PiS, Konfederacja, Konfederacja Korony Polskiej i Rozwój Plus mogą wspólnie protestować przeciwko działaniom władzy, ale czy potrafiłyby wspólnie rządzić? Listopadowe sondaże pokazują zmieniający się układ sił, a badanie opinii publicznej ujawnia niemal równy podział w ocenie możliwości zjednoczenia prawicy. Tymczasem sejmowe głosowania dostarczają argumentów zarówno za tezą o politycznym zbliżeniu, jak i za istnieniem wyraźnych różnic. W kolejnym odcinku „Wyborczej Ruletki 2027” sprawdzamy, co jest rzeczywistą współpracą, co doraźnym porozumieniem, a co jedynie sumą procentów.
Cztery partie, jedna fotografia. A co będzie po wyborach?
Jeszcze pod koniec października w debacie politycznej pojawiała się liczba 47,62 proc.
Tyle wyniosło łączne poparcie dla PiS, Konfederacji, Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna i Rozwoju Plus Mateusza Morawieckiego w badaniu Pollster z 26–27 października.
W medialnych komentarzach zaczęto rozważać możliwość utworzenia przez te środowiska większości parlamentarnej.
Rachunek był prosty. Cztery wyniki dodano do siebie, a następnie zestawiono z poparciem dla partii obecnego obozu rządowego.
Ale między wynikiem sondażu a powołaniem Rady Ministrów istnieje zasadnicza różnica.
Wyborcy mogą poprzeć cztery ugrupowania, które nie uzgodnią wspólnego programu. Politycy mogą razem protestować, a następnego dnia głosować inaczej. Mogą też różnić się w sprawach gospodarczych, a jednocześnie poprzeć tę samą inicjatywę ustawodawczą.
Dlatego po ostatnim artykule Radia DTR postanowiliśmy sprawdzić coś więcej niż kolejne procenty.
Czy za medialnymi rozważaniami o zjednoczeniu prawicy stoją konkretne działania polityczne?
Pierwsze listopadowe dane nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Pokazują natomiast, dlaczego warto zadawać to pytanie.
Listopad przynosi trzy różne obrazy politycznej Polski
Na początku listopada opublikowano wyniki trzech badań: CBOS, Opinii24 oraz United Surveys.
W każdym z nich Koalicja Obywatelska zajmuje pierwsze miejsce, ale różnice między wynikami poszczególnych ugrupowań są znaczące.
W badaniu CBOS z 2–4 listopada KO uzyskała 28,1 proc., PiS — 15,8 proc., a Konfederacja — 15,4 proc.
Oznacza to zaledwie 0,4 punktu procentowego różnicy między PiS a Konfederacją.
W badaniu Opinii24, przeprowadzonym w podobnym okresie, KO otrzymała 31,8 proc., PiS — 20,1 proc., a Konfederacja — 12,2 proc.
Z kolei United Surveys podało 27,2 proc. dla KO, 18,2 proc. dla PiS i 13,3 proc. dla Konfederacji.
Trzy badania, zbliżone terminy, ale odmienne proporcje poparcia.
Nie oznacza to, że jedna pracownia musi się mylić, a druga ma rację. Badania różnią się metodologią, sposobem doboru respondentów, formułowaniem pytań oraz uwzględnianiem osób niezdecydowanych.
Ważne jest również to, że sondaż nie stanowi dokładnego pomiaru wszystkich wyborców, lecz statystyczne oszacowanie ich preferencji.
Dlatego różnicy kilku dziesiątych punktu procentowego nie należy przedstawiać jako potwierdzonej zmiany politycznej.
Jednak porównywanie kolejnych badań tej samej pracowni może pomóc w obserwowaniu kierunku zmian.
I właśnie tutaj listopad przynosi interesujące informacje.
PiS traci, Konfederacja zyskuje? Nie wszystkie badania mówią to samo
Według CBOS poparcie dla PiS spadło w porównaniu z październikiem o 2,4 punktu procentowego.
W tym samym czasie Konfederacja zyskała 2,6 punktu.
To wyraźna zmiana względem październikowego obrazu sondażowego, w którym część zestawień pokazywała wzrost PiS i osłabienie Konfederacji.
Nie możemy jednak stwierdzić, że wyborcy PiS masowo przenoszą poparcie do Konfederacji.
Sondaż nie pokazuje indywidualnych decyzji tych samych respondentów w kolejnych miesiącach.
