Przez 18 kolejnych kwartałów w sprawozdaniach Gminy Oława nie wykazywano części zobowiązań, których termin zapłaty już minął. Regionalna Izba Obrachunkowa stwierdziła również przypadki nieterminowego zwracania pieniędzy wykonawcom, nierzetelną kontrolę skarbnika oraz zaciągnięcie zobowiązania wykraczającego poza rok budżetowy bez odpowiedniego upoważnienia rady gminy.
Regionalna Izba Obrachunkowa we Wrocławiu przeprowadziła od 14 kwietnia do 25 maja 2026 roku kompleksową kontrolę gospodarki finansowej Gminy Oława. Wystąpienie pokontrolne, skierowane 21 lipca do wójta Artura Piotrowskiego, zawiera dziesięć wniosków zobowiązujących urząd do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.
RIO pozytywnie oceniła gotowość pracowników urzędu do współpracy z kontrolerami. Nie jest to jednak ogólna pozytywna ocena gospodarki finansowej gminy. Izba wskazała bowiem nieprawidłowości dotyczące księgowości, sprawozdawczości, zamówień publicznych, inwestycji oraz gospodarowania mieniem.
Zobowiązania nie trafiały do sprawozdań
Najpoważniejszy problem dotyczył sprawozdań Rb-Z, w których samorządy wykazują między innymi swoje zobowiązania wymagalne. Są to należności, których termin zapłaty już minął, a wierzyciel nadal nie otrzymał pieniędzy.
Gmina Oława nie wykazywała w tych dokumentach części zobowiązań wynikających z niezwróconych w terminie zabezpieczeń należytego wykonania umów, gwarancji i rękojmi.
Nieprawidłowość obejmowała:
- IV kwartał 2021 roku oraz wszystkie kwartały lat 2022–2024 – kwota 2313,64 zł;
- I i II kwartał 2025 roku – 19 834,99 zł;
- III kwartał 2025 roku – 4287,79 zł;
- IV kwartał 2025 roku – 5682,30 zł;
- I kwartał 2026 roku – 8050,05 zł.
Oznacza to, że problem występował przez 18 kolejnych okresów sprawozdawczych – od końca 2021 roku do pierwszego kwartału 2026 roku.
Kwot podawanych w kolejnych sprawozdaniach nie należy jednak sumować. Nie są to nowe zobowiązania powstające co trzy miesiące, lecz stan zobowiązań istniejących na konkretny dzień. Sednem problemu nie jest więc łączna wartość „ukrytego długu”, ale wieloletnie przedstawianie w sprawozdaniach niepełnego obrazu zobowiązań gminy.
RIO stwierdziła, że naruszało to przepisy dotyczące sprawozdawczości jednostek sektora finansów publicznych. Dopiero podczas kontroli urząd sporządził korekty sprawozdań za IV kwartał 2025 roku oraz I kwartał 2026 roku.
Pozostaje pytanie, dlaczego nieprawidłowość trwała przez kilka lat i nie została wcześniej wykryta przez wewnętrzne mechanizmy kontroli.
ilustracja artykułu kto pilnował oławskich finansów
Pieniądze wykonawców wracały po terminie
Niepełne sprawozdania były konsekwencją innego problemu: gmina nie zawsze zwracała wykonawcom w terminie pieniądze pobrane jako zabezpieczenie prawidłowego wykonania umów oraz usunięcia ewentualnych wad.
RIO opisała:
- dwa zabezpieczenia o łącznej wartości 38 405,15 zł, zwrócone po ustawowym terminie;
- zabezpieczenie w wysokości 2367,75 zł, oddane po terminie określonym w umowie;
- sześć przypadków opóźnionego zwrotu zabezpieczeń rękojmi o łącznej wartości 5946,43 zł;
- zabezpieczenie w wysokości 1394,51 zł, którego do czasu kontroli w ogóle nie zwrócono wykonawcy.
Łączna wartość zabezpieczeń objętych opisanymi przypadkami wyniosła 48 113,84 zł. RIO nakazała gminie zwrócenie nadal zatrzymanej kwoty 1394,51 zł.
Kontrola nie przesądza, że gmina celowo przetrzymywała pieniądze przedsiębiorców. Pokazuje jednak, że system pilnowania terminów zwrotu zabezpieczeń nie działał prawidłowo. Nie był to pojedynczy błąd, lecz seria podobnych przypadków.
Istotne będzie ustalenie, jak długo trwały poszczególne opóźnienia, czy wykonawcy wzywali urząd do zapłaty oraz czy gmina musiała z tego powodu wypłacić odsetki.
