Kultura dla wybranych. GOK Zawonia – scena elit, nie społeczności

Kiedy kultura przestaje być wspólna

Dom Kultury w Zawoni – w nazwie „dom”, w rzeczywistości coraz bardziej przypomina prywatny salon. Z budżetem 1,88 mln zł, z czego 1,55 mln zł pochodzi z gminnych dotacji, ponad 900 tys. zł wydano na płace. To liczby, które każą pytać: dla kogo jest ta kultura – dla mieszkańców, czy dla wybranych?

Bo kiedy bilety na koncert Alicji Majewskiej i Włodzimierza Korcza kosztują 120 zł, a podobne wydarzenia w sąsiednich gminach (np. w Długołęce) można zobaczyć za 20 zł, to nie jest już kwestia gustu. To kwestia dostępu.
Nie masz pieniędzy – nie masz kultury. Chyba że jesteś kimś uprzywilejowanym.

Misja publiczna czy prywatna scena?

Gminny Ośrodek Kultury w Zawoni, kierowany przez Agnieszkę Buczak, żonę brata Ilony Buczak-Badowskiej, od lat realizuje zadania nie tylko kulturalne. Oprócz organizacji koncertów, wystaw i warsztatów, GOK jest też wydawcą lokalnego „Kuriera Zawoni” – pisma, które w wielu numerach (szczególnie przed wyborami) przyjęło ton wyraźnie promujący lokalne władze.

Jeden z numerów wyborczych – nr 2/2024 – zaginął i, jak się później okazało, znalazł się w Prokuraturze w Trzebnicy. Dziś jest przedmiotem postępowania sądowego.
To symboliczne – prasa, która miała służyć kulturze, trafia na ławę sądową.

Wzorzec systemowy: potwierdza NIK

Zjawisko, które obserwujemy w Zawoni, nie jest lokalnym wyjątkiem.
Najwyższa Izba Kontroli (NIK), po kontroli ośrodków kultury w woj. kujawsko-pomorskim, wprost napisała:

„Gminne ośrodki kultury wymagają gruntownej poprawy. Brakuje przejrzystości finansowej, nadzoru, a działalność programowa często sprowadza się do organizacji masowych imprez o charakterze promocyjnym, a nie kulturalnym.”
(Źródło: NIK, 2024)

NIK wykazała m.in.:

• brak umów dotacyjnych między gminami a ośrodkami kultury,

• błędy w księgach rachunkowych (w jednej z gmin pominięto ponad 2000 operacji finansowych),

• brak nadzoru organów gminy nad działalnością dyrektorów,

• przerost wydatków na promocję i działania wizerunkowe.

Wniosek? Kultura staje się narzędziem kreowania sukcesu władzy, a nie przestrzenią dla mieszkańców.

Kultura elitarna zamiast egalitarnej

W GOK-ach coraz częściej kultura to produkt – nie misja. Wystarczy kilka medialnych wydarzeń, parę zdjęć w Internecie, kilka pochwalnych artykułów w lokalnej gazecie i sukces gotowy.
Nie liczy się, ilu mieszkańców faktycznie uczestniczy, ilu z nich czuje się włączonych – ważne, że jest ładnie, głośno i z nazwiskami.

Ale demokracja kultury nie polega na organizowaniu dożynek i koncertów „dla pokazania się”.
To praca codzienna z ludźmi, z dziećmi, z seniorami.
To darmowe warsztaty, wieczory poezji, teatr amatorski, spotkania literackie.
To kultura w sołectwach, nie tylko w salach widowiskowych.

Zawonia nie jest wyjątkiem

Podobne problemy NIK wskazała w kilkunastu innych gminach w całym kraju. Wnioski powtarzają się jak refren:

• brak strategii rozwoju kultury,

• nieczytelne wydatki,

  Reklama

  Reklama

  Reklama

  Reklama

  ReklamaType your text here

• brak społecznego nadzoru,

• marginalizacja organizacji pozarządowych i lokalnych animatorów.

To obraz kultury zamkniętej, autorytarnej i kosztownej – utrzymywanej z publicznych pieniędzy, ale służącej garstce osób.

Jak napisał jeden z kontrolerów NIK:

„W wielu gminach kultura przestała być wspólnym dobrem. Stała się elitarna i pozorna – symbolem władzy, a nie społeczeństwa.”

Kultura z ludźmi, nie dla nich

Zawonia nie potrzebuje nowej sceny. Potrzebuje otwartego Domu Kultury – nie agencji koncertowej ani redakcji promocyjnej.
Kultura ma budować więź, a nie ranking zasług.
Mieszkańcy mają prawo pytać, kto i za co decyduje, że Dom Kultury działa jak spółka eventowa.

Dopóki nie pojawi się refleksja, dopóty władza lokalna będzie chwalić się „pełnymi salami”, zapominając, że wielu ludzi nie stać nawet na bilet.

Podsumowanie redakcyjne

Zjawisko, które widać dziś w Zawoni, to część większej układanki:
centralizacja kultury lokalnej, brak kontroli społecznej i nadużywanie publicznych instytucji do autopromocji.

Nie trzeba wielkich afer, żeby system się wypaczył.
Wystarczy pycha i przekonanie, że „sukces” można zrobić w kilka osób.

Autor: Rafał Chwaliński

📎 Źródła:

• Zarządzenie nr 41/2025 Wójta Gminy Zawonia – sprawozdanie z wykonania budżetu Gminy Zawonia za 2024 rok

  Zarządzenie Nr 41_2025 Wójta …

• Raport NIK: Nieprawidłowości w gminnych ośrodkach kultury (2024)

• Materiały własne Radio DTR

Więcej z Zawonia

Te same nazwiska, te same zlecenia. Co pokazują rejestry umów Gminy Zawonia?

2,2 mln zł na kulturę. Więcej na płace niż na imprezy – czy radni to widzą?

Kiedy kamera i rekorder boli bardziej niż pytania

Obwodnica „z rozmów”. Komisja odkrywa plan, którego nie widziała