Polska miała być rzekomo zagrożona. Tak przynajmniej przekonywali część obywateli politycy prawicy, gdy w Europie trwała dyskusja o programie SAFE. Straszyli utratą suwerenności, podporządkowaniem Brukseli, nowymi długami i oddaniem kontroli nad bezpieczeństwem. Padały wielkie słowa: ojczyzna, niepodległość, polski interes narodowy.

Dziś warto zadać pytanie: czy rzeczywiście chodziło o obronę Polski?

Bo kiedy opadnie polityczny kurz, pozostają fakty. A fakty bywają bezlitosne.

Czym właściwie jest SAFE?

SAFE to europejski program finansowania bezpieczeństwa i obronności. Powstał w czasie, gdy wojna za wschodnią granicą przestała być abstrakcją z telewizyjnych serwisów, a stała się realnym zagrożeniem dla całego kontynentu.

Jego celem nie jest tworzenie europejskiego superpaństwa. Nie jest też przejmowanie armii narodowych. To mechanizm, który ma pomóc państwom członkowskim szybciej inwestować w uzbrojenie, amunicję, technologie wojskowe i rozwój przemysłu obronnego.

Największym beneficjentem programu została Polska.

To nie Niemcy.

Nie Francja.

Nie Hiszpania.

Polska.

Państwo graniczne NATO i Unii Europejskiej.

Państwo, które od początku wojny w Ukrainie znalazło się na pierwszej linii politycznego i militarnego nacisku Rosji.

Trudno więc zrozumieć, dlaczego część polityków uznała, że właśnie ten program należy zwalczać. ilustracja do artykułu SAFE polityka strachu

Ojczyzna na ustach, głosowanie przeciw

Kiedy przyszło do decyzji politycznych, wielu przedstawicieli PiS oraz Konfederacji stanęło po stronie sprzeciwu wobec SAFE.

Narracja była prosta.

Bruksela chce przejąć kontrolę.

Unia chce zadłużyć Polskę.

Europa chce osłabić nasze państwo.

Hasła były chwytliwe. Łatwe do powtarzania w mediach społecznościowych. Łatwe do wykorzystania w kampaniach wyborczych.

Znacznie trudniej było jednak odpowiedzieć na proste pytanie:

Jak można wzmacnianie polskiej armii przedstawiać jako zagrożenie dla Polski?

Jeżeli Polska otrzymuje środki na bezpieczeństwo, rozwój przemysłu zbrojeniowego i zwiększanie zdolności obronnych, to gdzie dokładnie znajduje się ten element „zagrożenia”?

W dokumentach?

Nie.

W zapisach programu?

Nie.

W faktach?

Również nie.

Pozostaje więc polityczna interpretacja.

Polityka strachu jako narzędzie

W ostatnich latach polska polityka coraz częściej przypomina rynek emocji.

Nie wygrywa ten, kto ma najlepszy plan.

Wygrywa ten, kto skuteczniej przestraszy.

Jednego dnia zagrożeniem są migranci.

Drugiego dnia Niemcy.

Trzeciego dnia Unia Europejska.

Czwartego własny rząd.

Piątego eksperci.

Szóstego naukowcy.

Siódmego media.

Mechanizm jest zawsze ten sam.

Najpierw buduje się poczucie zagrożenia.

Potem wskazuje winnego.

Na końcu przedstawia siebie jako jedynego obrońcę narodu.

To polityczna technologia znana od dziesięcioleci. Stosowana w różnych krajach, przez różne ugrupowania i różne systemy polityczne.

Jej siłą nie jest prawda.

Jej siłą jest emocja.

Dlaczego ludzie wierzą?

To pytanie jest ważniejsze niż sama polityka.

Bo przecież miliony ludzi nie są głupie.

Nie głosują dlatego, że nie potrafią myśleć.

ReklamaType your text here

Reklama

Reklama

Reklama

Głosują dlatego, że odpowiadają na emocje.

