NIK: Problemy z likwidacją nielegalnych wyrobów akcyzowych – opóźnienia, błędy, brak jasnych procedur
Streszczenie i omówienie raportu NIK
Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący likwidacji nielegalnych wyrobów akcyzowych przez Krajową Administrację Skarbową (KAS) i Policję w latach 2022–2023. Choć działania służb doprowadziły do zabezpieczenia imponującej liczby ponad 585 mln sztuk papierosów oraz 530 tys. kg tytoniu, to NIK wskazuje na poważne uchybienia: brak terminowości, błędy proceduralne i niejednoznaczne zasady współpracy z sektorem prywatnym. W 11% badanych postępowań stwierdzono brak należytej staranności lub nierzetelność.
„Likwidacja tych wyrobów następowała z opóźnieniem i często była dokumentowana w sposób budzący wątpliwości co do jej przebiegu” – czytamy w raporcie.
Reklama
Wzrost dochodów z akcyzy, ale spadający udział w budżecie
W latach 2022-2023 wpływy z akcyzy wzrosły o ok. 5 mld zł – do prawie 85 mld zł. Największy udział w tej kwocie mają wyroby tytoniowe i alkohol etylowy, choć procentowy udział akcyzy w całości dochodów podatkowych budżetu państwa nieco spadł.
Działania służb: dużo przechwyceń, współpraca z prywatnymi firmami
CBŚP, KAS i Policja regularnie przechwytują nielegalne wyroby. Współpraca służb z koncernami tytoniowymi okazała się pomocna, zwłaszcza przy niszczeniu przejętych towarów – choć, jak wskazuje NIK, często odbywało się to bez wyraźnej podstawy prawnej.
„Współpraca ta prowadziła do wykonywania zadań publicznych przez podmioty gospodarcze na ich koszt” – podkreśla NIK, sugerując konieczność uregulowania prawnego takich relacji.
Magazynowanie i likwidacja: opóźnienia, błędy, odpowiedzialność
Większość jednostek dysponuje odpowiednią bazą magazynową, choć w kilku miejscach wykryto nieprawidłowości – np. z powodu długiego przechowywania, część tytoniu wyschła i zgniła, tracąc wartość nawet o 3,8 mln zł. Przechowywanie zajmuje też powierzchnię magazynową, którą można by zwolnić, szybciej niszcząc zabezpieczone wyroby – oczywiście po orzeczeniu sądu.
Nieprawidłowości dotyczyły również ewidencji magazynowej (różnice w wadze partii towaru), nieterminowości w likwidacji (opóźnienia sięgały nawet 134 dni po umorzeniu postępowania), a także braku jasnych procedur dotyczących samego procesu niszczenia wyrobów.
Wnioski i zalecenia NIK
NIK skierowała do władz szereg postulatów:
-
MSWiA – o jasne uregulowanie współpracy publiczno-prywatnej w zakresie wyrobów akcyzowych.
-
Komendant Główny Policji – o pilne wprowadzenie procedur niszczenia wyrobów akcyzowych oraz działania na rzecz zwolnienia powierzchni magazynowych.
-
Szef KAS i dyrektorzy izb skarbowych – o zapewnienie sprawności i terminowości postępowań przygotowawczych.
„NIK sygnalizuje potrzebę działań, które umożliwią szybkie zwolnienie powierzchni magazynowych i lepsze zabezpieczenie interesów Skarbu Państwa.”
Podsumowanie dziennikarskie
Raport NIK pokazuje, że mimo skuteczności w ujawnianiu i zabezpieczaniu nielegalnych wyrobów akcyzowych, państwo ma problem z ich sprawną likwidacją. Opóźnienia, braki proceduralne, niedostateczna dokumentacja oraz nieuregulowana współpraca z prywatnym sektorem to wnioski, które powinny skłonić rządzących do pilnych zmian w przepisach. Jak widać, walka z przemytem i nielegalną produkcją to nie tylko kwestia skutecznych działań operacyjnych, ale i organizacji oraz… biurokracji.
Źródło: Raport Najwyższej Izby Kontroli, 16 lipca 2025
Czytaj dalej
Ten temat ma ciąg dalszy
Wybraliśmy teksty, które naturalnie prowadzą czytelnika dalej.