Nie wiemy zatem, ilu wyborców rzeczywiście zmieniło partię, ilu wcześniej nie deklarowało preferencji, a ilu zmieniło gotowość do udziału w głosowaniu.
Dodatkowo wyniki pozostałych pracowni nie potwierdzają identycznego układu sił.
Wniosek jest mniej efektowny niż polityczny nagłówek o wielkiej zmianie, ale bardziej rzetelny.
PiS i Konfederacja konkurują o znaczącą część elektoratu prawicowego, jednak skala i kierunek zmian wymagają dalszej obserwacji.
Nie mamy jeszcze podstaw do ogłoszenia trwałego przesunięcia poparcia między tymi ugrupowaniami.
Rozwój Plus. Pięcioprocentowy próg znów staje się problemem
W poprzednim artykule zwracaliśmy uwagę na sytuację Rozwoju Plus Mateusza Morawieckiego.
W październikowym badaniu Pollster ugrupowanie uzyskało 5,19 proc.
W listopadzie obraz jest bardziej zróżnicowany.
CBOS wskazał 2,8 proc., Opinia24 — 4,8 proc., a United Surveys — 5,2 proc.
To oznacza, że w dwóch z trzech badań Rozwój Plus pozostaje poniżej pięcioprocentowego progu wyborczego.
Nie jest to dowód, że ugrupowanie nie wejdzie do przyszłego Sejmu.
Pokazuje jednak, jak dużą niepewnością obarczone są scenariusze zakładające jego udział w podziale mandatów.
Ma to również znaczenie dla sumy 47,62 proc., która stała się punktem wyjścia do medialnych rozważań o przyszłej większości.
Jeżeli jedno z czterech ugrupowań nie przekroczy progu, nie otrzyma mandatów przy samodzielnym starcie.
Pozostałe partie podzielą wówczas miejsca według zasad obowiązujących w wyborach do Sejmu.
Nie można po prostu odjąć kilku procent od jednego politycznego obozu i uznać sprawy za rozstrzygniętą.
Trzeba uwzględnić wyniki wszystkich komitetów oraz podział mandatów w 41 okręgach wyborczych.
Warto też pamiętać, że Rozwój Plus funkcjonuje jako odrębne środowisko polityczne, a Mateusz Morawiecki zapowiadał formalizację jego działalności partyjnej.
Sama zapowiedź rejestracji nie jest jednak dowodem, że wszystkie procedury zostały już zakończone.
Podobnie jak wspólna polityczna przeszłość Morawieckiego i polityków PiS nie oznacza automatycznie gotowości do ponownego utworzenia jednej koalicji.
Polacy podzieleni niemal dokładnie na pół
Nowym elementem naszej analizy jest badanie SW Research przeprowadzone dla Onetu 3–4 listopada.
Respondentów zapytano, czy zamieszanie wokół Trybunału Konstytucyjnego może doprowadzić do zjednoczenia prawicy.
37 proc. badanych uznało, że jest to możliwe.
37,5 proc. odpowiedziało, że nie spodziewa się takiego zjednoczenia.
Pozostałe 25,5 proc. nie miało zdania.
Badanie zrealizowano metodą ankiet internetowych CAWI na próbie 803 dorosłych osób, dobranych kwotowo z uwzględnieniem podstawowych cech demograficznych.
Wyniki pokazują niemal równy podział opinii.
Nie można jednak uznać różnicy 0,5 punktu procentowego za istotne potwierdzenie przewagi któregokolwiek stanowiska.
Co ważniejsze, pytanie dotyczyło przewidywań respondentów, a nie ich własnych preferencji koalicyjnych.
Osoba przekonana, że partie prawicowe mogą się zjednoczyć, nie musi popierać takiego rozwiązania.
Podobnie respondent sceptyczny wobec zjednoczenia może uważać je za pożądane, ale mało realne.
To dwa różne zagadnienia.
Dlatego z badania nie wynika, że 37 proc. Polaków chce wspólnego rządu PiS, Konfederacji, KKP i Rozwoju Plus.
Wynika jedynie, że taki odsetek badanych dostrzega możliwość ich politycznego zbliżenia pod wpływem konfliktu o Trybunał Konstytucyjny.
Ta różnica jest zasadnicza.
Młodsi widzą możliwość porozumienia częściej
W badaniu SW Research pojawił się również interesujący podział pokoleniowy.
W grupie osób w wieku 25–34 lat 44 proc. respondentów uznało, że spór wokół Trybunału może doprowadzić do zjednoczenia prawicy.
Przeciwnego zdania było 29,9 proc., a 26,1 proc. nie potrafiło odpowiedzieć.
