Czy od 1 stycznia 2026 r. czeka nas językowa rewolucja, czy raczej uporządkowanie chaosu, który narastał przez lata? Rada Języka Polskiego ogłosiła największy od dekad pakiet zmian. Uderzy on zarówno w szkoły, redakcje i urzędy, jak i codziennych użytkowników języka. Choć część nowych reguł brzmi niewinnie, konsekwencje będą odczuwalne przy każdym napisanym zdaniu.

Dlaczego w ogóle zmieniono zasady?

RJP tłumaczy swoje decyzje potrzebą „uporządkowania i uproszczenia” systemu, który przez lata obrastał wyjątkami, półwyjątkami i interpretacjami „zależnymi od znaczenia”. W praktyce:
– raz pisaliśmy inaczej „niezależnie od reguły”,
– raz kierowaliśmy się „intuicją”,
– a w szkołach uczono kilku wersji tej samej zasady.

Rada podkreśliła też, że w polskiej ortografii brakowało ciągłości – ostatnie wielkie ujednolicenie przeprowadzono ponad 60 lat temu.

Co zmieni się w pisaniu wielkich liter?

Najbardziej zauważalną nowością będzie pisanie wielką literą nazw mieszkańców miast, dzielnic czy osiedli.
Od 2026 r. poprawnie napiszemy:

„Warszawianin”, „Trzebniczanin”, „Mokotowianin”, „Oborniczanka”.

To odejście od zasady, które wielu użytkownikom polszczyzny i tak od lat intuicyjnie „wchodziło pod palce”.

Inne zmiany:

• nazwy lokali usługowych: Kawiarnia Literacka, Restauracja U Marty,

• nazwy obiektów miejskich: Park Kościuszki, Brama Warszawska,

• komety: Kometa Halleya,

• marki: od teraz także pojedynczy egzemplarz piszemy wielką literą: „zaparkował czerwony Ford”.

Co z tym nieszczęsnym „nie”?

Najprościej w historii:
„nie” z imiesłowami przymiotnikowymi – zawsze łącznie.

Dotychczas:

• nie zrobiony,

• niezrobiony,

• nie skończony,

• nieskończony.

Od 2026 r. zostaje jedna forma:

„niezrobiony”, „nieskończony”, „niezaplanowany”.

Bez wyjątków, bez analizy znaczeń, bez rozróżniania stopnia czynności.

Dlaczego „czy bym” będzie już tylko rozdzielnie?

RJP kończy z zasadą „zależności od funkcji w zdaniu”.
Od 1 stycznia 2026 r.:

zawsze rozdzielnie: „czy bym”, „żebyśmy”, „gdybyście”.

To jedna z najbardziej jednoznacznych zmian – i prawdopodobnie jedna z tych, które najszybciej przyjmą się w szkołach.

„Pół-Polak”, ale „półprawda”. Jak teraz pisać „pół”?

Nowa zasada brzmi logicznie, ale trzeba ją zapamiętać:

• stany i pojęcia – łącznie
  półprawda, półcień, półśrodek, półsen

• osoby – z łącznikiem
  pół-Polak, pół-Francuzka

To porządkuje dotychczasowe rozchwianie.

Rewolucja w przedrostkach: super-, eko-, mega-, quasi-

To zmiana, która dotknie przede wszystkim języka internetu i reklamy.

Od 2026 r.:

• superbohater, ale super-Europa,

• ekożywność, ale dopuszczalne też: eko żywność,

• nibyartysta i niby-Polak,

• quasinauka, ale quasi-Europa.

Reguła jest prosta:
→ jeśli drugi człon zaczyna się wielką literą – stawiamy łącznik.

Co to wszystko oznacza w praktyce?

Zmiany nie mają charakteru ideologicznego ani estetycznego. To próba:

• ograniczenia wyjątków,

• uproszczenia nauki języka,

• ujednolicenia pisowni w mediach i administracji,

• dostosowania polszczyzny do realnych nawyków użytkowników.

Ale jest też druga strona: przez pierwsze miesiące 2026 r. pojawi się chaos.
Nauczyciele będą akceptować obie formy w okresie przejściowym. W internecie i tak długo będą mieszać się stare i nowe reguły. A redakcje – w tym nasza – już dziś szykują własne „ściągi”, żeby nie pogubić się w natłoku nowych zasad.

Cytat z komunikatu RJP

„Zmiany mają charakter porządkujący i upraszczający. Celem jest eliminacja niekonsekwencji oraz ułatwienie użytkownikom stosowania jednolitych reguł pisowni.”

Linkowanie wewnętrzne (propozycje):

• Polecamy także: „Dlaczego język polski zmienia się tak wolno?”

• Sprawdź też: „Jak uczniowie poradzą sobie z ortografią 2026?”

• W cyklu edukacyjnym: „Język bez tajemnic”.

📘 Zmiany w zasadach pisowni polskiej (od 1 stycznia 2026 r.) — tabela „przed i po”

1. Wielkie litery — mieszkańcy miast, dzielnic, osiedli

2. Nazwy firm, marek, urządzeń — wielką literą

3. Cząstki -by, -bym, -byś… (zawsze rozdzielnie)

4. Pisownia „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi

5. Przymiotniki typu „szekspirowski”, „miłoszowski” — zawsze małą literą

Wyjątek

Przymiotniki od imion typu Adamowy, Janin, Piotrowy → dopuszczalne obie formy (mała lub wielka).

6. Cząstka „pół-”

7. Wyrazy równorzędne typu „tuż tuż”

8. Nazwy geograficzne, przestrzenne, obiekty miejskie

9. Nazwy lokali usługowych i gastronomicznych

10. Nazwy odznaczeń, nagród, tytułów

11. Przedrostki (super-, ekstra-, eko-, mini-, makro- itd.)

12. Drobne, ale praktyczne zmiany

📲 Znajdziesz nas także w Google News – kliknij i obserwuj Radio DTR, aby otrzymywać nasze najnowsze informacje prosto w aplikacji!