Człowiek, który obawia się o przyszłość, łatwiej uwierzy temu, kto obiecuje ochronę.

Człowiek, który czuje się pominięty, szybciej zaufa temu, kto wskaże winnego jego problemów.

Człowiek zmęczony skomplikowanym światem chętnie przyjmie prostą odpowiedź.

I właśnie tutaj rodzi się największe zagrożenie dla demokracji.

Nie w samym sporze politycznym.

Lecz w sytuacji, gdy polityka zaczyna żyć z produkowania nieufności.

Państwo bez zaufania

Nowoczesne państwo nie może funkcjonować bez zaufania.

Nie oznacza to ślepej wiary.

Nie oznacza bezkrytycznego popierania rządu.

Ale oznacza istnienie wspólnej przestrzeni faktów.

Jeżeli obywatel przestaje wierzyć armii, sądom, nauce, instytucjom państwowym, mediom i ekspertom jednocześnie, państwo zaczyna się rozsypywać od środka.

Nie potrzeba wtedy żadnego zewnętrznego przeciwnika.

Społeczeństwo samo wykonuje za niego część pracy.

Historia zna wiele takich przypadków.

Imperia upadały nie wtedy, gdy były najsłabsze militarnie.

Upadały wtedy, gdy przestawały wierzyć same w siebie.

Dlaczego rząd nie reagował mocniej?

To pytanie powinno paść również pod adresem obecnej władzy.

Przez lata polityczna dezinformacja była często traktowana jak zwykły element kampanii.

Tymczasem niektóre przekazy nie są zwykłą różnicą poglądów.

Jeżeli ktoś konsekwentnie przedstawia wzmacnianie bezpieczeństwa jako zagrożenie, osłabia zaufanie do instytucji państwa lub buduje przekonanie, że Polska jest ofiarą własnych sojuszników, państwo powinno odpowiadać faktami natychmiast.

Nie po roku.

Nie po wyborach.

Nie wtedy, gdy szkoda została już wyrządzona.

Dwa plemiona przy jednym stole

Coraz częściej można odnieść wrażenie, że polska polityka przypomina dwa plemiona siedzące przy jednym stole.

Piją tę samą wodę.

Korzystają z tych samych dróg.

Płacą w tej samej walucie.

Mają te same szpitale, szkoły i urzędy.

Ale opowiadają sobie dwie zupełnie różne historie o Polsce.

Jedni widzą kraj rozwijający się, który mimo problemów staje się coraz bogatszy i bezpieczniejszy.

Drudzy widzą państwo znajdujące się niemal nieustannie na skraju katastrofy.

I być może właśnie tutaj znajduje się źródło obecnego konfliktu.

Bo trudno budować wspólną przyszłość, gdy część społeczeństwa wierzy, że każdy sukces jest zagrożeniem, a każda współpraca oznacza zdradę.

Patriotyzm czy polityczny biznes?

Prawdziwy patriotyzm nie polega na ciągłym powtarzaniu słowa „Polska”.

Nie polega na machaniu flagą.

Nie polega na tworzeniu kolejnych podziałów.

Patriotyzm zaczyna się wtedy, gdy dobro wspólne staje się ważniejsze od partyjnego interesu.

Gdy bezpieczeństwo państwa nie jest kartą wyborczą.

Gdy armia nie staje się narzędziem kampanii.

Gdy obywatel nie jest traktowany jak klient politycznej propagandy.

SAFE stał się czymś więcej niż programem finansowym.

Stał się testem.

Testem pokazującym, czy w Polsce potrafimy jeszcze odróżnić spór polityczny od interesu państwa.

I być może najważniejsze pytanie nie brzmi dziś, kto miał rację.

Znacznie ważniejsze jest inne:

Czy można budować silną Polskę, przekonując Polaków, że wszystko, co wzmacnia państwo, jest dla niego zagrożeniem?