W grupie 35–49 lat 42 proc. nie spodziewało się zjednoczenia, podczas gdy 37,1 proc. uważało je za możliwe.
Nie oznacza to, że młodsi wyborcy częściej popierają wspólny rząd tych ugrupowań.
Pokazuje natomiast różnicę w postrzeganiu możliwego rozwoju sytuacji.
Przy analizowaniu takich danych trzeba dodatkowo pamiętać, że liczebność poszczególnych grup wiekowych jest mniejsza niż całej próby.
Nie należy więc budować daleko idących wniosków na podstawie pojedynczego pomiaru.
Można jednak postawić ważne pytanie badawcze.
Czy młodsi respondenci inaczej oceniają zdolność partii do politycznej współpracy, czy też inaczej postrzegają sam konflikt wokół Trybunału?
Na razie nie mamy wystarczających danych, aby rozstrzygnąć tę kwestię.
Trybunał Konstytucyjny. Wspólny przeciwnik nie tworzy wspólnego programu
Spór wokół Trybunału Konstytucyjnego stał się na przełomie października i listopada jednym z istotnych tematów politycznych.
Towarzyszyły mu protesty, publiczne wystąpienia polityków oraz sprzeczne oceny prawne i polityczne działań podejmowanych wobec Trybunału.
Dla jednych środowisk jest to spór o przywracanie prawidłowego funkcjonowania instytucji państwa.
Dla innych — o granice dopuszczalnych działań większości parlamentarnej i ochronę konstytucyjnych kompetencji organów państwa.
Te stanowiska wymagają oceny na podstawie konkretnych przepisów, orzeczeń i decyzji, a nie wyłącznie deklaracji polityków.
Jednocześnie konflikt może sprzyjać wspólnym wystąpieniom ugrupowań, które w innych sprawach pozostają konkurentami.
To znane zjawisko polityczne.
Partie mogą porozumiewać się w sprawie sprzeciwu wobec określonej decyzji, nie uzgadniając wspólnej polityki gospodarczej, społecznej czy zagranicznej.
Mogą też współorganizować protest, a następnie wrócić do rywalizacji o tych samych wyborców.
Dlatego obecność polityków różnych ugrupowań podczas jednego wydarzenia nie wystarcza do stwierdzenia, że powstaje przyszła koalicja rządowa.
Aby mówić o trwałym porozumieniu, należałoby wskazać konkretne uzgodnienia, ich uczestników oraz zakres wspólnych zobowiązań.
Tych informacji nie zastępują zdjęcia z demonstracji.
Sejm pokazuje coś więcej niż konferencje prasowe
6 listopada odbyło się głosowanie nad wnioskiem o odrzucenie w pierwszym czytaniu poselskiego projektu zmiany Kodeksu wyborczego, oznaczonego drukiem nr 2704.
Za odrzuceniem głosowało 166 posłów, przeciwko — 278, a jeden wstrzymał się od głosu.
Wniosek nie uzyskał większości.
W tym głosowaniu 141 posłów PiS i 16 posłów Konfederacji opowiedziało się za odrzuceniem projektu.
Natomiast 38 posłów Rozwoju Plus zagłosowało przeciwko jego odrzuceniu. Jeden przedstawiciel tego koła poparł wniosek.
To konkretny przykład różnicy stanowisk między ugrupowaniami, które bywają wspólnie uwzględniane w symulacjach przyszłej większości.
Nie oznacza to, że Rozwój Plus zawarł porozumienie z KO.
Nie oznacza również, że PiS i Konfederacja utworzyły trwały sojusz.
Pokazuje natomiast, że w sprawie określonego projektu ustawowego ugrupowania zajęły odmienne stanowiska.
I właśnie takie sytuacje powinny być przedmiotem systematycznej analizy.
Nie wystarczy ustalić, kto głosował podobnie.
Trzeba jeszcze odpowiedzieć na pytanie, dlaczego i czego dotyczyła decyzja.
Kodeks wyborczy. Spór o zasady reprezentacji
Projekt z druku nr 2704 dotyczy usprawnienia sposobu dostosowywania liczby posłów wybieranych w poszczególnych okręgach do aktualnej struktury ludności.
To zagadnienie istotne dla zasady równości wyborów.
Liczba mieszkańców w różnych częściach Polski zmienia się nierównomiernie.
Jedne obszary zyskują mieszkańców, inne ich tracą.
