Pod koniec 2025 roku w Polsce przebywało około 38,8 mln osób. To blisko 40 tys. więcej niż rok wcześniej. Liczba może wydawać się zaskakująca, bo od lat przyzwyczailiśmy się do opowieści o demograficznym kurczeniu się kraju. Tym razem Główny Urząd Statystyczny pokazał jednak dane w innym ujęciu — eksperymentalnym, opartym nie tylko na klasycznej statystyce ludnościowej, ale także na administracyjnych „śladach życia”.
Dane zaprezentowano podczas VI Kongresu Statystyki Polskiej w Warszawie. GUS od razu zaznaczył, że nie są to oficjalne dane o liczbie ludności Polski. To ważne zastrzeżenie, bo eksperymentalna metoda nie zastępuje dotychczasowych statystyk, lecz pokazuje rzeczywistość z innej strony. A ta strona jest szczególnie ciekawa, bo coraz częściej zwykły meldunek mówi mniej niż aktywność człowieka w rejestrach państwa.
ilustracja do artykułu Polska liczona po śladach życia
W eksperymentalnym podejściu liczono osoby posiadające numer PESEL — zarówno obywateli polskich, jak i cudzoziemców — u których odnotowano aktywność przynajmniej w jeszcze jednym rejestrze administracyjnym. GUS określa to jako „ślady życia”. Brzmi trochę jak tytuł kryminału statystycznego, ale sens jest bardzo praktyczny: chodzi o próbę uchwycenia osób faktycznie obecnych w Polsce, a nie wyłącznie widniejących w jednym systemie.
Według tej analizy na koniec 2025 roku w kraju przebywało około 2,3 mln cudzoziemców. To wzrost o niemal 215 tys. osób w porównaniu z rokiem poprzednim. Cudzoziemcy stanowili blisko 6 proc. wszystkich osób objętych analizą. Największą grupą pozostawali obywatele Ukrainy — około 73 proc. cudzoziemców przebywających w Polsce.
To oznacza, że Polska zmienia się nie tylko demograficznie, ale także społecznie, gospodarczo i przestrzennie. Cudzoziemcy nie są rozproszeni równomiernie. Koncentrują się przede wszystkim w dużych aglomeracjach i ich otoczeniu. W Warszawie ich udział wyniósł 14,5 proc., w Krakowie 11,3 proc., w Poznaniu 12,5 proc., a we Wrocławiu aż 19,5 proc.
Czytaj dalej
Powiązany temat
Szczególnie istotne są dane dla Dolnego Śląska. To właśnie województwo dolnośląskie odnotowało najwyższy udział cudzoziemców wśród wszystkich regionów — 9,8 proc. Drugie było województwo mazowieckie z wynikiem 9,3 proc. Najniższe udziały zanotowano w województwach podkarpackim i świętokrzyskim — po około 2 proc.
Za tymi liczbami stoją konkretne pytania dla samorządów: o szkoły, mieszkania, transport, usługi społeczne, ochronę zdrowia, rynek pracy i komunikację publiczną. Jeżeli w dużym mieście niemal co piąta osoba objęta analizą jest cudzoziemcem, to nie jest już temat „dodatkowy”. To element codziennego funkcjonowania miasta. Statystyka zaczyna tu mówić językiem planowania lokalnego, a nie wyłącznie tabeli w arkuszu.
GUS pokazał też, że w miastach wojewódzkich przebywało łącznie ponad 8 mln osób, czyli ponad 20 proc. ogółu osób objętych analizą. Najwięcej w Warszawie — ponad 2 mln. Kolejny był Kraków, gdzie liczba osób zbliżyła się do 900 tys. Najmniej odnotowano w Gorzowie Wielkopolskim — ponad 130 tys.
Drugi ważny obraz dotyczy wieku mieszkańców. Najwyższy udział osób starszych, czyli w wieku 60 lat i więcej, występował w gminach województwa świętokrzyskiego, we wschodniej i południowej części województwa podlaskiego, w południowej części województwa lubelskiego, dolnośląskiego, opolskiego oraz w północnej części województwa śląskiego. W trzech gminach powiatu hajnowskiego osoby starsze stanowiły ponad 40 proc. mieszkańców.
Z kolei największy udział dzieci do 14. roku życia odnotowano w gminach województw pomorskiego, małopolskiego i wielkopolskiego oraz wokół dużych miast: Warszawy, Poznania, Wrocławia, Białegostoku, Radomia i Rzeszowa. W gminie Sierakowice w województwie pomorskim prawie co czwarty mieszkaniec miał nie więcej niż 14 lat.
W większości gmin proporcje wyglądają jednak inaczej. Udział dzieci do 14 lat był niższy niż udział osób w wieku 60 lat lub więcej. Tylko w 73 gminach, czyli w około 3 proc. wszystkich gmin, dzieci stanowiły większy odsetek niż osoby starsze. W 47 gminach udziały te były podobne. To pokazuje, że starzenie się kraju nie jest abstrakcyjnym hasłem z raportu, lecz bardzo konkretnym procesem widocznym w lokalnych wspólnotach.
Szczególnie mocny przykład podał GUS w odniesieniu do gminy Dubicze Cerkiewne w województwie podlaskim. To najmniejsza gmina w Polsce pod względem liczby mieszkańców. Dzieci do 14. roku życia stanowiły tam ponad czterokrotnie mniejszą grupę niż mieszkańcy, którzy ukończyli 60 lat. Taka struktura wieku oznacza zupełnie inne wyzwania niż te, z którymi mierzą się młode gminy podmiejskie.
Eksperymentalne dane GUS są więc ważne nie dlatego, że zastępują oficjalną statystykę, ale dlatego, że pozwalają zobaczyć Polskę bardziej realną — Polskę przemieszczającą się, pracującą, uczącą się, korzystającą z usług publicznych i zostawiającą ślady w systemach administracyjnych. To obraz kraju, w którym klasyczne pytanie „ilu nas jest?” zaczyna być mniej proste niż kiedyś.
Najważniejszy wniosek jest taki: Polska nie jest jednorodna demograficznie. Jedne gminy starzeją się szybciej, inne przyciągają młode rodziny. Jedne miasta stają się wielokulturowymi centrami pracy i usług, inne tracą ludność lub mierzą się z rosnącym udziałem seniorów. To nie są tylko dane dla statystyków. To materiał dla rządu, samorządów, szkół, przedsiębiorców i instytucji publicznych.
Bo jeżeli państwo ma planować usługi publiczne, transport, edukację, ochronę zdrowia czy politykę mieszkaniową, musi wiedzieć nie tylko, kto jest zameldowany, ale kto faktycznie żyje, pracuje i korzysta z infrastruktury w danym miejscu. Meldunek bywa wspomnieniem. „Ślady życia” pokazują teraźniejszość.
I właśnie dlatego ta eksperymentalna statystyka może być jednym z ważniejszych narzędzi do zrozumienia współczesnej Polski. Kraju, który w rejestrach wygląda już inaczej niż w przyzwyczajeniach.
Więcej z wrocław
Czytaj dalej
Ten temat ma ciąg dalszy
Wybraliśmy teksty, które naturalnie prowadzą czytelnika dalej.
