Co pozostaje z naszego świata, gdy znajome twarze przestają być oczywiste, słowa tracą znaczenie, a droga do domu zaczyna przypominać labirynt? Muzeum Śląskie w Katowicach zaprasza na wystawę fotograficzną poświęconą pamięci, przemijaniu oraz relacjom z osobami doświadczającymi demencji.
Od 7 sierpnia do 6 grudnia 2026 roku w Muzeum Śląskim prezentowana będzie wystawa zatytułowana „Nie jestem w stanie napisać, kto jest na tym zdjęciu”. Ekspozycja łączy prace trzech artystek: szwedzkiej fotografki Mai Daniels oraz pochodzących z Polski Iwony Germanek i Marty Wojnarowskiej-Olszewskiej.
Nie jest to opowieść o jednej, nagłej katastrofie. W centrum wystawy znajdują się zmiany zachodzące stopniowo — czasem tak powoli, że przez długi czas pozostają niemal niezauważalne. Imię, którego nie można sobie przypomnieć. Twarz bliskiej osoby, która traci swoją oczywistość. Przedmioty i miejsca, które przestają prowadzić do znanych wspomnień.
Kiedy pamięć przestaje być pewnikiem
Pamięć zazwyczaj traktujemy jak trwałą konstrukcję podtrzymującą naszą tożsamość i codzienne funkcjonowanie. Dopiero gdy zaczyna się zmieniać, dostrzegamy, jak delikatny jest to mechanizm.
Wystawa stawia pytania o to, co pozostaje w człowieku, gdy granica między tym, co znane, a tym, co obce, staje się coraz mniej wyraźna. Nie próbuje jednak zamknąć doświadczenia demencji w medycznej definicji. Pokazuje je poprzez obrazy, rodzinne archiwa, przedmioty, wspomnienia, dźwięki oraz relacje między ludźmi.
Trzy artystki posługują się odmiennymi środkami wyrazu. W ekspozycji znalazły się fotografia dokumentalna i konceptualna, prace wykorzystujące materiały archiwalne, instalacje oraz obiekty ceramiczne. Prezentowane projekty to „Into Oblivion” Mai Daniels, „Zapach” Iwony Germanek oraz „Niezapominajki zakwitają w styczniu” Marty Wojnarowskiej-Olszewskiej.
Nie tylko pamięć, lecz także relacja
Jednym z najważniejszych tematów wystawy jest troska. Nie przedstawiono jej wyłącznie jako prywatnego obowiązku rodziny czy opiekuna. Staje się ona miarą dojrzałości całej wspólnoty.
Ekspozycja pyta, czy potrafimy budować społeczeństwo, w którym osoba zmieniająca się pod wpływem demencji nadal pozostaje zauważona, ważna i obecna. Przypomina, że zależność od drugiego człowieka nie odbiera godności, a potrzeba wsparcia nie może prowadzić do społecznego wykluczenia.
To właśnie relacja, bliskość i obecność mogą pozostać wtedy, gdy zawodzą słowa, daty oraz nazwiska. W takim ujęciu sztuka nie udziela prostych odpowiedzi. Pozwala jednak zbliżyć się do doświadczeń, które trudno opisać językiem statystyk i diagnoz.
Trzy artystki, trzy sposoby opowiadania
Maja Daniels jest szwedzką artystką wizualną i fotografką, której twórczość pozostaje pod wpływem socjologii. Łączy fotografie, filmy, dźwięk i materiały archiwalne. Jej prace były prezentowane m.in. w Paryżu, Londynie, Kioto, Nowym Jorku, Amsterdamie i Bilbao. Artystka mieszka i pracuje w Umeå, gdzie jest także starszą wykładowczynią sztuki.
Iwona Germanek działa na styku fotografii, instalacji, książki artystycznej i ceramiki. Punktem wyjścia jej projektów są pamięć, relacje rodzinne oraz doświadczenia przekazywane między pokoleniami. Artystka pozwala, aby na ostateczną formę prac wpływały także czas, ogień i naturalne procesy.
Marta Wojnarowska-Olszewska realizuje przede wszystkim projekty długoterminowe. Łączy fotografię dokumentalną i konceptualną z tekstem, archiwami oraz działaniami partycypacyjnymi. Jej obecne prace badają związki pomiędzy pamięcią, wspomnieniami i zmieniającym się poczuciem tożsamości.
Wystawa w ramach programu „Muzeum dla demencji”
Kuratorką ekspozycji jest Dominika Szczech. Wystawa powstała w ramach programu „Muzeum dla demencji”, którego założeniem jest zwracanie uwagi na doświadczenia osób żyjących z demencją oraz ich bliskich. Patronat medialny nad wydarzeniem objęły „Kwartalnik Fotografia” i „Tygodnik Powszechny”.
Informacje praktyczne
Wystawa: „Nie jestem w stanie napisać, kto jest na tym zdjęciu”
Termin: 7 sierpnia – 6 grudnia 2026 roku
Miejsce: Muzeum Śląskie w Katowicach
Kuratorka: Dominika Szczech
Artystki: Maja Daniels, Iwona Germanek, Marta Wojnarowska-Olszewska
Bilety można kupić w kasach Muzeum Śląskiego oraz za pośrednictwem internetowego systemu sprzedaży muzeum.
Czytaj dalej
Ten temat ma ciąg dalszy
Wybraliśmy teksty, które naturalnie prowadzą czytelnika dalej.