Jeżeli liczba mandatów przypadających okręgom nie jest odpowiednio aktualizowana, może dochodzić do różnic w liczbie mieszkańców przypadających na jeden mandat.
Zmiana sposobu aktualizacji podziału mandatów może więc mieć znaczenie dla reprezentacji poszczególnych regionów.
Ale to nie oznacza, że każda propozycja zmiany procedury jest automatycznie właściwa.
Należy ocenić, kto podejmowałby decyzję, na podstawie jakich danych, w jakim terminie i z jakimi mechanizmami kontroli.
Warto również pamiętać, że głosowanie z 6 listopada dotyczyło odrzucenia projektu w pierwszym czytaniu.
Nie było głosowaniem nad ostatecznym uchwaleniem ustawy.
Posłowie głosujący przeciwko odrzuceniu nie musieli tym samym popierać każdego szczegółu proponowanych przepisów.
To ważne zastrzeżenie przy interpretowaniu ich zachowania.
A jak wygląda współpraca w innych głosowaniach?
Głosowanie dotyczące Kodeksu wyborczego nie było jedynym ważnym wydarzeniem parlamentarnym 6 listopada.
Tego samego dnia Sejm rozpatrywał wniosek o wyrażenie wotum nieufności wobec ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego.
Za odwołaniem ministra głosowało 212 posłów, przeciwko — 235.
Wniosek nie uzyskał wymaganych 231 głosów.
W tym głosowaniu za odwołaniem ministra opowiedzieli się między innymi posłowie PiS, Rozwoju Plus, Konfederacji i Konfederacji Korony Polskiej.
Oznacza to, że w jednej sprawie ugrupowania te głosowały podobnie, a w innej zajęły odmienne stanowiska.
Nie ma w tym sprzeczności.
Partie polityczne mogą współpracować w określonych kwestiach, pozostając konkurentami w innych.
To właśnie dlatego pojedynczego głosowania nie można traktować jako ostatecznego dowodu istnienia albo braku przyszłej koalicji.
Zdecydowanie więcej powiedziałaby analiza kilkudziesięciu głosowań, pogrupowanych według tematyki.
Osobno należałoby sprawdzić sprawy gospodarcze, budżetowe, społeczne, ustrojowe i związane z polityką zagraniczną.
Dopiero wtedy można byłoby określić, w których dziedzinach występuje powtarzalna zbieżność stanowisk, a w których dominują różnice.
Wspólne głosowanie nad odwołaniem ministra nie jest jeszcze umową koalicyjną. Głosowanie przeciwne w sprawie Kodeksu wyborczego nie przekreśla przyszłego porozumienia.
Obie obserwacje trzeba rozpatrywać łącznie.
Szesnaście procent bez wskazanej partii. O tym też trzeba pamiętać
Listopadowe badanie CBOS ujawnia jeszcze jedną ważną okoliczność.
Wśród respondentów deklarujących udział w wyborach 14,2 proc. nie wiedziało, na kogo odda głos.
Kolejne 1,8 proc. odmówiło odpowiedzi.
Łącznie 16 proc. deklarujących udział w wyborach nie ujawniło preferencji partyjnych.
Nie jest to jednolita grupa niezdecydowanych.
Część respondentów rzeczywiście może nie mieć jeszcze wybranej partii.
Inni mogą mieć preferencje, ale nie chcieć ich ujawniać.
Nie wolno zatem przypisywać tej grupy któremukolwiek ugrupowaniu.
Jej obecność przypomina jednak, że przedstawiane w mediach procenty nie opisują całej politycznej rzeczywistości.
Dodatkowo CBOS odnotował deklarowaną gotowość udziału w wyborach na poziomie 77,7 proc.
To o 3,7 punktu procentowego więcej niż w poprzednim miesiącu.
Autor badania wskazał możliwość związku tego wzrostu z wydarzeniami dotyczącymi Trybunału Konstytucyjnego.
Jest to jednak interpretacja, a nie dowód, że właśnie ten konflikt spowodował zmianę deklaracji.
Wysoka deklarowana frekwencja nie oznacza również, że dokładnie taki odsetek wyborców rzeczywiście pojawi się przy urnach.
Małe partie mogą zmienić układ całego Sejmu
Listopadowe badania pokazują także zróżnicowaną sytuację Razem, PSL i Polski 2050.
Razem uzyskało 5,5 proc. w badaniu Opinii24, ale 3,4 proc. w CBOS i 3,8 proc. w United Surveys.
PSL w tych trzech badaniach pozostawało poniżej pięcioprocentowego progu.
Podobnie Polska 2050.
