Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu zajęła stanowisko w sprawie finansowania mieszkańcom budowy przyłączy do kanalizacji sanitarnej. Z wyjaśnienia skierowanego do burmistrza Wąsosza wynika jasno: gmina może dotować wykonanie przyłącza, ale nie powinna po fakcie zwracać mieszkańcowi kosztów inwestycji, którą wcześniej samodzielnie zrealizował i opłacił.

To rozróżnienie może mieć znaczenie dla wielu samorządów, które tworzą programy dopłat do kanalizacji, oczyszczalni czy innych inwestycji środowiskowych.

Burmistrz zapytał RIO o refundację kosztów

Do Regionalnej Izby Obrachunkowej we Wrocławiu wpłynął wniosek burmistrza Wąsosza dotyczący możliwości refundowania mieszkańcom ze środków dotacji kosztów budowy przyłączy do sieci kanalizacji sanitarnej.

Pytanie dotyczyło zasad i trybu udzielania dotacji celowej z budżetu gminy oraz tego, czy możliwe jest dofinansowanie wydatków poniesionych przez mieszkańców jeszcze przed podjęciem odpowiedniej uchwały rady miejskiej.

RIO od razu zastrzegło, że nie udziela porad prawnych i nie rozstrzyga konkretnego przypadku, ale przedstawiło ogólne stanowisko wynikające z przepisów o finansach publicznych oraz Prawa ochrony środowiska.

Dotacja jest na realizację zadania, a nie na zwrot starego rachunku

Kluczowa część stanowiska Izby dotyczy charakteru dotacji celowej.

RIO przypomina, że dotacja jest szczególną formą wydatku publicznego i podlega określonym zasadom rozliczania. Środki mogą być przeznaczone między innymi na finansowanie lub dofinansowanie inwestycji związanych z ochroną środowiska i gospodarką wodną.

Jednocześnie rada gminy powinna w uchwale określić zasady udzielania dotacji, kryteria wyboru inwestycji, tryb postępowania i sposób rozliczania środków.

Problem pojawia się wtedy, kiedy inwestycja została już wykonana.

RIO wskazuje:

„Ustawodawca nie dopuszcza zatem możliwości finansowania lub dofinansowania kosztów zadań publicznych, które już zostały poniesione”.

W ocenie Izby taki mechanizm stawałby się bowiem refundacją poniesionych wcześniej kosztów, a nie dotacją na realizację zadania publicznego.

Najpierw prawo do dotacji, potem inwestycja

Z pisma RIO wynika bardzo istotna kolejność.

Najpierw muszą istnieć zasady programu. Następnie mieszkaniec powinien otrzymać prawo do dofinansowania i zawrzeć odpowiednią umowę. Dopiero później powinien realizować inwestycję, a po jej wykonaniu następuje rozliczenie.

Schemat wygląda więc następująco:

uchwała i program → wniosek mieszkańca → przyznanie dotacji i umowa → wykonanie przyłącza → rozliczenie → wypłata środków.

Nie powinien wyglądać tak:

mieszkaniec wykonuje przyłącze → płaci za inwestycję → gmina po czasie tworzy program → zwraca część wcześniejszych wydatków.

I właśnie tutaj przebiega zasadnicza granica wskazana przez RIO.

Mieszkaniec może najpierw zapłacić wykonawcy

Stanowisko RIO nie oznacza jednak, że gmina musi wypłacić mieszkańcowi pieniądze przed rozpoczęciem robót.

Reklama

Izba wyjaśnia, że możliwa jest sytuacja, w której beneficjent po podpisaniu umowy finansuje wykonanie inwestycji własnymi pieniędzmi, a następnie otrzymuje środki dotacji.

Kluczowe jest jednak to, że w chwili ponoszenia wydatku mieszkaniec posiada już przyznane prawo do dotacji.

RIO wskazuje, że w praktyce stosowane są umowy przewidujące wypłatę środków po wykonaniu zadania i przedstawieniu dokumentów potwierdzających poniesione wydatki. Taki mechanizm jest dopuszczalny, ponieważ zadanie realizowane było już w ramach istniejącego programu dotacyjnego.

To pozornie drobna różnica, ale prawnie fundamentalna.

Nie można stworzyć dotacji wstecz

Najważniejszy wniosek z pisma jest taki, że samorząd nie powinien tworzyć mechanizmu, który faktycznie działa wstecz.

Jeżeli mieszkaniec wybudował przyłącze w momencie, kiedy nie istniało jeszcze jego uprawnienie do otrzymania dotacji, późniejsza wypłata pieniędzy nie jest już – według przedstawionego stanowiska – finansowaniem realizacji zadania, lecz zwrotem wcześniej poniesionych kosztów.

RIO stwierdza na końcu wprost:

„Przepisy powszechnie obowiązującego prawa nie dają podstaw do refundacji mieszkańcom kosztów budowy przyłączy kanalizacji sanitarnej poniesionych przed zawarciem stosownej umowy o udzielenie dotacji”.

To najmocniejsze zdanie całego dokumentu.

Co to oznacza dla innych gmin?

Stanowisko skierowano do burmistrza Wąsosza, ale problem ma charakter znacznie szerszy.

W wielu gminach mieszkańcy wykonują różnego rodzaju inwestycje środowiskowe z własnych pieniędzy, a później pojawiają się programy dopłat. Wtedy naturalnie pojawia się pytanie: czy można objąć pomocą również tych, którzy inwestycję wykonali wcześniej?

Stanowisko RIO sugeruje, że odpowiedź może być negatywna.

Dlatego przy analizie każdej lokalnej uchwały o dotacjach warto sprawdzić przede wszystkim:

• od kiedy wydatki są uznawane za kwalifikowane,
• czy inwestycję można rozpocząć przed podpisaniem umowy,
• czy uchwała obejmuje inwestycje zakończone przed przyznaniem dotacji,
• czy wypłata ma charakter rzeczywistej dotacji, czy w praktyce refundacji historycznych kosztów.

Granica pomiędzy jednym a drugim może zdecydować o legalności całego mechanizmu.

RIO nie unieważniło uchwały

Trzeba jednak zachować precyzję.

Pismo nie jest rozstrzygnięciem nadzorczym i nie oznacza automatycznie, że konkretna uchwała gminy Wąsosz została uznana za nieważną.

Sama Izba zaznacza, że nie posiada kompetencji do wydawania wiążących wykładni prawa i w odpowiedzi przedstawia jedynie ogólne stanowisko dotyczące zasad finansowania takich inwestycji.

Nie zmienia to jednak znaczenia dokumentu.

Bo stanowisko RIO pokazuje bardzo wyraźnie, gdzie według organu kontrolującego finanse samorządów przebiega granica pomiędzy dofinansowaniem inwestycji a oddawaniem mieszkańcom pieniędzy za inwestycję wykonaną wcześniej.

A dla gminy ta różnica może oznaczać znacznie więcej niż zmianę jednego zapisu w uchwale. Może przesądzić o tym, czy wydatkowanie publicznych pieniędzy ma właściwą podstawę prawną.