Problem zaczął się wcześniej, ale trwał nadal
Pierwsze niepełne sprawozdanie wskazane przez RIO pochodzi z końca 2021 roku, czyli z okresu poprzedzającego objęcie urzędu przez obecnego wójta.
Artur Piotrowski został wybrany w wyborach uzupełniających w 2022 roku. Dokument dotyczący zwołania sesji, podczas której miał złożyć ślubowanie, pochodzi z 27 czerwca 2022 roku. Część nieprawidłowości została więc odziedziczona po poprzednich władzach. Nie zmienia to jednak faktu, że problem nie został wykryty i usunięty również w kolejnych latach.
RIO wskazała, że za nieprawidłowości występujące w okresie objętym kontrolą odpowiadają wójt, skarbnik oraz – zgodnie z powierzonymi obowiązkami – pracownicy merytoryczni urzędu.
Nie oznacza to automatycznie stwierdzenia odpowiedzialności karnej ani orzeczenia naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Oznacza natomiast, że Izba przypisała poszczególnym osobom ustawową odpowiedzialność za organizację gospodarki finansowej i kontrolę operacji wykonywanych przez gminę.
Aneks podpisany przed zabezpieczeniem pieniędzy
Dodatkowym przykładem słabości kontroli finansowej jest modernizacja budynku nr 289 w Osieku.
Umowę na wykonanie zadania zawarto 2 lipca 2024 roku na kwotę 500 610 zł. Pierwotnie inwestycja miała zostać zakończona do 30 września 2024 roku. Dopiero 30 grudnia 2024 roku podpisano aneks przesuwający termin realizacji na 28 lutego 2025 roku.
W ten sposób wykonanie i rozliczenie części zadania przeniesiono na kolejny rok budżetowy. Rada Gminy Oława nie udzieliła jednak wójtowi wymaganego upoważnienia do zaciągnięcia takiego zobowiązania.
W 2024 roku gmina zapłaciła wykonawcy 400 488 zł. Pozostałe 100 122 zł wprowadzono do budżetu na 2025 rok dopiero 22 stycznia – ponad trzy tygodnie po podpisaniu aneksu.
Dokument został kontrasygnowany przez skarbnika. Zdaniem RIO oznacza to, że wstępną kontrolę zgodności operacji z planem finansowym przeprowadzono nierzetelnie.
To jeden z najważniejszych fragmentów wystąpienia. Kontrasygnata skarbnika nie jest bowiem formalnym podpisem stawianym na końcu dokumentu. Powinna potwierdzać, że zobowiązanie ma pokrycie w planie finansowym i może zostać zgodnie z prawem zaciągnięte.
Kontrola nie wykazała zniknięcia pieniędzy
Wystąpienie RIO nie daje podstaw do twierdzenia, że z budżetu gminy zniknęły pieniądze albo że doszło do korupcji. Pokazuje jednak niewydolność mechanizmów, które powinny chronić samorząd przed błędami.
Terminy zwrotu zabezpieczeń nie były skutecznie pilnowane. Zobowiązania wymagalne nie trafiały do sprawozdań. Kontrola skarbnika nie zatrzymała aneksu wykraczającego poza rok budżetowy. Korekty części dokumentów sporządzono dopiero wtedy, gdy do urzędu weszli kontrolerzy RIO.
W finansach publicznych nie każda nieprawidłowość od razu oznacza wielomilionową stratę. Czasem poważniejszym sygnałem jest to, że przez kilka lat te same mechanizmy kontrolne nie wykrywają własnych błędów.
Teraz gmina musi odpowiedzieć RIO
Wójt ma 30 dni od otrzymania wystąpienia na poinformowanie Regionalnej Izby Obrachunkowej o wykonaniu zaleceń albo wskazanie przyczyn ich niewykonania. Gmina może również zgłosić zastrzeżenia do wniosków pokontrolnych, ale wyłącznie w przypadku zarzutu błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa.
Najważniejsze będzie teraz nie samo zapewnienie, że „procedury zostaną poprawione”, lecz przedstawienie konkretnych działań: zwrotu zatrzymanej kwoty, skorygowania sprawozdań, utworzenia rejestru zabezpieczeń oraz wskazania osób odpowiedzialnych za kontrolę terminów.
Bo osiemnaście kolejnych kwartałów to już nie jednorazowe przeoczenie. To wystarczająco długi okres, aby zapytać, dlaczego system finansowej kontroli Gminy Oława przez tyle lat nie potrafił skontrolować samego siebie.
Więcej z Oława
Czytaj dalej
Ten temat ma ciąg dalszy
Wybraliśmy teksty, które naturalnie prowadzą czytelnika dalej.
