług wymagających poprawy samo zamknięcie kalendarza niczego nie rozwiązuje. Wołów potrzebuje jasnej odpowiedzi: które potrzeby zaspokojono, które nadal czekają i kto podejmie się ich realizacji.