Nie przesądza to ich wyniku w wyborach 2027 roku.
Pokazuje natomiast, jak ważne mogą okazać się decyzje dotyczące sposobu startu, tworzenia list i ewentualnych porozumień.
Trzeba też odróżniać wspólny start kandydatów z list jednego komitetu partyjnego od formalnego koalicyjnego komitetu wyborczego.
W pierwszym przypadku zasadniczo obowiązuje próg 5 proc., w drugim — 8 proc.
Dla ugrupowań znajdujących się blisko progu wybór konstrukcji prawnej komitetu może mieć istotne konsekwencje.
Nie oznacza to jednak, że każda wspólna lista przyniesie sumę dotychczasowego poparcia jej uczestników.
Wyborcy mogą różnie reagować na porozumienia partyjne.
Dlatego również tutaj proste dodawanie procentów nie daje pewnej odpowiedzi.
Czy prawica jest bliżej porozumienia niż miesiąc temu?
Na podstawie dostępnych informacji możemy stwierdzić, że spór o Trybunał Konstytucyjny stał się wspólnym tematem publicznych wystąpień części ugrupowań prawicowych.
Możemy również wskazać konkretne głosowania, w których posłowie PiS, Konfederacji, KKP i Rozwoju Plus zajmowali podobne stanowiska.
Ale mamy także udokumentowane przypadki różnic między nimi.
Nie dysponujemy potwierdzoną wspólną umową programową czterech ugrupowań.
Nie znamy uzgodnionego kandydata na premiera.
Nie mamy też potwierdzonego porozumienia dotyczącego wspólnego startu wyborczego ani przyszłego podziału odpowiedzialności za rządzenie.
Nie można zatem ogłosić, że zjednoczenie prawicy już nastąpiło.
Nie można również wykluczyć, że w przyszłości pojawią się określone formy współpracy.
Takie scenariusze pozostają przedmiotem politycznych decyzji, których jeszcze nie podjęto lub przynajmniej nie przedstawiono publicznie w postaci wiążących uzgodnień.
Właśnie dlatego ważne jest oddzielanie trzech poziomów.
Wspólny sprzeciw wobec rządu to jedno.
Zbieżność głosowań parlamentarnych to drugie.
Utworzenie większości zdolnej do sprawowania władzy to trzecie.
Między tymi poziomami nie ma automatycznego przejścia.
Wyborcza ruletka. Nie wystarczy wiedzieć, kto stoi obok kogo
W polityce łatwo stworzyć obraz przyszłego sojuszu.
Wystarczy wspólna demonstracja, podobne hasła albo kilka wypowiedzi o konieczności współpracy.
Znacznie trudniej ustalić, czy za tymi gestami stoją trwałe porozumienia.
Listopadowe dane pokazują, że społeczne przewidywania dotyczące zjednoczenia prawicy są podzielone niemal po równo.
Sondaże partyjne przedstawiają zróżnicowany obraz poparcia, a wyniki mniejszych ugrupowań pozostają niepewne.
Sejmowe głosowania potwierdzają natomiast, że współpraca i różnice stanowisk mogą występować równocześnie.
To ważniejsze niż próba wyprowadzenia przyszłego składu rządu z jednej sumy procentów.
Przed wyborami 2027 roku będziemy obserwować kolejne badania, decyzje organizacyjne partii, projekty ustaw oraz zachowania parlamentarzystów.
Szczególnie istotne będą sprawy, w których przyszli potencjalni partnerzy musieliby ponosić wspólną odpowiedzialność za decyzje.
Budżet państwa.
Podatki.
Ochrona zdrowia.
Polityka społeczna.
Bezpieczeństwo i relacje międzynarodowe.
To właśnie w takich obszarach ujawnia się zdolność do wspólnego rządzenia.
Bo koalicji nie tworzy wspólne zdjęcie z protestu. Nie tworzy jej także sam kalkulator.
Tworzą ją polityczne decyzje, konkretne zobowiązania i gotowość do ponoszenia odpowiedzialności.
Dlatego w Radiu DTR pozostajemy przy zasadzie, która będzie towarzyszyć całemu cyklowi:
Będziemy patrzeć nie tylko na to, kto z kim się kłóci. Będziemy patrzeć, kto z kim głosuje.
A przede wszystkim — czy politycy, którzy potrafią wspólnie głosować przeciwko komuś, potrafią również wspólnie uzgodnić, za czym chcą głosować.
RADIO DTR — WIĘCEJ NIŻ INFORMACJE.